II SA/Po 698/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2012 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Rektora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z dnia [...] lutego 2012 r., II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. A. M. w P. na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164 poz. 1365 z późn. zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm., dalej k.p.a.) skreślił A. D. z listy studentów IV roku Wydziału Prawa i Administracji na kierunku Prawo – studia niestacjonarne. W uzasadnieniu organ przytoczył powyższą podstawę prawną rozstrzygnięcia, dodając zarazem, że skarżąca nie zaliczyła roku i nie złożyła z oceną pozytywną powtarzanych przedmiotów z III roku: Prawo administracyjne, Prawo cywilne II oraz przedmiotów z IV roku: Prawo Międzynarodowe publiczne, Prawo ochrony środowiska, Postępowanie karne, Prawo handlowe, Prawo rolne, Seminarium magisterskie. Zwłaszcza, że zgodnie z Regulaminem studiów przedmiot powtarzany nie może być powtarzany po raz drugi. Pismem z dnia [...] kwietnia 2012 r. A. D. odwołała się od powyższej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że pracownica dziekanatu wprowadziła ją w błąd co do końcowego terminu przedłużenia sesji, a poza tym nie otrzymała ona żadnej pisemnej odpowiedzi na wniosek z dnia [...] września 2011 r. o przedłużenie sesji do dnia [...] listopada 2011 r. Jedyną odpowiedzią organu była wiadomość przesłana przez pocztę elektroniczną, z której wynikało tylko, że prośba skarżącej została rozpatrzona pozytywnie. Organ I instancji zdaje się tym samym przerzucać winę za nieprawidłowe działanie swojego pracownika na skarżącą. Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., znak [...], Prorektor UAM w Poznaniu na podstawie art. 207 ust. 1 powołanej ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżąca rozpoczęła studia w roku akademickim 2006/2007. W roku akademickim 2007/2008 została wpisana na II rok studiów. W kolejnym roku akademickim powtarzała II rok studiów, a w roku akademickim 2009/2010 uzyskała zgodę na wznowienie studiów. Skarżąca w roku akademickim 2010/2011 warunkowo realizowała IV rok studiów. A. D. nie uzyskała jednak zaliczenia roku i nie złożyła z oceną pozytywną przedmiotów powtarzanych z III i IV roku studiów. Organ dodał przy tym, że ze względu na brak regulaminowej możliwości powtarzania przedmiotu już powtarzanego należało orzec w ten właśnie sposób, oraz przytoczył treść ś 54 Regulaminu studiów (uchwała nr [...] Senatu Uniwersytetu im. A. M. w P. z dnia [...] kwietnia 2010 r.). Pismem z dnia [...] lipca 2012 r. A. D. zaskarżyła powyższą decyzję Prorektora UAM w Poznaniu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że kwestionowana decyzja została w jej ocenie wydana z rażącym naruszeniem art.7, art. 11, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Nadto zwróciła uwagę na uznaniowy charakter decyzji Dziekana w przedmiocie skreślenia z listy studentów na podstawie art. 190 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, zawartym również w § 54 cytowanego Regulaminu studiów. Organ odwoławczy nie odniósł się w uzasadnieniu swojej decyzji ani do wniosków odwołania, ani do zawartych tam zarzutów i dowodów. Oznacza to z kolei, że materiał dowodowy nie został w niniejszej sprawie rozpatrzony w sposób należyty. Wymienione w obu opisanych wyżej decyzjach przyczyny skreślenia A. D. z listy studentów zostały wskazane bez wyjaśnienia okoliczności i przyczyn powstałej sytuacji. W uzasadnieniu decyzji organu II instancji powołano również niewniesienie opłat związanych z odbywaniem studiów, co nie zgadza się ze stanem faktycznym, gdyż wszystkie opłaty były regulowane na bieżąco przez skarżącą. A. D. podniosła również, że w toku postępowania nie odniesiono się także do kwestii zawinienia pracowników dziekanatu w nieprawidłowym powiadomieniu skarżącej o ustalonym terminie przystąpienia do egzaminów. W dniu [...] września 2011 r. A. D. złożyła bowiem wniosek o nadzwyczajne przedłużenie sesji egzaminacyjnej do końca listopada 2011 r., czyli w maksymalnym terminie przewidzianym w § 41 Regulaminu studiów. Pracownica dziekanatu udzieliła jej wtedy informacji, że zapytania oraz powiadomienia mogą być kierowane drogą elektroniczną za pośrednictwem poczty e-mail. W dniu [...] września 2011 r. skarżąca wysłała więc e-maila z pytaniem o sposób rozpatrzenia jej wniosku, na co otrzymała odpowiedź, że podanie zostało rozpatrzone "pozytywnie". Dlatego skarżąca przyjęła, że jej sesja została przedłużona do końca listopada 2011 r. Tym bardziej, że do dnia [...] listopada 2011 r. nie otrzymała żadnego pisma informującego o innym terminie końcowym przedłużonej sesji. Poza tym decyzja organu II instancji zawiera w ocenie skarżącej błędne pouczenie o środku zaskarżenia, którym powinien być wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Prorektor UAM w Poznaniu wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, podnosząc zarazem, że zgodnie z § 36 ust. 3 i 4 Regulaminu studiów przedmiot już powtarzany nie może być powtarzany po raz drugi, lecz musi być zaliczony w następnym roku akademickim w pełnym zakresie przewidzianym planem studiów. Skarżąca miała zatem obowiązek zaliczyć powtarzane przedmioty w roku akademickim 2010/2011, czyli do dnia [...] września 2011 r., ewentualnie w terminie przedłużonej sesji, tj. do dnia [...] października 2011 r. Nadto organ uznał zarzuty sformułowane w skardze za nieprawdziwe, podkreślając, że podjęto wszelkie możliwe czynności zmierzające do ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz rozpatrzono zebrany materiał dowodowy w całości. Uzasadnienie decyzji jest także w ocenie organu prawidłowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164 poz. 1365 z późn. zm.). Jak wynika z art. 190 ust. 1 powołanej ustawy, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej, którym w świetle art. 60 ust. 6 tejże ustawy jest dziekan wydziału, skreśla studenta z listy studentów w przypadku (1) niepodjęcia studiów, (2) rezygnacji ze studiów, (3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej bądź egzaminu dyplomowego lub (4) ukarania karą dyscyplinarna wydalenia z uczelni. Według art. 190 ust. 2 cytowanej ustawy, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może też skreślić studenta z listy studentów w przypadku (1) stwierdzenia braku postępów w nauce, (2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie lub (3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Ponadto art. 207 ust. 1 tejże ustawy przewiduje, że do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm., dalej k.p.a.). Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki niniejszej sprawy należy zauważyć, że podstawę decyzji Dziekana Wydziału Prawa i Administracji z dnia [...]16 lutego 2012 r. stanowił art. 190 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym (k. 45 akt adm.). Decyzja ta – w odróżnieniu od aktów wydawanych na podstawie art. 190 ust. 1 cytowanej ustawy – ma jednak charakter uznaniowy, gdyż ustawodawca posłużył się w niej wyrazem "może". Tym samym kwestia skreślenia z listy studentów została co do zasady pozostawiona ocenie samych organów administracji publicznej. Niemniej konkluzja ta nie oznacza, że organy administracji publicznej mogą podjąć zupełnie dowolne rozstrzygnięcie. W przypadku decyzji uznaniowych konieczne staje się bowiem odpowiednie wyważenie interesu społecznego oraz słusznego interesu strony. W tym celu niezbędne jest z kolei wyczerpujące ustalenie stanu faktycznego, co powinno następnie znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, które powinno też zawierać przekonujące argumenty przemawiające za wydaniem właśnie takiego aktu administracyjnego. Dopiero wtedy organ administracji publicznej może skutecznie uchylić się od zarzutu dowolności przyjętego rozstrzygnięcia. Z materiału zebranego w aktach sprawy wynika przy tym, że decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Dziekan Wydziału Prawa i Administracji w Poznaniu wyraził zgodę A. D. na powtórzenie niezaliczonych przedmiotów – Prawo cywilne II i Prawo administracyjne, zobowiązując ją zarazem do zaliczenia powtarzanych przedmiotów do końca września 2011 r. (k. 1 akt adm.). Następnie, pismem z dnia [...] września 2011 r. skarżąca zwróciła się o nadzwyczajne przedłużenie sesji egzaminacyjnej do końca listopada 2011 r. (k. 3-4 akt adm.). Na dokumencie tym widnieje też odręczna adnotacja o akceptacji wniosku i przedłużeniu terminu sesji egzaminacyjnej do dnia [...] października 2011 r. Kolejnym dokumentem w aktach sprawy jest jednak dopiero wniosek A. D. z dnia [...] listopada 2011 r. o przedłużenie sesji do dnia [...] listopada 2011 r. (k. 5-6 akt adm.). Na powyższym piśmie z dnia [...] listopada 2011 r. widnieje także odręczna adnotacja o niewyrażeniu zgody na przedłużenie sesji poza termin [...] października 2011 r., o czym skarżąca został poinformowana przez Dziekana Wydziału Prawa i Administracji w piśmie z dnia [...] listopada 2011 r. (k. 7 akt adm.). Argumentacja organów administracji publicznej budzi jednak zdaniem Sądu istotne wątpliwości. Trzeba bowiem zaznaczyć, że wbrew stanowisku zawartemu w odpowiedzi na skargę z dnia [...] sierpnia 2012 r. (k. 16-21 akt sądowych) w aktach nie ma dowodu potwierdzającego w sposób jednoznaczny, że skarżąca zobowiązała się do osobistego odbioru rozstrzygnięcia w przedmiocie nadzwyczajnego przedłużenia sesji egzaminacyjnej. Adnotacja, o której mowa w powyższej odpowiedzi na skargę została uczyniona dopiero na piśmie z dnia [...] listopada 2011 r., a więc już po upływie terminu wyznaczonego przez organ I instancji. Nadto, na wskazanym piśmie znajduje się również adnotacja "studentka nie zapytała do kiedy p. Dziekan wyraził zgodę na przedłużenie". Trudno jednak z tej uwagi wywodzić ujemne konsekwencje dla skarżącej, skoro zgodnie z art. 8 k.p.a. organy powinny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Co więcej, art. 9 k.p.a. nakłada na organy obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Wymogi te nie zostały natomiast zachowane w kontrolowanej sprawie. Zwłaszcza, że w odpowiedzi na e-mail skarżącej z dnia [...] września 2011 r. z pytaniem, czy wniosek z dnia [...] września r. o nadzwyczajne przedłużenie sesji egzaminacyjnej został już rozpatrzony, skarżąca uzyskała lakoniczną odpowiedź "tak pozytywnie" (k. 11 akt adm.). Taką informacje trudno również ocenić pozytywnie z perspektywy art. 8 i 9 k.p.a. Tym bardziej, że rozstrzygnięcie dotyczące nadzwyczajnego przedłużenia sesji nie zostało uzewnętrznione w żaden inny sposób, co pozwoliłoby A. D. na zapoznanie się z jego treścią. Brak bowiem w tej mierze jakiegokolwiek pisma Uczelni, które byłoby skierowany do skarżącej, co wydaje się dodatkowo wątpliwe ze względu na fakt, że pisemna odpowiedź z dnia [...] listopada 2011 r. (k. 7 akt adm.) na pismo z dnia [...] listopada 2011 r. – potraktowane przez organ analogicznie do pisma z dnia [...] września 2011 r. – została jednak przesłana skarżącej. Należy zatem uznać, że A. D. mogła pozostawać w uzasadnionym przeświadczeniu, że jej wniosek z dnia [...] września 2011 r. został pozytywnie rozpatrzony co do całości żądania, a więc mogła ona słusznie przypuszczać, że sesja została przedłużona do dnia [...] listopada 2011 r. Jednocześnie w sprawie nie zaistniały żadne okoliczności, które pozwalałyby przypisać skarżącej wiedzę lub choćby niedbalstwo w uzyskaniu informacji o upływie terminu zaliczenia wymaganych przedmiotów. W świetle powyższych uwag nie powinno zatem ulegać wątpliwości, że organy administracji publicznej nie rozważyły materiału dowodowego w sposób dostateczny. Jak wynika tymczasem wprost z art. 7 k.p.a., organy administracji publicznej powinny stać na straży praworządności oraz podejmować działania niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego. Zasada ta jest z kolei uszczegółowiona przez art. 77 § 1 k.p.a., nakazujący zebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie go jako całość. Jak wynika nadto z art. 80 k.p.a., dopiero na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego możliwe jest stwierdzenie, czy określona okoliczność została w rzeczywistości udowodniona. Uchybienie temu obowiązkowi stanowi zatem wadę postępowania, która może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Trzeba także zauważyć, że zarówno uzasadnienie decyzji organu I instancji, jak i decyzji organu II instancji jest zbyt zwięzłe z perspektywy specyfiki rozważanej sprawy oraz faktu, że rozstrzygnięcia te mają charakter uznaniowy. Uzasadnienia te ograniczają się bowiem w istocie do przytoczenia raz jeszcze podstawy prawnej, nawet bez jej rozwinięcia w postaci zacytowania konkretnych fragmentów przepisów, które znalazły zastosowanie w sprawie, oraz wskazania, że skarżąca nie zaliczyła wymaganych przedmiotów. Wady te stają się szczególnie doniosłe w przypadku decyzji Prorektora z dnia [...] maja 2012 r. (k. 58-59 akt adm.), który powinien był odnieść się do zarzutów podnoszonych przez skarżącą, dotyczących m.in. kwestii wadliwego poinformowania jej o końcowym terminie przedłużonej sesji. Ponadto, przytoczenie całego § 54 Regulaminu studiów (uchwała nr [...] Senatu Uniwersytetu im. A. M. w P. z dnia [...] kwietnia 2010 r.) bynajmniej nie przyczynia się do wyjaśnienia, która z 4 opisanych tam sytuacji zaistniała w ocenie organu w niniejszej sprawie. Trzeba przy tym podkreślić, że uzasadnienie żadnej z powyższych decyzji nie powołuje żadnych argumentów przemawiających za skreśleniem A. D. z listy studentów, mimo że sam fakt niezaliczenia semestru lub roku w wyznaczonym terminie stanowi jedynie fakultatywną, a nie obligatoryjną podstawę do wydania takiego rozstrzygnięcia. Nie ulega zatem wątpliwości, że naruszony został w sprawie także art. 107 § 3 k.p.a. określający niezbędne składniki uzasadnienia. Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, że pouczenie zawarte w decyzji z dnia [...] maja 2011 r. było prawidłowe. Zgodnie z art. 190 ust. 3 powołanej ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym decyzję w przedmiocie skreślenia z listy studentów wydaje w I instancji kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej, w rozpatrywanej sprawie dziekan, od której przysługuje z kolei odwołanie do rektora. Rozstrzygnięcie tego ostatniego organu jest wprawdzie ostateczne, lecz na podstawie art. 207 § 1 cytowanej ustawy w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) przysługuje od tego aktu administracyjnego skarga do sądu administracyjnego. W tej sytuacji należało na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. A. M. w P. z dnia [...] lutego 2012 r. z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, co miało istotny wpływ na wynik postępowania, oraz przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę organy powinny rozważyć kwestię prawidłowości powiadomienia skarżącej o terminie końcowym nadzwyczajnie przedłużonej sesji egzaminacyjnej oraz uzasadnić wydane rozstrzygnięcie w sposób odpowiadający wymogom z art. 107 § 3 k.p.a. Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.