II SA/Po 692/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 04 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 04 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Wojewody z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie /-/ W. Batorowicz Skarżący T. S. pismem z dnia [...] marca 2017 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF skarżący podał jedynie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 15.08 ha, z którego dochód na 2 osoby wynosi [...] zł. Posiada dom mieszkalny w G. . Nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie posiada żadnych oszczędności, wartościowych ruchomości, akcji, udziałów i obligacji. Posiada samochód osobowy z 1996r., którego wartość nie przekracza [...] zł. Dochód miesięczny w całości przeznacza na 2 osoby: opłaty i podatki, prąd, gaz, opał (węgiel), leczenie, lekarstwa, wyżywienie. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej skarżący został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Skarżący odpowiedział pismem z [...] marca 2017 r. i powtórzył, że dochód miesięczny z gospodarstwa rolnego wynosi [...] zł, nie składał zeznań podatkowych PIT, nie prowadzi działalności gospodarczej, jedyny rachunek bankowy jaki posiada służy do otrzymywania dopłat do produkcji rolnej, a nie do opłat sądowych. Powtórzył, że posiada samochód osobowy z 1996 r. oraz że uzyskiwane dochody bilansują się z miesięcznymi wydatkami na utrzymanie rodziny. Skarżący nie dołączył żadnej dokumentacji źródłowej. Skarżący nie udzielił żadnych informacji dotyczących prowadzonego gospodarstw rolnego ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że prowadzi uprawy polowe. Pomimo wyraźnego wezwania nie podał rodzaju i wielkości prowadzonej produkcji rolnej, rocznej wartości przychodu brutto ze sprzedaży produkcji oraz wysokości kosztów prowadzenia tego gospodarstwa. Pomimo wezwania nie podał też wysokości otrzymywanych dopłat do produkcji rolnej, oświadczając, że są to dopłaty do produkcji rolnej. Co więcej, skarżący mimo wezwania nie złożył przy tym żadnych dokumentów źródłowych, ani oświadczeń wiedzy, które szczegółowo wyjaśniałyby jego realną sytuację finansową i majątkową. Mając powyższe na względzie referendarz Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 04 kwietnia 2017 r. odmówił przyznania T. S. prawa pomocy. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wyjaśniono, że przepis art. 246 §1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a), przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia powyższych okoliczności. Stąd strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano go do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów oraz stanu rodziny. Pomimo powyższego wezwania skarżący w istocie nie wyjaśnił wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego. Powtórzył informacje podane w formularzu PPF. Ograniczył się do wskazania, bez możliwości weryfikacji, że utrzymuje się jedynie z dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie i z kwoty tej w całości pokrywa konieczne koszty utrzymania rodziny. Zaniechał wyjaśniania stanu swojej rodziny wskazując, że prowadzi gospodarstwo domowe tylko z żoną, podczas gdy korespondencję kierowaną do skarżącego odbiera inny jeszcze dorosły domownik. Z istoty prawa pomocy wynika konieczność ustalenia stanu osób, z którymi skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ich dochodów i kosztów utrzymania. Okoliczności te bowiem współkształtują rzeczywistą sytuacją finansową skarżącego i w konsekwencji jego osobiste możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania. Skarżący odmówił także podania informacji o obrotach na posiadanym rachunku bankowym, podczas gdy obroty na takim rachunku najpełniej obrazują wysokość środków finansowych, jakimi skarżący realnie dysponuje. Dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego wymagane było również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny, co pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi rozporządza. Tymczasem w odpowiedzi skarżący ogólnie, bez wyszczególnienia kwot, podał jedynie, że wydatki miesięcznie bilansują się z dochodami. Skarżący nie przedłożył żadnych rachunków, czy faktur na poparcie tych twierdzeń. Wobec powyższego opierając się o treść formularza i jego uzupełnienie przyjąć należy, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej skarżącego. Tym samym niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa, majątkowa i rodzinna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W terminowo wniesionym sprzeciwie T. S. podniósł, że zaskarżone orzeczenie nie odpowiada prawu. Jak podkreślono w sprzeciwie, w toku postępowania skarżący wskazał wszystkie informacje o stanie rodzinnym i dochodach, zaś korespondencje odbiera matka, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe pod tym samym adresem zamieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowy przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Innymi słowy, Sąd, rozpoznając sprawę wypowiada się, zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie rozpoznaje sprawę na nowo. Konsekwentnie, ocenie Sądu podlegają okoliczności, jakie były znane referendarzowi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, co do zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazał zarazem, w art. 245 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie stronie prawa pomocy w wymaga wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, jako formy pomocy publicznej, może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście w okresie, w jakim następuje wniesienie i rozpatrzenie skargi, pozbawione są środków utrzymania, bądź których środki na ten cel są bardzo ograniczone. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć brak realnych szans na pozyskanie środków służących sfinansowaniu kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować usprawiedliwienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. To właśnie na skutek wskazanych przez skarżącego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, przy czym art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Sąd podziela stanowisko referendarza, że skarżący w istocie nie wyjaśnił wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego. Ograniczenie się do wskazania, bez możliwości weryfikacji, że skarżący utrzymuje się jedynie z dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie i z kwoty tej w całości pokrywa konieczne koszty utrzymania rodziny, nie wyczerpuje jeszcze przesłanki przyznania prawa pomocy. Zaniechanie wyjaśniania stanu rodzinnego oraz dochodów i kosztów utrzymania poszczególnych członków rodzinny, umożliwiłoby dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i w konsekwencji jego osobistych możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. Podobnie na niekorzyść skarżącego świadczy odmowa podania informacji o obrotach na posiadanym rachunku bankowym, podczas gdy obroty na takim rachunku najpełniej obrazują wysokość środków finansowych, jakimi skarżący realnie dysponuje. Dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego wymagane było również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny, co pozwala na ustalenie, jakimi środkami finansowymi rozporządza. Tymczasem skarżący ogólnie, bez wyszczególnienia kwot, podał jedynie, ż wydatki miesięcznie bilansują się z dochodami, nie przedstawiając jednakże żadnych rachunków, czy faktur na poparcie tych twierdzeń. Tym samym uznać należało, że rozstrzygnięcie referendarza jest rozstrzygnięciem prawidłowym. Mając powyższe na względzie, na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ W. Batorowicz