II SA/Po 665/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia w T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżące Stowarzyszenie z siedzibą w T. wniosło o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie radcy prawnego. Przedstawiciel Stowarzyszenia argumentował, że konieczne jest złożenie zażalenia przez pełnomocnika fachowego z uwagi na przymus adwokacko-radcowski, Stowarzyszenie nie jest w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej. Stowarzyszenie podało, że nie posiada kapitału, majątku i środków finansowych, nie ma środków trwałych, w ostatnim roku obrotowym poniosło stratę w wysokości – [...] zł. Stan konta na rachunku bankowym na dzień 1 grudnia 2016r. wynosił [...] zł. Nadto Przedstawiciel Stowarzyszenia podał, że podmiot nie prowadzi kasy, nie ma dochodów i opłaca rachunki za leczenie zwierząt z darowizn. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej "P.p.s.a.") wezwano Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez podanie dodatkowych informacji oraz złożenie oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej Stowarzyszenia oraz o przedłożenie dokumentacji źródłowej obrazującej tą sytuację. W odpowiedzi Przedstawiciel Stowarzyszenia przedłożył sprawozdanie finansowe złożone za 2012r., z którego wynika, że wynik finansowy z działalności statutowej był dodatni i wynosił [...] zł., łączne przychody wyniosły [...] zł, a koszty jego uzyskania [...] zł. Natomiast sprawozdanie finansowe za lata 2013 do 2016 są w trakcie przygotowania i z uwagi na brak dokumentów nie mogły być jeszcze złożone, co zostanie wykonane do lutego 2017r. Pomimo wezwania i deklaracji Stowarzyszenia, nie przedłożono Statutu. Następnie Stowarzyszenie podało, że wydatki, jakie poniosło w okresie od 1 stycznia do 30 listopada 2016r. wyniosły [...] zł i przeznaczone były na leczenie i utrzymanie zwierząt oraz zwrot kosztów dojazdów do zdarzeń z udziałem zwierząt. Wydatki poniesione w 2015r. z tego tytułu wyniosły [...]zł. Składka członkowska wynosi [...] zł i z tego tytułu Stowarzyszenie uzyskało przychód w wysokości [...] zł. Na dzień 1 stycznia 2017r. Stowarzyszenie zarejestrowało 25 członków. Na dzień 10 stycznia 2017r. na rachunku bankowym Stowarzyszenia zdeponowano [...] zł. Nie przedłożono wyciągów z rachunku bankowego z uwagi fakt, że stanowią one tysiąc kartek. Przedstawiciel oświadczył, że Stowarzyszenie posiada jeden rachunek bankowy i obroty na tym rachunku w 2016r. wyniosły [...] zł. Stowarzyszenie nie posiada lokat, kredytów i zaciągniętych pożyczek. Nie ma także zajęć komorniczych. Stowarzyszenie oświadczyło, że swoją działalność statutową finansuje z darowizn, zbiórek publicznych, dowolnych wpłat na konto. Gminy, mimo obowiązku, rzadko finansują koszty utrzymania i leczenia zwierząt. Nadto podano, że Stowarzyszenie nie zatrudnia etatowych pracowników, siedziba Stowarzyszenia mieści się w mieszkaniu prywatnym, nie ma więc opłat za utrzymanie siedziby, księgowość prowadzona jest także w ramach wolontariatu. Z wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że Stowarzyszenie z siedzibą w T. nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego oraz nie figuruje w wykazie organizacji pożytku publicznego (art. 22 ust. 1 i 2, art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Dz.U. z 2016r., poz. 1817). Nie korzysta zatem z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 239 §2 P.p.s.a.). Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Powołane we wniosku okoliczności powinny uzasadniać to wyjątkowe traktowanie, bowiem instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane z udziałem w sprawie. Nie można jednak odmówić prawa pomocy, jeżeli wiązałoby się to z ograniczeniem prawa do sądu, gdy na skutek braku środków finansowych (w tym wypadku na koszty sądowe), strona nie miałaby możliwości dochodzenia swych praw. Z powyższego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca zatem musi przedstawić argumentację, która potwierdzałaby niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie kosztów postępowania chociażby w części. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający szczegółowe informacje o wszelkich posiadanych przez stronę aktywach albo ich braku jest warunkiem koniecznym do dokonania prawidłowej oceny i przyjęcia, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. W związku z tym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został przez podmiot działający w formie stowarzyszenia i choć w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona podała, że nie posiada dostatecznych środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania, prawo pomocy nie może zostać przyznane. Należy zauważyć, że stroną skarżącą jest Stowarzyszenie, które może pozyskiwać środki ze składek członkowskich, dochodów z ofiarności publicznej, czy z darowizn od osób prawnych i fizycznych. Stowarzyszenie samo deklarowało, że uzyskuje środki z darowizn, zbiórek publicznych, dobrowolnych wpłat na konto, składek członkowskich w kwocie [...] zł. Przy czym występowanie przed sądami w sprawach dotyczących przedmiotu działalności Stowarzyszenia - czasowe odebranie zwierząt – również uznać należy za wykonywanie działalności statutowej Stowarzyszenia, zatem podmiot zobowiązany jest w pierwszej kolejności do poniesienia kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. Z uprawnienia prawa pomocy Stowarzyszenie może skorzystać dopiero, gdy wykaże nie ma środków na poniesienie kosztów tego postępowania, chociażby w części. Nadto, ze sprawozdania finansowego za 2012r. wynika, że Stowarzyszenie uzyskało łączne przychody w kwocie [...] zł., co świadczy o prężnej działalności Stowarzyszenia. Stowarzyszenie podało, że za poprzedni rok obrotowy poniosło stratę w kwocie [...] zł. Oznacza to, tylko tyle, że strata jest wartością księgową, wynikającą z rozliczenia kosztów od przychodu, a w istocie koszty te zostały z jakichś źródeł pokryte. Wobec tego posiadanie straty nie jest wystarczającą okolicznością uzasadniającą przyznanie Stowarzyszeniu prawa pomocy chociażby w części. Na dzień uzupełnienia wniosku Stowarzyszenie dysponowało kwotą około [...] zł (por. potwierdzenie salda rachunku). Stąd uprawniony jest wniosek, że Stowarzyszenie nie jest pozbawione źródeł finansowania swojej działalności (por. rachunek wyników i strat). Obciążenia wynikające z kosztów postępowania prowadzonego na rzecz Stowarzyszenia mogą ponosić także jego członkowie. Przy czym ustalenie realnej wysokości składek członkowskich przy zadeklarowanej liczbie 25 członków oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Wysokość tej składki w kwocie [...] zł uznać należy za symboliczną. Stowarzyszenie, zatem ma możliwości by uzyskać środki finansowe na prowadzenie swojej działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie, a także podejmować inne działania, nawet aktywność gospodarczą, celem uzyskania tych środków. Podkreślić przy tym należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy Stowarzyszenie powinno wykazać, że podjęło wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie Stowarzyszeniu prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Raz jeszcze należy zatem podkreślić, że istnieją instrumenty prawem przewidziane, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie Stowarzyszenia, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Stowarzyszenie takie środki uzyskuje, zatem winno uwzględnić wydatki na prowadzenie niniejszego postępowania i ponieść je we własnym zakresie. Brak jest podstaw, aby przerzucać ciężary związane z jego funkcjonowaniem na Państwo, czyli ogół obywateli. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r., II OZ 1433/06, należy stwierdzić, że powyższe działanie rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja RP przewiduje wprawdzie prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje to jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że nie dysponuje środkami finansowymi na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Opłacenie kosztów postępowania ma charakter incydentalny, ale nienadzwyczajny, a Stowarzyszenie powinno się do ponoszenia takich wydatków przygotować. Wskazać bowiem należy, że koszty sądowe stanowią należności publicznoprawne i powinny być ponoszone przez stronę w pierwszej kolejności. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków także na ten cel. Zauważyć przy tym należy, że Stowarzyszenie pomimo wezwania nie przedstawiło aktualnego sprawozdania finansowego, które pozwoliłoby jednoznacznie ocenić rzeczywiste możliwości płatnicze Stowarzyszenia. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Rodzi to obowiązek wszechstronnego ich wyjaśnienia, zwłaszcza, gdy dane zawarte na formularzu budzą wątpliwości lub po prostu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny. Prawo pomocy ma charakter wyjątkowy, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeśli strona, mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji musi się przez to liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. W tym stanie rzeczy wniosek Stowarzyszenia o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie i należało go oddalić. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska