II SA/Po 662/12

Dnia 12 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2013 roku sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2012 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania; I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi M. L. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...] zł ([...]), w tym [...] zł ([...]) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., znak [...], Wójt Gminy M., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993 ze zm.) wymeldował Z. K. z miejsca pobytu stałego w B. [...], gmina M. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że postępowanie w przedmiocie wymeldowania Z. K. z pobytu stałego w B. [...], wszczęte zostało w dniu [...] sierpnia 2011 r. na wniosek M. i A. J. W wyniku złożonego Z. K. pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania, Wójt Gminy M. w dniu [...] września 2011 r. zawiesił prowadzone w powyższej sprawie postępowanie, do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Sąd Rejonowy w W., jednakże postanowienie powyższe zostało uchylone przez Wojewodę Wielkopolskiego postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r. na skutek zażalenia M. J. Następnie organ wskazał, że przesłuchany w dniu [...] sierpnia 2011 r. Z. K. oświadczył, że w nieruchomości [...] w B. znajdują się należące do niego rzeczy tj.: telewizor, lodówka, pralka automatyczna, dwie kanapy, fotel rozkładany, szafa czterodrzwiowa, 4 krzesła oraz rzeczy osobiste i dokumenty. Jak zeznał, po opuszczeniu zakładu karnego w marcu 2011 r. nie udał się bezpośrednio do miejsca stałego zameldowania. Udał się on tam dopiero w kwietniu 2011 r. w celu omówienia warunków powrotu do miejsca stałego zameldowania, na co państwo J. nie wyrazili jednakże zgody. Wobec powyższego złożył on na Policji w dniu [...] kwietnia 2011 r. zawiadomienie o zagarnięciu mienia oraz o uniemożliwieniu mu zamieszkania w miejscu stałego zameldowania. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. prokurator rejonowy odmówił wszczęcia postępowania w powyższej sprawie, na co Z. K. złożył zażalenie. Przesłuchana w dniu [...] sierpnia 2011 r. M. J. zeznała, że w chwili zakupu nieruchomości [...] w B. nie wiedziała, że jest tam ktoś zameldowany. Nabyła ją przez Agencję Nieruchomości, która nie przekazała jej takiej informacji. Państwo J. dowiedzieli się o tym od samego Z. K., który w październiku 2009 r. w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności, przyszedł do ich domu i oświadczył, że posiada stałe zameldowanie w B. [...] oraz, że znajdują się tu przedmioty stanowiące jego własność. Mąż strony – A. J., poinformował Z. K., że nie wie o jakie rzeczy chodzi, ale może wejść i zobaczyć, jednakże nie skorzystano z tej propozycji. M. J. wskazała, że na terenie nieruchomości rzeczywiście znajdowały się przedmioty nie należące do nich, takie jak: lodówka, telewizor, wykładziny gumolitowe i dywanowe, żyrandol, umywalka i sedes – były one jednak bardzo zniszczone i nie nadawały się do dalszego użytkowania. Zeznająca podkreśliła także, że przedmiotową nieruchomość nabyła od państwa M., przez co nie mogła jednoznacznie określić, które przedmioty zostawił Z. K. Na pewno nie były to rzeczy osobiste. Składająca zeznania wyjaśniła również, że Z. K. nie próbował wrócić do miejsca stałego zameldowania. Co prawda, po opuszczeniu zakładu karnego przyszedł do nich i zapytał czy możliwe jest porozumienie, zaś mąż strony umożliwił mu zabranie rzeczy, jednakże Z. K. nie skorzystał z powyższej możliwości. Wręcz przeciwnie, zaczął ich zastraszać i grozić, o czym zawiadomiono Policję. Na potwierdzenie swoich słów M. J. przedstawiła potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia przez Komisariat Policji w S. i przesłania go do Sądu Rejonowego Wydział [...] Karny w W. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2011 r. M. i A. J. poinformowali, że kupując nieruchomość na wsi, w spokojnej okolicy chcieli uciec od zgiełku miasta. Tymczasem ich spokój przez cały czas jest zakłócany nie tylko przez samego Z. K., ale także jego wierzycieli i komornika. W jednym z takich przypadków M. J. była nawet posądzona o jego ukrywanie. W piśmie z dnia [...] stycznia 2012 r. podniesiono, że obecna sytuacja ulega ciągłemu pogorszeniu, gdyż Z. K. jako osoba zameldowana na pobyt stały w B. [...], ma skrzynkę pocztową na ten adres i regularnie odbiera korespondencję, co powoduje zrozumiałe przeświadczenie osób, którym zależy na kontakcie z nim, iż zamieszkuje pod tym adresem. Przesłuchany w dniu [...] marca 2012 r. Z. K. oświadczył, że w B. [...] mieszkał do dnia aresztowania tj. do dnia [...] grudnia 2007 r. W dalszej części przesłuchania zeznający podał, że w czasie odbywania kary pozbawienia wolności wielokrotnie wychodził na przepustki i korzystał z przysługującego mu urlopu: "razem było ich 76 dni po 30 godzin oraz 22 dni urlopu i 14 dni urlopu z systemu przygotowania do wolności". W czasie przepustek i urlopu zatrzymywał się on u syna w W., który w tym czasie zabezpieczał mu byt i poręczał za niego w czasie przebywania poza zakładem penitencjarnym. Zapytany kiedy dowiedział się, że w B. są nowi właściciele, Z. K. odpowiedział, że będąc na przepustce w M. w 2009r., od sąsiadów z B. dowiedział się, że ktoś remontuje jego posesję w B. [...], i że na podwórku stoją samochody. W związku z tym faktem udał się on do B. [...] i zastał tam jakiś ludzi, którzy przedstawili się jako nowi właściciele – byli to M. i A. J., Zakład karny opuścił w dniu [...] marca 2011 r. i razem z synem udał się do jego domu w W. W dalszej części uzasadniania organ przytoczył treść art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wskazując następnie, że Z. K. o zmianie właścicieli nieruchomości [...] w B. dowiedział się w październiku 2009, podczas pobytu na przepustce. Od tamtego czasu nie podjął jednakże żadnych kroków prawnych zmierzających do przywrócenia naruszonego mu posiadania. Zawiadomienie na Policję wniósł dopiero po opuszczeniu zakładu karnego w kwietniu 2011r., a pozew do Sądu Rejonowego o przywrócenie naruszonego posiadania w dniu [...] sierpnia 2011 r. już w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego o wymeldowanie. Jak wyjaśniono, w świetle art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego roszczenie o przywrócenie posiadania wygasa, jeżeli nie jest dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. W związku z powyższym uznać należało, że podjęte przez Z. K. kroki prawne zmierzającego do przywrócenia mu możliwości zamieszkania w miejscu stałego zameldowania tj. złożenie zawiadomienia na policji i pozwu do Sądu Rejonowego w W. nastąpiło po terminie. Zainteresowany od października 2009 r., do kwietnia 2011 r., mimo przebywaniu na wielu przepustkach i urlopie w trakcie odbywania kary pozbawienia nie podjął żadnych kroków prawnych w celu przywrócenia mu prawa do zamieszkiwania w B. [...]. Za wymeldowaniem Z. K. z miejsca pobytu stałego przemawia także fakt, iż Wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] czerwca 2008 r., sygn. akt [...] odbywał on karę pozbawienia wolności w wymiarze 7 miesięcy m. in. za przestępstwo określone w art. art. 193 i art. 288 § 1 Kodeksu karnego, a więc przestępstwo naruszenia miru domowego, polegające na tym, że po uprzednim sprzedaniu posesji J. M. przebywał na jej terenie nie opuszczając jej wbrew żądaniu pokrzywdzonego, przy czym jednocześnie dopuścił się zniszczenia mienia przez dewastację łazienki i pomieszczenia piwnicy na łączną sumę 1.500 zł na szkodę R. i J. M. oraz za przestępstwo określone w art. 272 Kodeksu Kranego, którym było zawarcie w dniu [...] czerwca 2006 r. przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości, w której złożono nieprawdziwe oświadczenie, że jest on właścicielem niezabudowanej nieruchomości w B., gm. M., dla której Sąd Rejonowy w W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod oznaczeniem KW nr [...], podczas gdy nieruchomość ta faktycznie była zabudowana, czym wyłudził poświadczenie nieprawdy w sporządzonym przez notariusza akcie notarialnym z dnia [...] czerwca 2006 r. W ocenie organu w rozpatrywanej sprawie zaistniały okoliczności, które w sposób jednoznaczny uzasadniały podjęcie decyzji o wymeldowaniu. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające potwierdziło, bowiem w sposób niebudzący wątpliwości fakt opuszczenia przez Z. K. nieruchomości [...] w B. Natomiast jako przesłankę przemawiającą za dobrowolnością opuszczenia powyższego lokalu organ uznał brak podjęcia w ustawowym terminie działań zmierzających do przywrócenia naruszonego posiadania. Z. K. w sposób nieprzerwany nie przebywa w przedmiotowym lokalu, natomiast fakt pozostawienia tam części mienia, na co się powołuje w swoich zeznaniach, nie świadczy w żaden sposób o braku przesłanki jego dobrowolnego opuszczenia i nie prowadzi do wniosku, że przesłanka opuszczenia lokalu nie została spełniona. Mając powyższe na względzie orzeczono o wymeldowaniu Z. K. z dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł w dniu [...] kwietnia 2012 r. Z. K. podnosząc, że przed wydaniem decyzji nie zostały przeanalizowane wszystkie okoliczności związane ze sprawą, a mające kluczowe znaczenie dla wydania decyzji. Skarżący podniósł, że aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 2006 r. zawartym pomiędzy skarżącym, a J. M., zobowiązał się on umową przedwstępnej sprzedaży, przenieść własność niezabudowanej nieruchomości, zaś jego zamiarem nigdy nie była sprzedaż jakichkolwiek zabudowań. Do zrealizowania powyższej umowy skarżący udzielił pełnomocnictwa J. M., który aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 2006 r. przeniósł własność niezabudowanej nieruchomości na rzecz R. i J. M. Z aktów tych nie wynika, aby przedmiotowa nieruchomość była zabudowana. Skarżący podniósł, że nigdy dobrowolnie nie opuścił swojego miejsca zamieszkania w B., aż do momentu doprowadzenia go do zakładu karnego w kwietniu 2007 r. oraz oświadczył, że ma zamiar dalej mieszkać w miejscu dotychczasowego zameldowania. Wyjaśniono, że skarżący w dniu [...] listopada 2009 r, informował państwa J. o fakcie swojego zameldowania w przedmiotowym budynku w dniu [...]listopada 2009 r. Wyjaśnił, że w wyroku Sądu Rejonowego w W. został on uniewinniony od stawianego zarzutu za przestępstwo określone w art. 272 Kodeksu Karnego, którym było zawarcie w dniu [...] czerwca 2006 r. przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości, w której złożono nieprawdziwe oświadczenie, że jest on właścicielem niezabudowanej nieruchomości w B., gm. M., zaś sam ten wyrok został następnie rozwiązany wyrokiem łącznym z dnia [...] marca 2010 r. Skarżący podniósł, że z miejsca zameldowania został usunięty siłą, przy czym pobyt w zakładzie karnym miał charakter tymczasowy i nie wiązał się z zamiarem opuszczenia przedmiotowego lokalu. W czasie trwania przepustek nie mógł wrócić do miejsca zameldowania, gdyż musiał przebywać u osoby zapewniającej dozór (w B. mieszkał samotnie). W odwołaniu skarżący zaprzeczył, jakoby zastraszał państwa J. (za czym miał przemawiać wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r., sygn. akt [...]) oraz podtrzymał chęć powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania. Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] maja 2012 r., znak [...], orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy M. z dnia [...] marca 2012 r. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazano, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że wystąpiły warunki do wymeldowania skarżącego. Organ podniósł, że przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają jedynie charakter porządkowy a celem ich jest odnotowanie miejsca stałego pobytu zgodnie z istniejącym stanem faktycznym, czemu służy obowiązek zameldowania i wymeldowania (art. 15 ust. 1 i 2) tej ustawy. Z. K. przyznał w odwołaniu, że nie mieszka w przedmiotowym domu w sposób stały a zatem obowiązek wymeldowania stał się oczywisty. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. K. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, zaprzeczając aby opuścił lokal dobrowolnie i kiedykolwiek zrezygnował z ponownego tam zamieszkania. Przypomniał okoliczności opuszczenia lokalu, na skutek tymczasowego aresztowania na początku grudnia 2007r. i przyznał, że po wyjściu z zakładu karnego zamieszkał w wynajętym pokoju ale tylko dlatego, że obecni właściciele państwo J. uniemożliwili mu ponowne zamieszkanie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia prawidłowości rozstrzygnięcia Wojewody w przedmiocie wymeldowania Z. K. z miejsca pobytu stałego w B. [...], gmina M. Przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wskazuje, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, rozpatrywanego w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01, OTK – A 2003, Nr 3, poz. 34) orzekającego o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, warunkiem wymeldowania jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: faktycznego opuszczenia lokalu oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego. Jednocześnie zaś, co wynika z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz opuszczenie tego lokalu. Równocześnie, jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2398/10, LEX 1123128, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie w sprawie wymeldowania jest ustalenie niedopełnienia przez stronę obowiązku wymeldowania w sytuacji faktycznego opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu. Chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe. Z brzmienia przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie wynika jednak, by w każdym przypadku koniecznym było ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu. Mogą zaistnieć sytuacje, w których nie będzie wymagane ustalenie woli osoby, wobec której prowadzone jest postępowanie o wymeldowanie. Tym samym niezbędne jest ustalenie, czy osoba, przeciwko której toczy się postępowanie faktycznie przestała przebywać w spornym lokalu mieszkalnym. Równocześnie, co warte podkreślenia, na wynik sprawy w przedmiocie wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego nie mają wpływu przyczyny, z powodu których dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania. Organy administracji publicznej mogą jedynie - przy ocenie trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu - rozważać charakter i czas podjęcia środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu (domu) i powrotu do niego. Sama wola (zamiar) powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania na pobyt stały i to w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. alt II OSK 2143/10, LEX 1145567). Podnieść przy tym należy, że meldunek ma charakter jedynie rejestracyjny i nie wiąże się z prawem do lokalu. Przenosząc powyższe rozważanie do niniejszej sprawy wskazać należy, iż jak prawidłowo uznały organy administracji publicznej, w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącego z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Skarżący opuścił nieruchomość w B. po jej sprzedaży i słusznie organy powiązały te dwa zdarzenia, oceniając je łącznie. Twierdzenia skarżącego, że sprzedażą nie był objęty dom nie mogły wywołać oceny odmiennej. Opuszczenie domu w związku z aresztowaniem, czyli bez cech dobrowolności, nie wyklucza przyjęcia, że skarżący wyzbył się w tym samym czasie zamiaru powrotu w celu stałego pobytu, o czym świadczyło jego dalsze zachowanie w czasie wyjść na przepustki i po ostatecznym opuszczeniu zakładu karnego. Nie bez znaczenia była okoliczność, że obecni właściciele nieruchomości uczestnicy postępowania M. i A. J. nabyli nieruchomość od osoby trzeciej bez lokatorów i mieli podstawy do przyjęcia, że nikt jej nie zamieszkuje z zamiarem stałego pobytu. Organy szczegółowo przesłuchały skarżącego i świadków, prawidłowo oceniły ich wiarygodność, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji obu instancji. Stanowisko skarżącego sprowadzające się do twierdzenia ,że jest to miejsce jego stałego pobytu trafnie zostały przez organ ocenione jako zamiar ponownego przejęcia nieruchomości, przed laty sprzedanej. Próba takiego wykorzystania ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie mogła spotkać się z aprobatą Sądu. W tych warunkach Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. W wyroku zasadzono koszty pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.