II SA/Po 670/24

Dnia 5 grudnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 grudnia 2024 roku sprawy ze skargi R. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lipca 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 11 lipca 2024 r., nr [...], utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia 14 listopada 2024 r., nr [...], odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku R. B. o umorzenie pobranych zasiłków i umorzenia postępowania administracyjnego wszczętego z urzędu toczącego się przed Oddziałem ZUS w P.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że Prezydent Miasta [...] postanowieniem z dnia 14 listopada 2023 r., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku R. B. o umorzenie pobranych zasiłków i umorzenia postępowania administracyjnego wszczętego z urzędu toczącego się przed ZUS [...] Oddział w P.. R. B. w okresie od dnia 01 stycznia 2018 r. do dnia 30 czerwca 2021 r. korzystała z pomocy MOPR w P. w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku stałego, a następnie w okresie od dnia 01 stycznia 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. w formie zasiłku stałego w okresie oczekiwania na przyznanie świadczeń rentowych z ZUS. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 07 maja 2021 r. ustalił R. B. prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego na okres od 01 stycznia 2018 r. do 30 czerwca 2020 r. Następnie w toku kolejnego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 24 maja 2023 r. ponownie ustalił R. B. prawo do renty z tytułu niezdolności o pracy na okres od 01 grudnia 2021 r. na stałe. Wskazane powyżej okresy przyznania świadczenia rentowego obejmują okres za który MOPS wypłacił R. B. zasiłek okresowy i zasiłek stały. Organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (teks jedn. Dz. U. z 2023., póz. 901 ze zm. dalej jako: "u.p.s.") osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Z kolei zgodnie z art. 139 ust. pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie - po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych - podlegają potrąceniu, z uwzględnieniem art. 141, zasiłki z tytułu pomocy społecznej, jeżeli przy wypłacie zastrzeżono ich potrącanie oraz zasiłek stały lub okresowy wypłacone na podstawie przepisów o pomocy społecznej za okres, za który przyznano emeryturę lub rentę. Powyższe oznacza, że istnieje pewna kategoria świadczeń z pomocy społecznej, które nie podlegają łączeniu ze świadczeniami z ubezpieczenia emerytalno- rentowego. Do tych świadczeń należy właśnie zasiłek okresowy i zasiłek stały pobierane przez R. B.. Świadczeniobiorca zobowiązany jest wówczas do zwrotu zasiłków jeżeli pobierał zasiłki w okresie za który przyznano mu rentę lub emeryturę. Zwrotu dokonuje się właśnie przez potrącenie, zmniejszając kwotę świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Potrącenie to następuje z mocy prawa, co oznacza, że nie zachodzi konieczność wydania odrębnej decyzji w tym przedmiocie. Organ rentowy zatem, gdy tylko uzyska stosowną informacje o zbiegu pobierania przez uprawnionego wskazanych powyżej konkurencyjnych świadczeń za ten sam okres, ma obowiązek zastosowania instytucji potracenia uregulowanej w art. 99 ust. 1 u.p.s. Cytowany przepis ma bowiem bezwzględnie obowiązujący charakter i nie jest wymagana do jego zastosowania zgoda osoby zainteresowanej Prezydent podkreślił, że o treści art. 99 u.p.s. oraz wynikającym z niego obowiązku ZUS potrącania świadczeń R. B. była wielokrotnie informowana począwszy od 2018 r.. Zażalenia na powyższe postanowienie złożyła R. B.. Rozpoznając wniesione zażalenie Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło ocenę prawną Prezydenta i wskazało, że organ, który wypłacił zasiłek stały lub zasiłek okresowy, nie ma w tym zakresie kompetencji do zwolnienia strony zobowiązanej z obowiązku zwrotu zasiłku. W przedmiocie materii objętej powołanym art. 99 ust. 1 u.p.s. nie znajduje zastosowania art. 104 u.p.s. - organ pomocy społecznej nie może zatem umorzyć kwoty przedstawionej do potrącenia organowi rentowemu. Skargę na powyższe postanowienie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. B. podnosząc zarzuty naruszenia art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572) oraz art. 3 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu skargi skarżąca zwróciła uwagę na swoją trudną sytuację życiową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Niniejsza sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 3 w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym z uwagi na swój przedmiot, którym jest postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, na które przysługuje stronie zażalenie. Okoliczności faktyczne sprawy zostały opisane w części historycznej i nie są sporne. W szczególności żadna ze stron nie kwestionuje, iż R. B. w okresie od dnia 01 stycznia 2018 r. do dnia 30 czerwca 2021 r. korzystała z pomocy MOPR w P. w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku stałego, a następnie w okresie od dnia 01 stycznia 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. w formie zasiłku stałego w okresie oczekiwania na przyznanie świadczeń rentowych z ZUS. Równocześnie ZUS decyzją z dnia 07 maja 2021 r. ustalił R. B. prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego na okres od 01 stycznia 2018 r. do 30 czerwca 2020 r. Następnie w toku kolejnego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 24 maja 2023 r. ponownie ustalił R. B. prawo do renty z tytułu niezdolności o pracy na okres od 01 grudnia 2021 r. na stałe. Wskazane powyżej okresy przyznania świadczenia rentowego obejmują okres za który MOPS wypłacił R. B. zasiłek okresowy i zasiłek stały. Zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Z powołanego przepisu wynika, że ustawodawca nakazuje zwrot zasiłków w przypadku równoległej wypłaty emerytury lub renty. W świetle zasady pomocniczości świadczenia z pomocy społecznej nie powinny wyprzedzać świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Wspomnianego zwrotu dokonuje się przez potrącenie, zmniejszając kwotę świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Zgoda osoby zainteresowanej nie jest tu wymagana. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym, dokonane w trybie art. 99 ust. 1 u.p.s. potrącenie następuje z mocy prawa (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 1123/12, Baza NSA). Oznacza to, że przepis ten, mając bezwzględnie obowiązujący charakter, obliguje ZUS do dokonania potrącenia. Organ, który wypłacił zasiłek stały lub zasiłek okresowy, nie ma w tym zakresie kompetencji do zwolnienia strony zobowiązanej z obowiązku zwrotu zasiłku. W przedmiocie materii objętej powołanym art. 99 ust. 1 u.p.s. nie znajduje zastosowania art. 104 u.p.s. - organ pomocy społecznej nie może zatem umorzyć kwoty przedstawionej do potrącenia organowi rentowemu. Jeżeli zostaje wydane orzeczenie (może to być deklaratoryjna decyzja ZUS lub prawomocne orzeczenie sądu powszechnego, zmieniające wcześniejszą decyzję ZUS, odmawiającą prawa do przyznania danego świadczenia) o przyznaniu prawa do emerytury za okres, w którym uprawniony korzystał z zasiłku stałego, ZUS ma obowiązek zastosować instytucję potrącenia swojego świadczenia ze świadczeniem pobranym już z organu pomocy społecznej. Świadczeniobiorca zobowiązany jest wówczas do zwrotu tych ostatnich, jeżeli pobierał zasiłki w okresie, za który przyznano mu emeryturę. Zwrotu dokonuje się właśnie przez potrącenie, zmniejszając kwotę świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Potrącenie to następuje z mocy prawa, co oznacza, że nie zachodzi konieczność wydania odrębnej decyzji w tym przedmiocie. Zatem ZUS, gdy tylko uzyska stosowną informację o zbiegu pobierania przez uprawnionego wskazanych powyżej konkurencyjnych świadczeń za ten sam okres, ma obowiązek zastosowania instytucji potrącenia uregulowanej w art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. To na organie ubezpieczeń społecznych ciąży obowiązek zastosowania art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r. sygn. I OSK 1942/10, Baza NSA). Mając powyższe na względzie uznać należało, że rację mają organy administracji publicznej uznając, że brak jest podstaw do wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia pobranych zasiłków. Sąd mając powyższe na uwadze orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a.