II SA/Po 688/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Sikorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2017 roku nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę Decyzją z dnia 30 grudnia 2016 r. Prezydent M. K. na podstawie art. 3, art. 5, art. 8, art. 20, art. 24 usl. 6-7. art. 30 ust. 1-2 pkt. 1, ust. 5. ust. 8, ait. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2016 i\, poz. 1518 z późn. zm.), art. 2 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych { Dz. U. z 2015 r. poz 995 z późn. zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. ztn.). uznał, kwotę [...] zł wypłaconą odwołującej tytułem świadczeń rodzinnych w postaci: -zasiłku rodzinnego na D. D. w kwocie [...] zł oraz zasiłku rodzinnego na N. D. w kwocie [...] zł wypłaconych w okresie od dnia [...] listopada 2015 r. do dnia [...] grudnia 2015 r. i w okresie od [...] lutego 2016 r. do dnia [...] października 2016 r. - dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na D. D. w kwocie [...] zł przyznanego na wrzesień 2016 r. - dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na N. D. w kwocie [...] zł przyznanego na. wrzesień 2016 r. za świadczenia nienależnie pobrane i w pkt 2 zażądał ich zwrotu łącznie z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu organ wskazał, iż z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że córka odwołującej N. D. od [...] sierpnia 2015 r. jest zatrudniona i za miesiąc wrzesień 2015 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Ponadto organ ustalił, iż w okresie od [...] sierpnia 2015 r. do dnia 27 listopada 2015 odwołująca była zatrudniona w "A. " i za miesiąc wrzesień 2015 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł, a mąż odwołującej A. D. w okresie od dnia 22 września 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. świadczył pracę na w ramach umowy zlecenia i za październik 2015: r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Ponadto Pan A. D. jest zatrudniony i za miesiąc październik 2015 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Organ ustalił również, iż odwołująca podjęła w dniu 21 grudnia 2015 r. zatrudnienie w firmie "A." na umowę o pracę na czas określony do dnia 21 grudnia 2017 r. i za styczeń 2016 r. uzyskała wynagrodzenie w kwocie [...] zł. Zdaniem organu ww. dochody stanowią dochód uzyskany w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych i mają wpływ na prawo do tych świadczeń przyznanych odwołującej na mocy decyzji z dnia 13 stycznia 2016 r. znak:[...] W związku z powyższym organ dokonał ponownego przeliczenia dochodu, który w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł., co spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego o [...] zł na osobę w rodzinie i tym samym organ uznał ww. kwotę za świadczenie nienależnie pobrane. Od powyższej decyzji odwołała się Pani T. D. podnosząc, iż jej sytuacja materialna i zdrowotna uniemożliwia spłatę ww. kwoty. Odwołująca podała, iż obecnie przebywa na świadczeniu rehabilitacyjnym i oczekuje na zabieg chirurgiczny więc nie ma możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 22.05.2017 r. na podstawie art. 138§1 pkt. 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, że podstawę materialnoprawną niniejszego rozstrzygnięcia stanowi art 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1518 ) zgodnie z którym osoba która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Definicją nienależnie pobranego świadczenia zawiera art. 30 ust. 1 w/w ustawy, który między innymi stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacane mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub części jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. O tym czy w sprawie występuje świadczenie nienależnie pobrane rozważać należy w kontekście przepisów regulujących prawo do świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...] zł. Według art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą, daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał,, w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Pod pojęciem ''dochodu rodziny" należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Z kolei za dochód ustawodawca uważa m. in. po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt la ustawy). Ustawodawca .przewidział jednak odstępstwa od powyższych zasad, posługując się m. in. pojęciem uzyskania dochodu. Przepisy te, oparte na zasadzie wyjątku od ogólnej reguły należy stosować ściśle. Przy czym chodzi tu o to, aby znajdowały one zastosowanie w przypadkach istotnych zmian w sytuacji dochodowej rodzin. I tak zgodnie z art. 3 pkt 24 w w. ustawy uzyskanie dochodu - oznacza między innymi uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 4b ww. ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Jak podał organ z akt sprawy wynika, córka odwołującej N. D. od 5 sierpnia 2015 r. jest zatrudniona i za miesiąc wrzesień 2015 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Ponadto organ ustalił, iż w okresie od 6 sierpnia 2015 r. do dnia 27 listopada 2015 odwołująca była zatrudniona w "A." i za miesiąc wrzesień 2015 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł, a mąż odwołującej A. D. w okresie od dnia [...] września 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. świadczył pracę na w ramach umowy zlecenia i za październik 2015 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Ponadto Pan A. D. jest zatrudniony i za miesiąc październik 2015 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Organ ustalił również, iż odwołująca podjęła w dniu 21 grudnia 2015 r. zatrudnienie w firmie "A." na umowę o pracę na czas określony do dnia 21 grudnia 2017 r. i za styczeń 2016 r. uzyskała wynagrodzenie w kwocie [...]zł. . Dlatego też organ I instancji zasadnie przeprowadził postępowanie w celu ustalenia czy uzyskanie dochodu przez odwołującą, jej córkę N. oraz męża odwołującej A. D. nie spowodowało przekroczenia ww. kryterium dochodowego na osobę w rodzinie przy uwzględnieniu też faktu utraty dochodu przez ww. osoby. Organ mając na uwadze powyższe okoliczności dokonał kilkukrotnego przeliczenia ww. dochodu i ostatecznie ustalił, iż wynosi on w przeliczeniu na osobę [...] zł – na którą składa się : [...] zł - dochód rodziny odwołującej za 2014 rok na który składają się następujące elementy: dochód odwołującej w kwocie [...] zł - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27,30b, 30c, 30e i 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, [...] zł - dochód męża odwołującej A. D. jako przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27,3Ob, 30c, 30e i 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwota [...] zł - tj. dochód syna odwołującej [...] z tytułu stypendium socjalnego - [...] zł - dochód utracony A. D. z tytułu utraty zatrudnienia - [...] - dochód utracony A. D. z tytułu zasiłku dla bezrobotnych - [...] zł dochód utracony przez odwołującą z tytułu działalności gospodarczej = [...] : 12 miesięcy = [...] zł +[...] zł - dochód uzyskany przez córkę N. z tytułu podjęcia zatrudnienia za miesiąc wrzesień 2016 r. + [...] zł - dochód uzyskany przez Pana A. D. z tytułu podjęcia zatrudnienia za miesiąc październik 2015 r. + [...] zł - dochód uzyskany przez odwołującą z tytułu zatrudnienia w "A." za miesiąc styczeń 2016 r. = [...] zł : 4 osoby = [...] zł. Kwota ta przekracza kryterium dochodowe uprawniające do utrzymania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego , a co za tym idzie organ zasadnie uznał świadczenia rodzinne wypłacone Pani T. D. ww. okresie w łącznej kwocie [...] zł za świadczenia nienależnie pobrane. ,. Ponadto w ocenie Kolegium zaistniała również druga przesłanka warunkująca nakazanie zwrotu nienależnego świadczenia. Należy bowiem w tym miejscu podkreślić, iż strona miała świadomość konieczności zgłaszania wszelkich zmian w jej sytuacji życiowej i dochodowej. Obowiązek taki wynika z art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Informacja o konieczności zgłaszania powołanych zmian została zawarta na druku wniosku o świadczenia rodzinne, który strona wypełniła jak i w decyzji z dnia 13 stycznia 2016 r. przyznającej wnioskodawczyni świadczenia rodzinne. Pomimo tej wiedzy odwołująca nie zgłosiła faktu zmian w jej sytuacji dochodowej, które wystąpiły w okresie pobierania przedmiotowych świadczeń. W ocenie Kolegium dołączone do akt dokumenty potwierdzają wysokość dochodów rodziny odwołującej, która została przyjęta do ponownego obliczenia dochodu na osobę w rodzinie, warunkującego przyznanie świadczeń rodzinnych. Wskazano, iż przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozostawiają organowi administracyjnemu orzekającemu w sprawach przyznawania zasiłku rodzinnego prawa do działania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Przepisy te w sposób bezwzględnie wiążący określają zasady przyznawania przedmiotowego świadczenia, dlatego też organ administracji nie może od tych zasad odstępować . Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazuje, iż w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych zła sytuacja materialna czy zdrowotna strony nie stanowi przesłanki do odstąpienia od wydania przedmiotowej decyzji. Okoliczność ta stanowi jedynie podstawę do wystąpienia do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, który będzie ewentualnie przedmiotem rozpoznania w odrębnym postępowaniu. Skargę do Sądu na powyższą decyzję złożyła osobiście T. D. domagając się uchylenia decyzji obu instancji. W uzasadnieniu skarżąca podał, że aby uznać świadczenie za nienależne konieczna jest świadomość tego, że przyznane świadczenie nie przysługuje. Skarżąca zaś twierdzi , że takiej świadomości nie miała. Dostępne pouczenie zawarte w decyzji cytuje przepis art. 25 ust,1 i 3 pkt.24 ustawy i nie wskazuje konkretnie uzyskanie przez kogo i jakiego dochodu ma wpływ na wysokość świadczeń. .Z pouczenia nie wynikają jakie skutki mają nastąpić gdy nie dokonana się zawiadomienia. Skarżąca nie sądziła, że dotyczyć to może dochodu męża i córki i jak napisała były to "groszowe sprawy" Wyjaśniła, że o tych dochodach nie wiedziała bo z córka straciła kontakt W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentacje . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 roku, poz. 1369, zwanej dalej – P.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U z 2016 poz.1518 ze zm.) Stosownie do treści art. 30 ust. 1 ww. ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z przepisem art. 30 ust. 2 pkt 1 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Sąd orzekający w sprawie dokonuje oceny stanu faktycznego na podstawie nadesłanych przez organ akt administracyjnych. Należy wskazać skarżącej, że w treści decyzji z 13.01.2016 r. przyznającej świadczenie rodzinne w formie zasiłku rodzinnego na syna i córkę oraz dodatków do zasiłku rodzinnego skarżąca została dokładnie i w sposób wyczerpujący pouczona o ciążących na niej obowiązkach. Ponieważ decyzja przyznająca świadczenie była pozytywna odstąpiono od jej uzasadnienia. Natomiast pouczenie napisano pogrubioną czcionką z podkreśleniem ważnych fragmentów. W ocenie Sądu tak sformułowane pouczenie jest wystarczające i w pełni zabezpiecza interes beneficjenta świadczeń. Wystarczy jedynie stosować się do treści pouczenia, które przecież skarżąca posiadała cały czas przy sobie i powiadomić organ wypłacający świadczenie o zachodzących zmianach. Sąd odczytuje wyjaśnienia skarżącej, że nie wiedziała o dochodach córki bo straciła z nią kontakt, oraz nie wiedziała ile " groszy" zarobił mąż jako wyraz niefrasobliwości. Obiektywnie zaś rzecz ujmując dochody w rodzinie skarżącej nie uprawniały jej do pobierania zasiłków. W takiej sytuacji spełniona jest przesłanka z art. 30 ust.2 , a pobrane przez skarżącą świadczenie należy uznać za nienależne ponieważ wbrew dokładnemu i wyczerpującemu pouczeniu skarżąca dalej świadczenie pobierała. Wystarczy minimum staranności w swoich sprawach finansowych aby zdać sobie sprawę, że pobieranie nienależnego świadczenia musi wiązać się z koniecznością zwrotu. W okresach kiedy mąż i córka podjęli pracę to skarżąca powinna i faktycznie mogła podjąć czynności dla ustalenia czy w dalszym ciągu takie świadczenie może otrzymywać. Zgodnie z art. 4 ust.1 ustawy świadczenie rodzinne ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. W tej sytuacji twierdzenie skarżącej, że straciła kontakt z córką na którą pobierała świadczenie rodzinne przemawia jeszcze mocniej na niekorzyść skarżącej. W tym miejscu należy jeszcze wskazać, że SKO w uzasadnieniu decyzji prawidłowo poinformowało skarżącą, że zła sytuacja materialna lub zdrowotna może być przesłanką do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Jest to jednak odrębne postępowanie, gdzie organ musi ustalić w okolicznościach każdej konkretnej sprawy czy taka możliwość istnieje. Reasumując organy w sposób wyczerpujący i dokładny ustaliły istotne okoliczności sprawy i właściwe zastosowały obowiązujące przepisy wobec czego Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a skargę jako niezasadną oddalił.