II SA/Po 666/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę. /-/ E. Brychcy /-/ B. Drzazga /-/ E. Podrazik Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. Filia [...]) z dnia [...] 2010 r. nr [...], którą odmówiono K. K. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów: zakupu baterii w kwocie [...] zł, usług ksero i pocztowych w kwocie [...] zł, zakupu nasion w kwocie [...] zł, zakupu roślin ogrodowych, artykułów biurowych, płyty CD w kwocie [...] zł i żywności w kwocie [...] zł, zakupu folii do oczka wodnego w kwocie [...] zł, aparatu fotograficznego w kwocie [...] – [...] zł i roweru w kwocie [...] zł, zakupu piłki do [...] oraz środków finansowych na Wielkanoc 2010 i kosztów zakupu stroju rowerowego [...], prasy i stroju gimnastycznego [...] w kwocie [...] zł. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym. W dniach 19, 30 i 31 marca, 8 i 14 kwietnia 2010 r. K. K. wystąpił między innymi o przyznanie mu środków z pomocy społecznej na następujące cele: zakup baterii w kwocie [...] zł, usługi ksero i pocztowe w kwocie [...] zł, zakup nasion w kwocie [...] zł, zakup roślin ogrodowych, artykułów biurowych, płyty CD w kwocie [...] zł i żywności w kwocie [...] zł, zakup folii do oczka wodnego w kwocie [...] zł i aparatu fotograficznego w kwocie [...] - [...] zł i roweru w kwocie [...] zł, zakup piłki do koszykówki, środków finansowych na Wielkanoc 2010, zakup stroju rowerowego[...], prasy, stroju gimnastycznego [...] w kwocie [...] zł (k. 7-1 akt adm. I instancji). Swój wniosek ponowił podczas wywiadu środowiskowego, który miał miejsce w dniu [...] kwietnia 2010 r., podczas którego skarżący zmodyfikował swoje wnioski co do wysokości pomocy na zakup obuwia domowego, karty telefonicznej (k. 10v akt adm. I instancji). Część żądań wnioskodawcy została uwzględniona dwiema decyzjami z dnia [...] 2010 r. którymi udzielono wnioskodawcy wsparcia "na inne cele w maju 2010 r." w łącznej wysokości [...] zł, w tym na dofinansowanie do karty telefonicznej w kwocie [...] zł, na zakup obuwia domowego w kwocie [...] zł (nr [...] - k. 12 akt adm. I instancji) i na opłacenie usługi stomatologicznej w maju 2010 r. w wysokości [...] zł (nr [...] - k. 13 akt adm. I instancji). Decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] Prezydenta Miasta P. (Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. Filia [...]) odmówiono K. K. wnioskowanej pomocy finansowej w pozostałym, wyżej opisanym zakresie. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 8 ust. 1, art. 9 ust. 8 i 8a, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 592 ze zm.) w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135, poz. 950). W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, iż K. K. nadal nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez uprawnień do zasiłku dla bezrobotnych. Zamieszkuje w domku letniskowym należącym do ojca wnioskodawcy, na działce letniskowej. Domek ten jest ocieplony, otynkowany i ogrzewany. Ustalono także, że domek - [...] został zaadaptowany na cele mieszkalne, jest zadbany i nie wymaga remontu. Następnie organ I instancji wyjaśnił, iż dochód K. K. stanowi zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia w kwocie [...] zł w okresie od 1 marca do 31 lipca 2010 r., a ponadto wnioskodawca otrzymuje pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności, na okres od 1 marca do 31 lipca 2010 r., w wysokości [...] zł miesięcznie. Dalej organ podniósł, iż prawo do pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 477 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Organ ustalił, że K. K. spełnia to kryterium, jednakże zaznaczył, iż w myśl art. 3 ust. 1, 3 i 4 ustawy celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organ podkreślił, iż poza wyżej pisanych świadczeń z pomocy społecznej K. K. otrzymał odrębnymi decyzjami pomoc w formie zasiłku celowego w kwotach po [...] zł na doładowanie telefonu, usługę stomatologiczną i zakup obuwia domowego. Mając powyższe okoliczności na względzie organ uznał, że udzielane skarżącemu wsparcie finansowe jest wystarczające i odpowiednie do jego sytuacji, a także zgodne z celami i możliwościami pomocy społecznej. Jednocześnie organ stwierdził, że potrzeby [poza żywnością] wymienione we wnioskach o przyznanie zasiłku [i w osnowie decyzji] nie należą do niezbędnych potrzeb bytowych, na zaspokojenie których przyznawany jest zasiłek celowy, a na zakup żywności skarżący otrzymuje zasiłek celowy w kwocie [...] zł miesięcznie, co powinno zabezpieczyć jego potrzeby żywnościowe. Ponadto organ zauważył, iż wnioskodawca nie ma ustalonego obowiązku alimentacyjnego względem [...] w wieku [...] lat, opiekę nad nią sprawuje była żona wnioskodawcy i nie zwraca się do niego o jakąkolwiek pomoc. W odwołaniu od decyzji (k. 24 akt adm. II instancji) K. K. powołał się na szereg dokumentów, w dorozumiany sposób wskazując, iż - jego zdaniem - mają znaczeniem w sprawie. W decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2010 r. organ odwoławczy stwierdził, iż zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, [...] przywołano definicję niezbędnej potrzeby bytowej, o której mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, może być przyznany zasiłek celowy. Ustawodawca nie definiuje pojęcia potrzeby bytowej, jednakże w art. 39 ust. 2 ustawy wskazuje, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zdaniem organu żadna, poza wnioskowaną pomocą na żywność, której zaspokojenie winno być zapewnione z przyznanego odrębnego zasiłku celowego na żywność w kwocie [...] zł, potrzeb wymienionych we wnioskach nie jest niezbędną potrzebą bytową, a tylko na zaspokojenie takich potrzeb może być przyznany zasiłek celowy. W ocenie Kolegium organ I instancji miał podstawy do odmowy przyznania wnioskodawcy pomocy w formie takiego zasiłku. Ponadto organ podkreślił, iż pomoc społeczna w postaci zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz przyznanie tego świadczenia każdorazowo zależy od uznania administracyjnego. Skargę na powyższą decyzję wniósł K. K. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę K. K. należało oddalić albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. (Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. Filia [...]) są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania. Analizowana sprawa dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Dotyczy to w szczególności pokrycia części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 powołanej ustawy. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna zatem uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia - zasady zawarte w ustawie o pomocy społecznej. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 powołanej ustawy). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy, zakres i cel świadczeń, jakie skarżącemu już przyznano, należało rozważyć, czy potrzeby, wskazane we wnioskach o przyznania zasiłku celowego, są potrzebami "niezbędnymi" (art. 39 ust. 1 powołanej ustawy.). Sąd przyznaje rację organowi, iż w konkretnych okolicznościach sprawy zgłaszane przez skarżącego potrzeby były zbyt daleko idące, zważywszy na uzyskiwaną dotychczas pomoc społeczną. Zgodnie bowiem z intencją ustawodawcy celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej przez osobę domagająca się świadczeń z pomocy społecznej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 przywołanej ustawy nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 tej ustawy zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Zauważyć należy, że w momencie zgłoszenia wniosku o świadczenie celowe K. K. korzystał z zasiłku na zakup żywności w wysokości [...] zł miesięcznie, przyznanego na okres od 1 marca do 31 lipca 2010 r., a ponadto w tym samym okresie przysługiwał mu zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia w kwocie [...] zł miesięcznie. Ponadto uzyskał zasiłki celowe w łącznej kwocie [...] zł na sfinansowanie kosztów usługi dentystycznej oraz zakupu karty telefonicznej i obuwia domowego. Pomimo to, skarżący wystąpił o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie kosztów: zakupu baterii w kwocie [...] zł, usług ksero i pocztowych w kwocie [...] zł, zakupu nasion w kwocie [...] zł, zakupu roślin ogrodowych, artykułów biurowych, płyty CD w kwocie [...] zł i żywności w kwocie [...] zł, zakupu folii do oczka wodnego w kwocie [...] zł, aparatu fotograficznego w kwocie [...] - [...] zł i roweru w kwocie [...] zł, zakup piłki do koszykówki oraz środków finansowych na Wielkanoc 2010 i kosztów zakupu stroju rowerowego [...], prasy i stroju gimnastycznego w kwocie [...] zł. Zdaniem Sądu organ nie miał podstaw do uwzględnienia wniosków skarżącego, gdyż - jak słusznie przyjął - dotyczyły one potrzeb, które z wyjątkiem żywności, nie służyły bezpośrednio realizacji niezbędnych potrzeb bytowych wnioskodawcy. Przyznanie świadczenia w tym zakresie stałoby się w istocie jego źródłem utrzymania. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie pracuje (co wynika z wywiadu środowiskowego), stąd dla przykładu rower, którego zakup chciał sfinansować ze środków z pomocy społecznej, nie jest jego środkiem transportu do pracy, ani też - tak jak i aparat fotograficzny - nie jest urządzeniem potrzebnym w pracy. Z kolei wydatki na rzeczy z dorozumianym przeznaczeniem dla córki wnioskodawcy nie dotyczą, co oczywiste, niezbędnych potrzeb skarżącego, a ponadto osoba ta nie pozostaje na utrzymaniu wnioskodawcy. Podobnie nie znalazły uzasadnienia pozostałe potrzeby zgłoszone przez wnioskodawcę na uzasadnienie żądania przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Potrzeby żywnościowe skarżącego zaspokajał zasiłek w miesięcznej kwocie [...] zł przyznany właśnie na ten cel, a kwotą wypłacaną z tego tytułu skarżący winien odpowiednio gospodarować, skoro nie uzyskuje innych środków z pracy zarobkowej. Dodatkowo stwierdzić należy, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo. Zgodnie z art. 106 ust. 4 powołanej ustawy decyzję administracyjną w przedmiocie przyznania świadczenia poprzedzono przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego (aktualizacji wywiadu). Wywiad ten pozwolił pracownikowi socjalnemu dokonać właściwej analizy i oceny sytuacji wnioskodawcy (§ 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego). W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ E. Brychcy /-/ B. Drzazga /-/ E. Podrazik