II SA/Po 690/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. S., I. K., T. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie /-/ W. Batorowicz Uczestnik postępowania P. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych w części oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF podał jedynie, że prowadzi odrębne gospodarstwo rolne i jest osobą samotną. Dochód miesięczny z gospodarstwa rolnego wynosi [...] zł. Nie posiada wykształcenia prawniczego ani doświadczenia procesowego. Nie posiada żadnych oszczędności, akcji, udziałów, bądź kosztowności. Dochód miesięczny w całości przeznacza na podatki, telefon, utrzymanie mieszkania, środki czystości, odzież oraz wyżywienie. Podał, że ma mieszkanie o powierzchni 25 m˛ w domu rodziców oraz grunt rolny o powierzchni 3.55 ha we własności oraz 15.98 ha dzierżawi, prowadzi uprawy polowe. Uczestnik oświadczył, że posiada ciągnik "Ursus" 360 we współwłasności. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej uczestnik został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369, dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wezwanie odebrał osobiście uczestnik postępowania. W odpowiedzi z dnia 10 listopada 2017 r. uczestnik powtórzył, że dochód miesięczny z gospodarstwa rolnego prowadzonego samodzielnie wynosi [...] zł, nie składa zeznań podatkowych, obroty na rachunkach bankowych objęte są tajemnicą bankową a otrzymywane dopłaty dotyczą produkcji rolnej a nie opłat sądowych. Powtórzył rozmiar posiadanego areału gruntów oraz że prowadzi uprawy polowe. Podał, ze nie ma samochodu osobowego, koszty utrzymania miesięcznego stanowią opłaty i podatki, utrzymanie domu i remonty, telefon, środki czystości, odzież i wyżywienie – razem [...] zł. Nie dołączył żadnej dokumentacji źródłowej. Referendarz wskazał następnie, że obowiązkiem uczestnika było podanie wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (rodziców, żony, innych domowników) wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu powtórzył oświadczenie z formularza, że jedynym jego źródłem utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie, nie wskazał przy tym wysokości przychodów i kosztów prowadzenia gospodarstwa rolnego, co wskazuje na rozmiar prowadzonego i realne możliwości finansowe wnioskodawcy. Tymczasem ustalenie wszystkich aktualnych rzeczywistych przychodów, jakie uzyskuje wnioskodawca i jego rodzina oraz ponoszonych kosztów uzyskania tych przychodów w sposób istotny rzutuje na jego możliwości finansowe w zakresie przyznania prawa pomocy. Wyjaśnienia wymagało bowiem z kim, prowadzi gospodarstwo domowe, skoro korespondencję adresowaną do uczestnika odbierają jego rodzice, jako dorośli domownicy. Sytuację finansową wnioskodawcy współtworzy bowiem sytuacja finansowa wszystkich domowników, osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe; dochody i koszty utrzymania wszystkich domowników, chociażby poprzez partycypację w kosztach utrzymania domu. Wyszczególnienia wymagało zatem jakie wnioskodawca i jego rodzina rzeczywiście uzyskują dochody, czy mają one charakter stały, a w szczególności jakie dokładnie (kwoty) ponosi koszty swojego utrzymania, skoro de facto mieszka z rodzicami. W przedmiotowej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. uczestnik nie złożył pełnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i majątkowego jego oraz rodziny, które pozwalałyby ocenić jego realne zdolności finansowe do poniesienia kosztów postępowania sądowego, chociażby w części. Udzielona odpowiedź była ogólna, nieprecyzyjna i nie wyjaśniła wątpliwości, co do istotnych okoliczności stanu rodzinnego i finansowego wnioskodawcy. Wobec powyższego opierając się o treść formularza i jego uzupełnienie przyjąć należy, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na względzie referendarz odmówił przyznania uczestnikowi prawa pomocy. W terminowo wniesionym sprzeciwie P. K. wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości, sprostowanie i uzupełnienie w części orzekającej, zwolnienie z kosztów wpisu sądowego w części oraz ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu. Uzasadniając swój sprzeciw zakwestionowano przedmiot postępowania oraz podniesiono, że Sąd nie zbadał wnikliwie sytuacji materialnej i finansowej skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowy przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Innymi słowy, Sąd, rozpoznając sprawę wypowiada się, zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie rozpoznaje sprawę na nowo. Konsekwentnie, ocenie Sądu podlegają okoliczności, jakie były znane referendarzowi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, co do zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazał zarazem, w art. 245 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie stronie prawa pomocy w wymaga wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, jako formy pomocy publicznej, może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście w okresie, w jakim następuje wniesienie i rozpatrzenie skargi, pozbawione są środków utrzymania, bądź których środki na ten cel są bardzo ograniczone. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć brak realnych szans na pozyskanie środków służących sfinansowaniu kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować usprawiedliwienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. To właśnie na skutek wskazanych przez skarżącego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, przy czym art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Sąd podziela stanowisko referendarza, że uczestnik w istocie nie wyjaśnił wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego. Ograniczenie się do wskazania, bez możliwości weryfikacji, że skarżący utrzymuje się jedynie z dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie i z kwoty tej w całości pokrywa konieczne koszty utrzymania rodziny, nie wyczerpuje jeszcze przesłanki przyznania prawa pomocy. Zaniechanie wyjaśniania stanu rodzinnego oraz dochodów i kosztów utrzymania poszczególnych członków rodzinny, uniemożliwiło dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej uczestnika i w konsekwencji jego osobistych możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. W istocie, udzielona odpowiedź była ogólna, nieprecyzyjna i nie wyjaśniła wątpliwości, co do istotnych okoliczności stanu rodzinnego i finansowego wnioskodawcy. Wobec powyższego opierając się o treść formularza i jego uzupełnienie przyjąć należy, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na względzie, na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ W. Batorowicz