II SA/Po 656/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2014 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2014r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Prezydent Miasta, decyzja z dnia [...] grudnia 2013 r. działając na podstawie art. 3 ust. 3, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2013r., poz.182 ), po rozpatrzeniu sprawy Pana Z. B., odmówił przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do spłaty zadłużeń finansowych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, podał iż w dniu 04 grudnia 2013r. Pan Z.B. zwrócił się z prośbą m.in. o dofinansowanie do spłaty zadłużeń finansowych. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dorosłą córką, a z tytułu orzeczonego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, pobiera zasiłek stały, jest też zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy. Żona wnioskodawcy jest zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Córka uczy się w szkole policealnej. Dochodem rodziny jest kwota [...]zł (zasiłek stały, zasiłek rodzinny, dodatek mieszkaniowy), która nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust 2 ustawy o pomocy społecznej a wynoszącego dla trzyosobowego gospodarstwa domowego [...]zł ([...]zł na jedną osobę). Organ I instancji nie znalazł podstaw, aby udzielić pomocy na zwrot dofinansowanie do spłaty zadłużeń finansowych, o którą zwrócił się po raz kolejny ponieważ istnienia tych zadłużeń nie poparł żadnymi dowodami. Zaznaczono, że Wnioskodawca, jak i Jego rodzina, z pomocy Ośrodka korzystają od wielu lat. Od decyzji odwołanie złożył Pan Z. B., czując się pokrzywdzony wydaną decyzją. Zarzucił organowi I instancji naruszenie art.7, art.77, art. 80 oraz art. 107 § 2 kpa mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r. na zasadzie art. 138 §1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzje. W uzasadnieniu wskazano, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których one nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki lub możliwości i uprawnienia. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel bytowy. Sformułowanie "zasiłek celowy może być przyznany" oznacza, że decyzja w przedmiotowej sprawie jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Orzekając w przedmiocie przyznania tego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 tej ustawy). Podkreślono, że uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzyganiu sprawy, ale też nie nakazuje spełnienia każdego żądania obywatela (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000r. sygn. akt I SA 945/00). Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. Organ, rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2008r. sygn. akt I OSK 624/07). Środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której Strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić. Nie ma natomiast w ustawie o pomocy społecznej zapisu, z którego wynikałby obowiązek organu dofinansowania do spłaty zadłużeń finansowych przez podopiecznych. Tym bardziej, że sprawa zwrotu pożyczki przez Pana Z. B. nie jest poparta żadnymi dowodami. Wnioskodawca nie wskazuje źródła zaciągniętej pożyczki. Wyrok WSA w Olsztynie z dnia 31 sierpnia 2010r. II SA Ol 673/10 wskazuje, że organ pomocy społecznej nie jest uprawniony do pokrywania kosztów zaciągniętych pożyczek, gdyż (...) zasiłek celowy jest przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, czyli w chwili wystąpienia o pomoc musi istnieć cel o realizacje którego występuje strona oraz potrzeba taka musi być niezbędna. Odwołujący odrębną decyzja otrzymał zasiłek celowy w kwocie [...] zł na miesiąc grudzień 2013r. i styczeń 2014 na dofinansowanie do zakupu na artykuły spożywcze, chemiczne i środki czystości oraz dopłat do kosztów eksploatacji mieszkania. Na powyższą decyzje skargę do sądu złożył Z. B., a z jej treści wynika, że skarżący nie zgadza się z zaskarżona decyzja i szeroko przedstawia swoja sytuacje rodzinna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm. dalej: p.p.s.a), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Reguły przyznawania pomocy finansowej w postaci zasiłków celowych zostały określone w ustawie z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r. poz. 182) Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 tej ustawy przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Stosownie do treści z art. 39 ust. 1 powoływanej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, natomiast zgodnie z jej ust. 2 art. 39 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Należy zaznaczyć, iż ust. 2 nie zawiera zamkniętego katalogu celów, na które może być przyznany zasiłek celowy. Potrzebą bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego mogą być także potrzeby mieszkaniowe. We wniosku z 4 grudnia 2013 r. wnioskodawca wymieniając szereg spraw na które potrzebuje wsparcia ze strony opieki społecznej wymienił także "spłatę zadłużeń finansowych". W aktach sprawy administracyjnej znajduje się kopia faktury wystawionej w dniu 2.10 2008r. dla skarżącego jako nabywcy pięciu sztuk okien na łączna kwotę [...]- zł. Na fakturze tej jest poczyniona adnotacja przez Spółdzielnię Mieszkaniową – dział techniczny z adnotacja "partycypacja spółdzielni w niniejszej fakturze wynosi [...] zł.". Z treści pism kierowanych przez skarżącego wynika, że to właśnie pozostałej kwoty z tej faktury domaga się uregulowania przez opiekę społeczną. W ocenie sądu orzekającego oczekiwania skarżącego zgłaszane w grudniu 2013r. aby organy pomocy społecznej uregulowały zadłużenie powstałe w 2008r. związane z wymianą okien w mieszkaniu spółdzielczym są w okolicznościach niniejszego stanu faktycznego niemożliwe do spełnienia. Swoją odmowną decyzję organy w sposób wyczerpujący i prawidłowy uzasadniły. Sąd zauważa jedynie, że z konstrukcji wskazanego przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej wynika uznaniowy charakter zasiłków celowych, co oznacza, iż sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie powoduje automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, jak również przyznania go w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ powinien kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Trzeba podkreślić, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 powoływanej ustawy pomoc społeczna stanowi instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest ustalenie, że wnioskowana pomoc ma charakter niezbędnej, jej udzielenie ma nastąpić w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Oznacza to, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Taka sytuacja nie występuje. Skarżący podjął decyzje zakupu 5 okien w 2008r. i organy pomocy społecznej nie są właściwe do zapłaty tejże faktury. Jest to zobowiązanie skarżącego w związku z podjętą przez niego samodzielną decyzja związaną z zakupem okien. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają bowiem charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Osoby wnioskujące o przyznanie pomocy zobligowane są w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie są w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Wskazać jednocześnie należy, że wyznacznikiem przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego są: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej i potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu jego działania. Jakkolwiek zaspokojenie niezbędnych potrzeb mieszkaniowych mieści się w kategorii przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej, to w ocenie Sądu, mając na względzie powyższe uwagi, stwierdzić należy, iż organy obu instancji odmawiając przyznania zasiłku celowego na spłatę zadłużenia związanego z wymianą okien nie przekroczyły granic uznania administracyjnego z tej racji, że skarżący samodzielnie i we własnym zakresie taką decyzje podjął i to wiele lat wcześniej. Nie negując trudnej sytuacji finansowej skarżącego oraz jego rodziny zauważyć należy, iż z akt sprawy wynika, że otrzymuje on regularnie pomoc finansową ze strony organów pomocy społecznej. Treść odwołania oraz skargi wskazuje, iż Z. B. z góry założył, iż przyznanie jego rodzinie środków na zaspokojenie wszystkich potrzeb jest obowiązkiem organów pomocy społecznej. Powtórzyć należy, iż skarżący zobligowany jest do podejmowania działań w celu przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie będzie w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Dlatego też błędne jest oczekiwanie przez skarżącego, iż wszystkie jego problemy finansowe zawsze będą rozwiązywane przez opiekę społeczną w żądanym zakresie. Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji naruszały przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów postępowania w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób wystarczający wykazało, jakie okoliczności podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania zasiłku pozwala uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Uzupełniająco Sąd zauważa, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia są obowiązane, zgodnie z zasadą art. 7 kpa, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu środków. W rozpatrywanym przypadku prawidłowo orzeczono o odmowie przyznania zasiłku celowego, uwzględniając wskazane zasady. W tej sytuacji Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.