II SA/Po 698/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2011r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. M. i R. L. wspólników spółki cywilnej A z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2011r. Nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska postanawia 1. zwolnić D. M. i R. L. wspólników spółki cywilnej A z siedzibą w K. od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz od skargi kasacyjnej, 2. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. /-/K. Witkowicz-Grochowska Skarżący D. M. i R. L. wspólnicy spółki cywilnej A z siedzibą w K. złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. We wniosku skarżący argumentowali, że spółka prowadzi działalność w zakresie związanym z odbiorem od mieszkańców gminy K. nieczystości stałych i płynnych. Osiąga z tego tytułu dochód na poziomie około [...] zł miesięcznie. Spółka ma dwóch wspólników. D. M. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, która zarabia miesięcznie około [...] zł miesięcznie. Koszty utrzymania mieszkania to około 700 zł miesięcznie. Pozostałe dochody pozwalają na skromne utrzymanie. R. L. mieszka u swojej córki i ponosi koszty utrzymania w wysokości 600 zł. Jego żona zarabia około [...] zł miesięcznie. Nie mają majątku, oszczędności, wartościowych ruchomości. Na majątek spółki składają się ruchomości stanowiące jej wyposażenie niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. Ich zbycie nie jest możliwe ponieważ skutkowałoby niemożnością prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka boryka się z trudnościami w odzyskiwaniu należności od podmiotów, którym świadczy usługi. Występują w praktyce znaczne zaległości płatnicze, co powoduje że mimo formalnego zysku często brakuje środków na bieżące funkcjonowanie spółki. Wiele należności jest nieściągalnych, z uwagi na niewypłacalność dłużników. Spółka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Posiadany przez nią majątek jest w większości zużyty i nie posiada w związku z tym większej wartości zbywczej. Spółka nie posiada nieruchomości. Posiada jedynie ruchomości służące do wykonywania działalności gospodarczej. Z uwagi na powyższe spółka nie ma dostatecznych środków na ponoszenie opłat związanych ze skargą wniesioną do sądu. Spółka nie zatrudnia prawnika, adwokata czy radcy prawnego, ponieważ nie ma na ten cel wystarczających środków finansowych. Nadto wspólnicy spółki podali, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych w ostatnim roku bilansowym wyniosła [...] zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Na rachunku bankowym stan konta na dzień 30 czerwca 2011r. wynosił [...] zł. Wnioskodawcy do wniosku dołączyli kopie rocznych zeznań podatkowych o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2010 i 2009 wspólników spółki rozliczających się wspólnie z żonami (PIT-36). Z zeznań tych wynika, że D. M. w 2009r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł, a jego żona łączny dochód w wysokości [...] zł. W 2010r. D. M. osiągnął łączny dochód w wysokości [...] zł, natomiast jego żona łączny dochód w wysokości [...] zł., R. L. osiągnął w 2009r. dochód w wysokości [...] zł, a jego żona [...] zł, natomiast w 2010r. osiągnęli dochód w wysokości odpowiednio [...] zł - skarżący R. L. i [...] zł jego żona. Prowadzona spółka osiągnęła w 2009r. przychód w wysokości [...] zł, poniosła koszty w wysokości [...] zł, co dało dochód w wysokości [...] zł. Natomiast w 2010r. spółka osiągnęła przychód w wysokości [...] zł, poniosła koszty działalności w wysokości [...] zł, co dało dochód w wysokości [...] zł. Wnioskodawcy przedłożyli wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Spółdzielczy Oddział w K. z dnia 30 czerwca 2011r., z którego wynika, że na ten dzień saldo końcowe wynosiło [...] zł, a wpływy w tym dniu wyniosły [...] zł. Skarżący wezwani do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) przedłożyli dodatkowe oświadczenia dotyczące odrębnie stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów skarżących oraz ich rodzin oraz odrębnie sytuacji finansowej prowadzonej przez nich spółki cywilnej wraz z dokumentacją źródłową. D. M. oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z żoną A. M. Uzyskuje dochody z udziału w spółce cywilnej A z siedzibą w K. Za 2010r dochód brutto wyniósł [...] zł (dochód wykazany w PIT-36 za 2010 rok pozycją 55). Wskazał, że jest także zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy na ¼ etatu, z dochodem brutto miesięcznie [...] zł w Piekarni J. K. i S. K. (zaświadczenie z zakładu pracy, przychód wykazany w PIT 36 za 2010 rok pozycja 45). W załączeniu przedłożył wyciągi z osobistego rachunku bankowego prowadzonego przez BS Oddział w K. Żona skarżącego – A. M. od 01.09.2010 jest zatrudniona w Przedsiębiorstwie A z siedzibą w G. i z tego tytułu obecnie uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto miesięcznie (w załączeniu potwierdzenie przelewów na rachunek bankowy PKO BP S.A. Oddział w G., umowy o pracę, dochód za 2010 rok wykazany w PIT-36 poz. 88. dochód w pozycji 107, umowa o dzieło firma A z siedzibą w G., dochód w pozycji 122 Powiatowy Urząd Pracy, zasiłek dla bezrobotnego). Nadto D. M. podał, że w dniu 16.06.2011 zaciągnął kredyt w Banku Spółdzielczym w kwocie [...] zł ze spłatą w okresie 12-tu miesięcy z przeznaczeniem na remont samochodu, kupno telewizora oraz remont mieszkania. Skarżący oświadczył, że kredyt spłacany jest terminowo z rachunku bankowego. Innych zobowiązań finansowych nie posiada. Rachunków i lokat terminowych nie posiada. Skarżący dysponuje samochodem osobowym marki Citroen XANTIA 1,6 kat rok produkcji 1997. Nie posiada też innego majątku ruchomego oraz nieruchomego. Koszty opłat utrzymania gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę około 460 zł miesięcznie (kserokopie dowodów wpłat), do tego doliczył koszt butli gazu w kwocie 50 zł, koszty utrzymania samochodu 400 zł oraz koszty dojazdu żony do pracy około 220 zł, w sumie stałe koszty i opłaty wynoszą 1.130 złotych miesięcznie. Skarżący R. L. oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną J. L. oraz córką A. R. i jej rodziną. Wskazał, że uzyskuje dochody jedynie z udziału w spółce cywilnej A z siedzibą w K. Za 2010r. jego dochód brutto z tego tytułu wyniósł [...] zł (dochód wykazany w PIT-36 za 2010 rok pozycja 55). Podał, że nie posiada osobistego rachunku bankowego. Żona skarżącego jest zatrudniona w firmie B i z tego tytułu uzyskała dochód w wysokości [...] zł brutto (PIT-36 za 2010 w poz. 88, wyciągi z rachunku bankowego PKO BP S.A. w G. za okres od 01.03.2011 do 31.08.2011). Nadto skarżący podał, że nie posiada zobowiązań finansowych, ani innych rachunków i lokat terminowych. Oświadczył, że jest właścicielem samochodu osobowego marki Ranault Megane Scenie 1,9 rok produkcji 2000. Innego majątku ruchomego oraz nieruchomego nie posiada. Koszty opłat utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą średnio miesięcznie około 766 zł (kserokopie opłat), do tego doliczyć należy koszt butli gazu - 50 zł. Oświadczył, że jego udział w kosztach utrzymania domu wynosi 50% tj. 408 zł, plus koszty utrzymania samochodu 400 zł, koszty dojazdu żony do pracy - około 250 zł. Łączne koszty stałych opłat i kosztów dojazdu wynoszą miesięcznie 1.058 złotych. Nadto skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką i jej rodziną. Córka skarżącego – A. przebywa na urlopie wychowawczym (w załączeniu przedłożono wyciągi z jej rachunku bankowego za okres od 01.03.2011 do 31.08.2011, PIT-36 za 2010 rok wraz z dochodami jej męża). W 2010r. córka osiągnęła dochód w wysokości [...] zł brutto, a jej mąż w wysokości [...] zł. Nadto skarżący wskazał, że jego córka wraz z mężem posiadają samochód osobowy marki Renault Megane 2004 rok, oraz garaż murowany w zabudowie szeregowej w K. o powierzchni [...] m² wraz z przynależnym gruntem około [...] m2 (współwłasność 1/27 udziału w działce). Nadto skarżący oświadczyli, że spółka A z siedzibą w K. zatrudnia 5-ciu pracowników, których wynagrodzenie miesięczne wynosi [...] zł brutto (na poparcie przedłożono kopie listy płac, przelewy na ZUS z rachunku bankowego spółki). Firma posiada następujące pojazdy samochodowe, ujęte w ewidencji środków trwałych: - śmieciarka Mercedes Benz 2222 rok produkcji 1990 - samochód osobowo ciężarowy Renault Master rok produkcji 2001 - samochód ciężarowy Jelcz 325, beczkowóz z 1990r. - ciągnik DT 75 z 1988r., - przyczepa POM Śrem z 1979r. Nadto skarżący oświadczyli, że spółka nie posiada innego majątku ruchomego i nieruchomego, w dalszym ciągu dzierżawią pomieszczenie biurowe i garażowo-warsztatowe, a także dzierżawią ciągnik rolniczy, przyczepę i piaskarkę od Zakładu Gospodarki Komunalnej. Nadto przedłożyli wyciągi z rachunku bankowego spółki za okres od 1 marca 2011r. do 31 sierpnia 2011r. przedstawiające wpływy i wypływy z tego rachunku. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że istotą prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i 214 § 1 p.p.s.a. Wobec powyższego zgodnie z dyspozycją art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie podmioty w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia im poniesienie należności sądowych chociażby w części. Przy czym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis, pobierany od pism wszczynających postępowanie przed sądem, oraz opłata kancelaryjna. W niniejszej sprawie wartość przedmiotu sporu wynosi 1.659.325 zł, zatem wpis stosunkowy od skargi wynosi 16.594 zł. Nadto skarżący wnieśli skargi w kolejnych dziewięciu sprawach. Łączna kwota wpisu sądowego, który aktualnie skarżący są zobowiązani uiścić od wszystkich wniesionych skarg wynosi 47.395 zł. Przedmiotem oceny sytuacji majątkowej i finansowej w niniejszej sprawie jest zarówno kondycja spółki cywilnej, jak i odrębnie majątki jej wspólników. Z przedłożonego wniosku o prawo pomocy dotyczącego spółki oraz jego uzupełnienia w postaci oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wspólników i ich rodzin wynika, że skarżących należy zwolnić od obowiązku poniesienia znacznej wysokości kosztów sądowych w niniejszej sprawie, poprzez zwolnienie od wpisu od skargi oraz od wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej (23.698 zł). Pozostałe opłaty sądowe do jakich uiszczenia skarżący mogą być zobowiązani stanowią wpisu od każdego ewentualnego zażalenia na postanowienie Sądu w wysokości 100 zł, opłata kancelaryjna od każdego wniosku o uzasadnienie wyroku oddalającego skargę w wysokości 100 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach spółki wynika, że średni miesięczny dochód spółki, który podlegał podziałowi pomiędzy dwóch wspólników, w 2010r. wynosił [...] zł. Z wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego dla spółki wynika, że wpływy na ten rachunek w marcu 2011r. wyniosły około [...] zł, a wydatki związane ze stałymi opłatami (ZUS, pobory, Urząd Skarbowy, PZU, gospodarowanie odpadami) wyniosły około [...] zł; w kwietniu wpływy wynosiły około [...] zł, a wydatki około [...] zł, w maju wpływy – około [...] zł, a wydatki – około [...] zł; w czerwcu wpływy na rachunek wyniosły około [...] zł a wypływy – około [...] zł; w lipcu wpływy wynosiły – około [...] zł, a wypływy – około [...] zł, w sierpniu wpływy wyniosły około [...] zł a wypływy – około [...] zł. Saldo końcowe na rachunku na dzień 31 sierpnia 2011r. wynosiło [...] zł. Prowadzona działalność gospodarcza jest zatem dochodowa, ale poziom tego dochodu nie pozwala na uiszczenie wpisu od skargi we wszystkich zainicjowanych sprawach. Zebrany materiał wskazuje również, że spółka nie posiada majątku nieruchomego, czy wartościowych ruchomości, z których mogłaby czerpać dodatkowe dochody. Dzierżawi bowiem pomieszczenia, w których prowadzona jest działalność oraz dysponuje środkami trwałymi w postaci pojazdów, które są używane do bieżącej obsługi działalności. Oceniając sytuację majątkową i finansową wspólnika D. M. stwierdzić należało, że nie dysponuje on również własnymi wolnymi środkami pieniężnymi oraz majątkiem, z którego mógłby pokryć koszty sądowe w znacznej części. Dochód jakim dysponuje wraz z żoną, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ([...] zł brutto miesięcznie) w przeważającej wysokości przeznacza na konieczne koszty miesięcznego utrzymania rodziny (koszty mediów, dojazdów do pracy - 1.130 zł., żywności, środków czystości, odzieży, raty kredytu 438 zł). Dochód ten nie pozwala na poczynienie jakichkolwiek oszczędności. Okoliczność tą potwierdza stan konta na osobistym rachunku bankowym skarżącego, który wynosił na dzień 30 sierpnia 2011r. [...] zł w Banku Spółdzielczym Oddział w K. i [...] zł w PKO BP Oddział w G. Podkreślić należy, że skarżący D. M. w celu uzupełnienia budżetu domowego, prócz prowadzonej działalności gospodarczej, zatrudnił się jeszcze u innego pracodawcy. Wskazuje to, że prowadzona działalność gospodarcza nie należy do działalności wielkich rozmiarów. Zauważyć należy że łączny dochód wnioskodawcy nie pozwala na pokrycie niewielkich w sumie kosztów remontu mieszkania, czy zakupu telewizora. Zmuszony był bowiem posiłkować się kredytem bankowym na pokrycie zwykłych wydatków. Nadto nie posiada majątku nieruchomego, z którego mógłby czerpać dodatkowe środki – mieszkanie, w którym zamieszkuje służy jedynie zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych. Podobnie przedstawia się sytuacja finansowa i majątkowa drugiego wspólnika R. L. i jego rodziny. Łączne dochody wspólnika i jego żony ([...] zł brutto miesięcznie) w znacznej części przeznaczane są również na pokrycie koniecznych kosztów bieżącego utrzymania (udział w opłatach za mieszkanie, dojazdy do pracy, utrzymanie samochodu – 1.058 zł miesięcznie, plus koszty żywności, ubioru, środków czystości). Okoliczność tą potwierdzają wyciągi z rachunku bankowego żony wnioskodawcy, na który wpływa jej wynagrodzenie w wysokości [...] zł miesięcznie i z którego dokonuje wypłat na pokrycie bieżących rachunków. Stan konta na koniec sierpnia wynosił [...] zł. Także córka wnioskodawcy, z którą prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, uzyskuje dochody na poziomie pozwalającym pokryć jedynie konieczne koszty utrzymania jej rodziny (łączny dochód w 2010r. – [...] zł brutto, co daje [...] zł brutto miesięcznie). Posiadany majątek nieruchomy w postaci mieszkania służy jedynie zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych. W przedłożonego oświadczenia o wysokości dochodów i majątku zarówno spółki cywilnej, jak i jej wspólników wynika, że nie mają możliwości uiszczenia wszystkich kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zestawienie wysokości wpisu od skargi z wysokością dochodów spółki, a także z wysokością środków pozostających w faktycznej dyspozycji spółki i jej wspólników, nakazuje zaliczyć ich do grona podmiotów uprawnionych do uzyskania wsparcia z budżetu Państwa w formie prawa pomocy. Spółka nie posiada obiektywnych możliwości finansowych pozwalających na uiszczenie wszystkich kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a niewątpliwy brak możliwości zgromadzenia środków na te koszty ogranicza realizację przysługującego im konstytucyjnego prawa do sądu. Przyjąć należy, że posiadane środki finansowe wystarczą jedynie na pokrycie ewentualnych pozostałych opłat sądowych (wpisu od zażaleń, czy opłaty kancelaryjnej od wniosku o uzasadnienie wyroku). Nadto wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 249 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 i art. 246 §2 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/K. Witkowicz-Grochowska