II SA/Po 690/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. S., I. K., T. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2016r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zatwierdzenia projektu budowanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Uczestnik postępowania P. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych w części oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF podał jedynie, że prowadzi odrębne gospodarstwo rolne i jest osobą samotną. Dochód miesięczny z gospodarstwa rolnego wynosi [...]zł. Nie posiada wykształcenia prawniczego ani doświadczenia procesowego. Nie posiada żadnych oszczędności, akcji, udziałów, bądź kosztowności. Dochód miesięczny w całości przeznacza na podatki, telefon, utrzymanie mieszkania, środki czystości, odzież oraz wyżywienie. Podał, że ma mieszkanie o powierzchni [...] m² w domu rodziców oraz grunt rolny o powierzchni [...]ha we własności oraz [...]ha dzierżawi, prowadzi uprawy polowe. Uczestnik oświadczył, że posiada ciągnik "Ursus" 360 we współwłasności. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej uczestnik został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369, dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wezwanie odebrał osobiście uczestnik postępowania. W odpowiedzi z 10 listopada 2017r. powtórzył, że dochód miesięczny z gospodarstwa rolnego prowadzonego samodzielnie wynosi [...]zł, nie składa zeznań podatkowych, obroty na rachunkach bankowych objęte są tajemnicą bankową a otrzymywane dopłaty dotyczą produkcji rolnej a nie opłat sądowych. Powtórzył rozmiar posiadanego areału gruntów oraz że prowadzi uprawy polowe. Podał, ze nie ma samochodu osobowego, koszty utrzymania miesięcznego stanowią opłaty i podatki, utrzymanie domu i remonty, telefon, środki czystości, odzież i wyżywienie – razem [...] zł. Nie dołączył żadnej dokumentacji źródłowej. Uczestnik zobowiązany do podania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (rodziców, żony, innych domowników) wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu powtórzył oświadczenie z formularza, że jedynym jego źródłem utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...]zł miesięcznie, nie wskazał przy tym wysokości przychodów i kosztów prowadzenia gospodarstwa rolnego, co wskazuje na rozmiar prowadzonego i realne możliwości finansowe wnioskodawcy. Zauważyć jednak należy, że ustalenie wszystkich aktualnych rzeczywistych przychodów, jakie uzyskuje wnioskodawca i jego rodzina oraz ponoszonych kosztów uzyskania tych przychodów w sposób istotny rzutuje na jego możliwości finansowe w zakresie przyznania prawa pomocy. Wyjaśnienia wymagało bowiem z kim, prowadzi gospodarstwo domowe, skoro korespondencję adresowaną do uczestnika odbierają jego rodzice, jako dorośli domownicy. Sytuację finansową wnioskodawcy współtworzy bowiem sytuacja finansowa wszystkich domowników, osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe; dochody i koszty utrzymania wszystkich domowników, chociażby poprzez partycypację w kosztach utrzymania domu. Wyszczególnienia wymagało zatem jakie wnioskodawca i jego rodzina rzeczywiście uzyskują dochody, czy mają one charakter stały, a w szczególności jakie dokładnie (kwoty) ponosi koszty swojego utrzymania, skoro de facto mieszka z rodzicami. Przepis art. 246 §1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest uczestnik postępowania). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym i uiszczenie chociażby stałego wpisu sądowego, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano go do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów oraz stanu rodziny. Oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej braku zdolności do poniesienia kosztów postępowania. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie złożył pełnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i majątkowego jego oraz rodziny, które pozwalałyby ocenić jego realne zdolności finansowe do poniesienia kosztów postępowania sądowego, chociażby w części. Udzielona odpowiedź była ogólna, nieprecyzyjna i nie wyjaśniła wątpliwości co do istotnych okoliczności stanu rodzinnego i finansowego wnioskodawcy. Wyszczególnienia wymagało zatem jakie wnioskodawca i jego rodzina rzeczywiście uzyskują dochody, czy mają one charakter stały, a w szczególności jakie dokładnie (kwoty) ponosi koszty swojego utrzymania. Niewystarczające jest bowiem stwierdzenie, że koszty i dochody bilansują się. Wysokość ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania rodziny wskazuje na wysokość środków jakimi wnioskodawca i jego rodzina rzeczywiście rozporządzają. Uchylił się od podania obrotów i wysokości sald na posiadanym rachunku bankowym, zasłaniając się tajemnicą bankową. Natomiast wpływy i wydatki na rachunku bakowym najpełniej obrazują wysokość środków jakimi realnie dysponuje. Wobec powyższego opierając się o treść formularza i jego uzupełnienie przyjąć należy, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie w istocie, jak w niniejszej sprawie, wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, wniosek uczestnika postępowania o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska