II SA/Po 694/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Świstak Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2018 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia[...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] 2017 r. nr [...] Decyzją z dnia 22 maja 2018 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania J. M., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] (zwanego dalej "Burmistrzem") z dnia 30 października 2017 r., [...] w przedmiocie odmowy przyznania odwołującej się jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka (S. M.). Powyższe rozstrzygnięcie wydano w następujących okolicznościach. Dnia 4 grudnia 2016 r., urodziła się S. M., której rodzicami są J. M. (wcześniej T. ) i G. M. (k. [...] akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W tym czasie matka małoletniej pozostawała w związku małżeńskim z P. T. , z którym posiada już dwójkę małoletnich dzieci (k. [...] akt administracyjnych organu pierwszej instancji). J. M. (wówczas T. ) dnia 13 października złożyła do Ośrodka Pomocy Społecznej we [...] wniosek o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi w tytułu urodzenia się dziecka (k. [...] akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia 30 października 2017 r., [...] Burmistrz – powołując się między innymi na art. 2 pkt 4, art. 3 pkt 2 i 2a, 23c, 24h, art. 5 ust. 4, 4b, art. 15b ust. 1 i 2, art. 20 ustawy z dnia 28 lipca 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm., dalej "u.ś.r.") – odmówił przyznania jednorazowej zapomogi na S. M.. Wskazał, że rodzina przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia. J. M. (wówczas T. ) utraciła dochody z 2015 r. uzyskane z tytułu zatrudnienia, które posiadała do dnia porodu, oraz uzyskała prawo do zasiłku macierzyńskiego wypłacanego przez Z. U. S. i przez cały rok osiągała dochody z tytułu prawa do renty. Mąż wnioskodawczyni (P. T.) posiada stałe zatrudnienie. Biorąc pod uwagę powyższe Burmistrz wskazał, ze w ten sposób obliczony dochód rodziny T. w przeliczeniu na osobę przekracza granicę ustaloną przepisami o kwotę [...]zł. J. M. (wówczas T. wniosła odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że małoletnia nie jest córką P. T., z którym od prawie dwóch lat nie tworzy rodziny i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. S. M. jest córką ówczesnego partnera skarżącej, z którym mieszka ona od stycznia 2016 r. Wskazała także, że łączny dochód rodziny nie przekracza kryterium, ponieważ nie powinien być do niego doliczany dochód P. . Wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia 17 października 2017 r., [...] Sąd rozwiązał małżeństwo J. i P. T. (k. [...] akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Kolegium decyzją z dnia 22 maja 2018 r., [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. Wyjaśniło, że zgodnie z art. 15b ust. 2 u.ś.r., z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości [...] zł na jedno dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Organ drugiej instancji obliczył, że łączny dochód rodziny wynoszący [...] zł w przeliczeniu na jedną osobę przewyższa ustawowe kryterium, ponieważ w świetle ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Rodzina z kolei zdefiniowana jest zgodnie z art. 3 pkt 16 u.ś.r. jako małżonkowie, rodzice dzieci, opiekun faktyczny oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Kolegium zaznaczyło, że P. T. do 24 listopada 2017 r. wchodził w skład rodziny, bowiem był małżonkiem J. M.. Decyzja przyznająca świadczenie była wydana 30 października 2017 r. i dotyczyła świadczenia od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. – stąd rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy był rok 2015., za który P. T. i J. M. (wówczas T. ) rozliczali się z dochodów wspólnie. Na rozstrzygnięcie Kolegium J. M. wniosła skargę domagając się uchylenia decyzji obu instancji oraz przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Uwypukliła przede wszystkim, że nie jest już ona żoną P. T. i bezzasadnie zaliczono jego zarobki do dochodów rodziny. Zaznaczyła zarazem, że ona i jej obecny mąż G. M. nie przekraczali i nie przekraczają kryterium dochodowego, a więc [...] zł na osobę w rodzinie. J. M. (wcześniej T. ) przyznała, że P. T. zarabia bardzo dużo, jednak zarobione pieniądze należą wyłącznie do niego, a skarżąca od 22 stycznia 2016 r. nie ma do nich żadnych praw. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko i podkreślając, że do 24 listopada 2017 r. P. T. wchodził w skład rodziny J. M. (wcześniej T. Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie Sąd zaznacza, że zgodnie z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia 17 października 2017 r., [...] P. T. i J. M. nie są małżeństwem. Obecnie skarżąca jest w związku małżeńskim G. M., z ojcem małoletniej S. M.. Zgodnie z art. 15b ust. 1 u.ś.r. z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości [...] zł na jedno dziecko. W myśl art. 15b u.ś.r. jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest wąskie zagadnienie prawne, które można sprowadzić do następującego pytania: – czy w przypadku osoby ubiegającej się o jednorazową zapomogę na podstawie art. 15b ust. 1 u.ś.r., jako dochód rodziny należy traktować sumę dochodów członków rodziny według stanu osobowego tej rodziny z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy (w sprawie – z roku 2015 r.), czy według stanu osobowego z daty orzekania o wnioskowanym świadczeniu. Organy stoją na stanowisku, że w skład rodziny J. M. (wcześniej T. ) należy zaliczyć osoby należące do tej rodziny w 2015 r., w tym jej ówczesnego męża P. T.. Z kolei skarżąca argumentuje przeciwnie – twierdzi, że rozpad związku małżeńskiego usankcjonowany wyrokiem rozwodowym z dnia 17 października 2017 r. nakazuje przyjąć, że dochody jej byłego męża z 2015 r. do niej nie należą i nie powinny być wliczane do dochodu na potrzeby badania spełnienia przesłanki kryterium dochodowego. Dodać można, że powyższa kwestia ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia praw J. M. (wcześniej [...]), gdyż w roku 2015 r. faktycznie rodzinę wnioskodawczyni tworzyli: ona, jej dzieci, ale przede wszystkim jej były mąż P. T., który w rozważanym okresie uzyskiwał relatywnie duże dochody ([...] zł netto miesięcznie). Zaliczenie w skład rodziny P. T. przyczyniło się do rachunkowego przekroczenia kryterium dochodowego z art. 15b ust. 2 u.ś.r. W ocenie Sądu ustalenia organów odnośnie składu osobowego rodziny J. M. (wcześniej T. ), uwzględnianego przy obliczaniu dochodu tej rodziny, nie są prawidłowe. Jak wskazano, art. 15b ust. 2 u.ś.r. stanowi, że tzw. becikowe przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Definicję rodziny zawiera z kolei art. 3 pkt 16 u.ś.r. W skład rodziny wchodzą, między innymi, małżonkowie, rodzice dzieci, opiekun faktyczny dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku. Wreszcie w myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r. przez dochód rodziny rozumie się sumę dochodów członków rodziny. Uważna analiza powyższych regulacji uzmysławia, że w żadnym z przepisów nie ma czasowego odniesienia dotyczącego możliwości przyjęcia za punkt wyjścia dla określania składu rodziny poprzedniego roku kalendarzowego. Skoro tak, to nie ulega wątpliwości, że w skład rodziny (art. 3 pkt 16 u.ś.r.) wchodzą osoby ją tworzące w według stanu na datę orzekania przez organy. Wniosek taki jest zresztą skądinąd racjonalny, gdyż logicznym jest, iż zasobność materialną rodziny jako jednostki społecznej (jej potrzebom służą świadczenia rodzinne) jest pochodną posiadanych środków finansowych czy majątku wypracowanych przez członków takiej rodziny osobno, bądź w ramach wspólnej aktywności. Przenosząc przedstawione rozważania na grunt sprawy nie budzi wątpliwości Sądu, że w skład osobowy rodziny J. M. (wcześniej T. ) należało zaliczyć ją, dwójkę jej dzieci z poprzedniego małżeństwa (zgodnie z punktem 2 wyroku rozwodowego z dnia 17 października 2017 r. powierzono jej wykonywanie nad nimi władzy rodzicielskiej) oraz S. M. (córkę skarżącej i G. M.). Wreszcie w skład rodziny wchodził także obecny mąż J. M. – G. M., który w dacie orzekania przez organy nie pozostawał co prawda ze skarżącą w związku małżeńskim, jednakże był ojcem dziecka, którego dotyczy becikowe, a więc osobą wymienioną w art. 3 pkt 16 u.ś.r. Uzupełniając zaprezentowaną argumentację Sąd wyjaśnia, iż zdaje sobie sprawę, że stanowisko organów przyjmujące za punkt wyjścia skład osobowy rodziny skarżącej z roku kalendarzowego 2015 opiera się na treści art. 3 pkt 2a u.ś.r. Przepis ten zawiera definicję "dochodu członka rodziny" i stanowi, że oznacza to "przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy". Można się zgodzić, że art. 3 pkt 2a u.ś.r. rzeczywiście nakazuje oceniać sytuację dochodową członków rodziny według ich zarobków z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, jednakże nieumocowanym i zbyt daleko idącym jest wnioskowanie, że determinuje on również krąg członków rodziny według jej stanu osobowego w rozważanym roku kalendarzowym. Jak wskazano w poprzednich akapitach niniejszego uzasadnienia, skład osobowy rodziny ustala się według stanu na datę orzekania przez organy. Art. 3 pkt 2a u.ś.r. określa natomiast nic innego jak zobiektywizowaną metodę ustalania "dochodu członków rodziny", poprzez sięgnięcie do zarobków danej osoby z poprzedniego, zamkniętego okresu rozliczeniowego. Gdy chodzi więc o rodzinę J. M., to na jej dochody złożą się dochody skarżącej z 2015 r. oraz dochody rodzica dziecka, którego dotyczy jednorazowa zapomoga, czyli G. M. – również z 2015 r. Na podstawie rachunkowej sumy tak ustalonych dochodów pozyska się dane o dochodzie rodziny. Zaznaczyć przy tym należy, że nie ma znaczenia, że G. M. na rok 2015 nie był ani mężem ani ojcem dziecka urodzonego przez J. M. (wówczas T. ). Istotne jest bowiem, że zarobki G. M. oraz J. M. – choćby nawet wypracowane w okresie kiedy nie łączyła ich żadna relacja – na datę orzekania złożyły się na wspólne zasoby finansowe rodziny, którą razem założyli i w ramach której wychowują S. M. wraz z pozostałymi dziećmi J. M.. Podsumowując Sąd stwierdza, że organy obu instancji niewłaściwie zastosowały powiązane regulacje zawarte w art. 3 pkt 2, 2a i 16 u.ś.r. i nieprawidłowo przyjęły, że na potrzeby obliczenia kryterium dochodowego należało wziąć pod uwagę dochody członków rodziny skarżącej według składu osobowego tej rodziny z 2015 r., w tym z uwzględnieniem byłego męża J. M.. Tymczasem zawarte w art. 3 pkt 2a u.ś.r. odniesienie do "roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy" odnosiło się wyłącznie metody ustalania wysokości dochodu członków rodziny, przy czym dotyczyło osób składających się na tą rodzinę obecnie (a ściślej ujmując – na datę decyzji). Z opisanych powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. a art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2017 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpatrując sprawę organy wezmą pod uwagę wywód prawny przedstawiony w niniejszym uzasadnieniu.