II SA/Po 701/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2011 r. wniosku A. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2010 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ T.Świstak Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł, skarżący A. J. złożył w dniu 14 września 2011 r. na urzędowym formularzu kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Poprzedni wniosek o przyznanie prawa pomocy został rozpatrzony odmownie postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2010 r. Powodem odmowy przyznania prawa pomocy było osiąganie przez skarżącego dochodów przewyższających koszty koniecznego utrzymania rodziny oraz zdolność do gromadzenia oszczędności oraz wolnych środków pieniężnych w postaci lokaty. Swój aktualnego wniosek o prawo pomocy skarżący motywował trudną sytuacją finansową, która nie pozwala mu na ponoszenie kosztów przedmiotowego postępowania, bez uszczerbku dla wydatków, które w jego ocenie są konieczne. Podniósł, iż przy prowadzeniu działalności gospodarczej jego sytuacja finansowa jest różna w każdym miesiącu. Wskazał, że z rocznego zestawienia za 2011 r. dochód liczony narastająco nie wychodzi w tym roku. Podał także, że syn choruje na astmę i w związku z tym skarżący wydaje na leki i lekarza prywatnego kwotę 300 zł miesięcznie. W swoim wniosku skarżący wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwojgiem dzieci w wieku 13 i 9 lat. Rodzina zamieszkuje w domu o powierzchni [...] m², nadto skarżący posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz nieruchomość o powierzchni [...] m² przeznaczoną na prowadzenie działalności gospodarczej. A. J. podniósł, że jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Dochód miesięczny brutto za siedem pierwszych miesięcy roku wnioskodawca określił na kwotę [...] zł. Dodatkowo wyjaśnił, że posiada samochód dostawczy [...] do obsługi firmy oraz samochód osobowy marki [...], za który uiszcza raty leasingowe w wysokości [...] zł.. Nadto wnioskodawca oświadczył, że posiada lokatę pieniężną w wysokości [...] zł z przeznaczeniem jako rezerwa na zakup towaru na początek roku 2012. Postanowieniem z dnia 27 września 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł w przepisanym terminie sprzeciw podnosząc, iż jego zdaniem rozstrzygnięcie odmawiające mu przyznania prawa pomocy jest błędne i nie powinien być obarczany obowiązkiem ponoszenia kosztów w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 513, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, zaś ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Stosownie do dyspozycji art. 246 § 1 pkt 2 powoływanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje po wykazaniu, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Trzeba również zaznaczyć, że Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć jako brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować uzasadnienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Dlatego też, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Przechodząc do oceny wniosku skarżącego przede wszystkim zauważyć należy, że jest to kolejny wniosek złożony w przedmiocie prawa pomocy, które zostało już rozstrzygniecie prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 2 grudnia 2010 r. Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, gdyż zgodnie z treścią art. 243 §1 zdanie pierwsze p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Trzeba jednak podkreślić, iż odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę, a rozpoznanie kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia zawartych we wcześniejszym prawomocnym postanowieniu. Zgodnie bowiem z treścią art. 170 p.p.s.a. prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd. W rozpoznawanym przypadku jako zmianę okoliczności sprawy należy potraktować w szczególności istotne pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W ocenie Sądu z analizy oświadczeń zawartych w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że sytuacja majątkowa skarżącego wprawdzie uległa zmianie, lecz nie jest to zmiana, na tyle istotna, że uzasadniałaby zwolnienie skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. A. J. wskazał co prawda, że osiąga niższe dochody niż poprzednio ([...] zł) i umniejszeniu uległy także jego oszczędności ([...] zł), to jednak osiągane dochody pozwalają na pokrycie kosztów koniecznego utrzymania rodziny oraz utrzymanie oszczędności w kwocie wielokrotnie przekraczającej wysokość należnego wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250,- złotych. Wnioskodawca nie wykazał ponadto aby nastąpiło istotne podwyższenie kosztów bieżącego utrzymania. Nadal dodatkowo pokrywa koszty leczenia syna w tej samej wysokości (300 zł), uiszcza ratę leasingową również w tej samej wysokości ([...] zł). Na marginesie należy wyjaśnić, iż nawet fakt ponoszenia przez wnioskodawcę strat w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy. Prowadzenie działalności gospodarczej związane jest z ryzykiem i negatywnych skutków decyzji podejmowanych w ramach tej działalności nie można przerzucać na inne podmioty życia gospodarczego i społecznego, w tym na Skarb Państwa, czyli innych podatników. Istotna dla oceny złożonego wniosku jest natomiast okoliczność, że wnioskodawca osiąga przychody oraz posiada majątek, z którego pokrywa wszystkie koszty działalności prowadzonej na własny rachunek oraz koszty koniecznego utrzymania swojej rodziny. Mając powyższe na uwadze Sąd stoi na stanowisku, że A. J. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku w koniecznych swoich wydatkach. W tym stanie rzeczy wniosek o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ T.Świstak