II SA/Po 726/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku stałego oddala skargę Decyzją z dnia [...] 2018 r., nr [...], Prezydent Miasta P. na podstawie art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: K.p.a.) w związku z art. 37 ust. 1 pkt. 1, art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.), uchylił decyzję własną z dnia [...] 2016 r., nr [...], przyznającą A. K. pomoc w formie zasiłku stałego w wysokości [...] zł, z tytułu wieku. W uzasadnieniu decyzji uchylającej uprawnienie do powyższego świadczenia organ wyjaśnił, że w dniu 10 stycznia 2018 r. podczas wywiadu środowiskowego A. K. przedłożył decyzję ZUS o przyznaniu świadczenia emerytalnego. Emeryturę przyznano od 01 lipca 2017 r., a wysokość świadczenia od 01 października 2017 r. wynosi [...] zł. Pismem z dnia 14 lutego 2018 r. A. K. został zawiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia przedmiotowej decyzji. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 37 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje: pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasiłek stały ustala się w wysokości - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 604 zł. Kryterium dochodowe dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 634 zł. Z uwagi na uzyskany przez stronę dochodu, nie uprawnienie do zasiłku stałego nie przysługuje. Kończąc organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 106 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody m.in. w przypadku zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony. Od powyższej decyzji A. K. pismem z dnia 26 lutego 2018 r. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Odwołujący podniósł, iż w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały organ I instancji wyznaczył mu zbyt krótki termin na ustosunkowanie się do akt sprawy i złożenie wniosków. P. zostało mu doręczone 20 lutego 2018 r. natomiast decyzję uchylającą zasiłek stały wydano w dniu 21 lutego 2018 r. i został mu ona doręczona 23 lutego 2018 r. Wskazał, iż pogarszający się stan zdrowia uniemożliwił mu dotrzymanie terminu. Decyzją z dnia [...] 2018 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej powoływane jako "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że ustalony stan faktyczny sprawy uprawniał organ I instancji do uchylenia decyzji o przyznaniu stronie skarżącej zasiłku stałego. Kolegium wskazało, że A. K. jest osobą samotnie gospodarującą, która nie uzyskuje żadnego dochodu poza przyznawanymi przez pomoc społeczną: zasiłkiem stałym oraz zasiłkami okresowymi i celowymi. Nie uiszcza żadnych opłat za mieszkanie, z którego ma orzeczoną eksmisję ze wskazaniem lokalu socjalnego. Właściciel zajmowanego przez skarżącego lokalu mieszkalnego uzyskuje od ZKZL odszkodowanie z tytułu niedostarczenia lokalu socjalnego. Skarżący jest osobą przewlekle chorą, która nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Dochód wymienionego stanowił: zasiłek stały w kwocie 604 zł przyznany decyzją z dnia [...]2016 r. nr [...] oraz zasiłek okresowy w kwocie [...]zł przyznany decyzją nr [...] z dnia [...] 2017 r. Ponadto skarżący miał przyznane zasiłki celowe na żywność w wysokości [...] zł miesięcznie na miesiące listopad i grudzień 2017 roku. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego MOPR w P. F. N. M. ustalił, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...].2017 roku nr [...] przyznał Panu A. K. od dnia [...].2017 roku emeryturę [...] zł (brutto). Miesięczna wysokość otrzymywanej emerytury wynosi [...] zł. Skarżący odwołał się od decyzji ZUS, co jednak zadnim Kolegium pozostaje bez wpływu na utratę prawa do otrzymywania zasiłku stałego. Kolegium następnie wyjaśniło, że w myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje: pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Na podstawie art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy zasiłek stały ustala się w wysokości w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (634 zł) a dochodem tej osoby. Zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody m.in. w przypadku zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony. Uzyskanie przez skarżącego prawa do emerytury spowodowało zmianę jego sytuacji dochodowej, zatem organ I instancji pismem z dnia 15 lutego 2018 roku zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. O prowadzonym postępowaniu w sprawie uchylenia decyzji dodatkowo poinformowano Stronę podczas wywiadu środowiskowego dnia 10 stycznia 2018 roku. W skardze wniesionej na wyżej opisaną decyzję do WSA w Poznaniu A. K. podniósł, że decyzja jest krzywdząca, bowiem pozbawia go środków do życia. Decyzja jest również niezgodna z aktualnym stanem prawnym. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do zarzutu wyznaczenia przez organ I instancji zbyt krótkiego terminu na ustosunkowanie się do akt i sprawy i złożenie wniosków Kolegium podniosło, że w przedmiotowej sprawie powyższa okoliczność nie rzutowała na uprawnienia Strony, bowiem prowadzone postępowanie miało na celu weryfikację uprawnień skarżącego do pomocy społecznej wskutek uzyskania dochodu w postaci emerytury. Spowodowało to zmianę jego sytuacji dochodowej. Po dokonanych z urzędu ustaleniach organ I instancji pismem z dnia 15 lutego 2018 roku zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. O prowadzonym postępowaniu w sprawie uchylenia decyzji dodatkowo poinformowano Stronę podczas wywiadu środowiskowego dnia 10 stycznia 2018 r. Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie skarżącemu nie przysługuje prawo wyboru pomiędzy świadczeniami, tj. zasiłkiem stałym a emeryturą, zatem w ocenie Kolegium brak było podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta P.. Kolegium podniosło, że na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Uczestniczący w rozprawie, przeprowadzonej w dniu 14 marca 2019 r., pełnomocnik skarżącego, ustanowiony w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy (postanowienie st. Referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 14 września 2018 r.), podtrzymał skargę i jej zarzuty. Pełnomocnik wyjaśnił, że skarżący wymaga leczenia, musi brać leki, a otrzymywana dotychczas pomoc społeczna umożliwiała mu utrzymanie dotychczasowego niskiego poziomu życia. Wyjaśnił ponadto, że skarżący był w szpitalu i kontakt z nim był utrudniony. Pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje; Skarga podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302) - przywoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd kontrolując w zakreślonych wyżej granicach legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2018 r. stwierdził, że rozstrzygnięta te odpowiadają przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1588, dalej powoływana jako: "u.p.s."). Według art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Stosownie do treści art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w zw. z §1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058), które obowiązywało do 30 września 2018 r., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Za dochód w myśl art. 8 ust. 3 u.p.s. uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jednocześnie art. 8 ust. 4 u.p.s. określa, jakie kwoty nie są wliczane do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3. Ustawodawca w zamkniętym katalogu przychody wyliczył podlegające odliczeniu od dochodu (obciążenia pomniejszające dochód) oraz świadczenia, których nie wlicza się do dochodu. Z przywołanych wyżej unormowań wynika, że co do zasady prawo do świadczeń z pomocy społecznej uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Niedozwolona jest wobec tego wykładnia rozszerzająca wspomnianych przepisów i sięganie w tym celu do uregulowań znajdujących się w innych aktach prawnych. Katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 4 ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 9 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1673/17, 24 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 405/15, 23 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 1249/08 - wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd przenosząc poczynione wyżej uwagi natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy podzielił w całości stanowisko organów obu instancji zaprezentowane w motywach podjętych rozstrzygnięć i stwierdził, że otrzymywaną przez skarżącego od września 2017 r. emeryturę z ZUS w pełnej wysokości należy zaliczyć do dochodu skarżącego, co skutkowało koniecznością zweryfikowania przez organ jego sytuacji dochodowej pod kątem spełnienia przesłanek z art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. warunkujących prawo do zasiłku stałego. Z poczynionych przez organ prawidłowych ustaleń wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a dotychczasowym jego źródłem utrzymania były środki otrzymywane z pomocy społecznej – zasiłek stały, zasiłek okresowy oraz zasiłki celowe. Począwszy od dnia 1 lipca 2017 roku decyzją ZUS z dnia [...] 2017 roku nr [...] została przyznana skarżącemu emerytura w wysokości [...] zł (brutto). Miesięczna wysokość otrzymywanej emerytury netto wynosi [...] zł. Tym samym dochód skarżącego przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej (634 zł) i pomimo jego niskiej wysokości nie mógł pozostać bez jakiegokolwiek wpływu na dalsze pobieranie przez niego zasiłku stałego. Jak poprawnie ustaliły organy orzekające skarżący uzyskał dochód w postaci emerytury, który rzutował na zmianę jego sytuacji dochodowej i uzasadniał wydanie przez organ I instancji decyzji w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s., utrzymanej następnie w mocy przez Kolegium przy zastosowaniu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W świetle opinii Sądu brak było podstaw, aby od dochodu skarżącego odliczyć potrącenia alimentacyjne, które ZUS dokonuje w kwocie maksymalnej na rzecz zajęcia KMP [...] prowadzonego przez Kancelarię Komornika Sądowego Z. G.. W świetle art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. kwota dochodu ulega pomniejszeniu wyłącznie o kwoty alimentów świadczonych w celu spełnienia obowiązku alimentacyjnego bieżącego. Brak jest natomiast podstaw do pomniejszania przychodu o kwotę zaległych świadczeń alimentacyjnych i ewentualnych odsetek, a także kosztów egzekucyjnych (por. wyrok NSA z 14 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 3286/14, dostępny jw.). Nie sposób również podzielić argumentacji skarżącego, że zaskarżenie decyzji ZUS o przyznaniu emerytury i ustaleniu jej wysokości ma jakiekolwiek znaczenie dla rozpatrzenia niniejszej sprawy. Organ I instancji ustalił, że odwołanie od ostatecznej decyzji ZUS nie wstrzymuje wypłaty tego świadczenia. Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji prawidłowo oceniło również naruszenie przez organ I instancji art. 10 k.p.a. Stwierdzone w tym zakresie uchybienie pozostaje bez istotnego wpływu na wynik sprawy, bowiem o toczącym się postępowaniu skarżący miał wiedzę. O wszczęciu postępowania skarżący został poinformowany przez pracownika socjalnego podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 10 stycznia 2018 r., a akta sprawy zawierają jego korespondencję do organu. Podnoszone przez skarżącego argumenty, także na dalszym etapie postępowania administracyjnego oraz obecnego, sądowoadministracyjnego, nie mają wpływu na treść decyzji wydanej przez organ I instancji i ocenę jej prawidłowości. Nie można zatem uznać, że skarżący został pozbawiony możliwości przedstawienia organowi I instancji takiej argumentacji czy dokumentów, które miałyby wpływ na ocenę jego sytuacji faktycznej i prawnej. Odnosząc się w tym miejscu do treści skargi Sąd stwierdził, że podniesione w niej zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.