II SA/Po 73/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Wąsik po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2008 r. sprawy ze skargi C. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie ukarania grzywną o d d a l a s k a r g ę /-/M.Kwiecińska /-/D.Rzyminiak – Owczarczak /-/J. Szaniecka Postanowieniem nr [...] ([...]) z dnia [...] r. Prezydent Miasta P. ukarał C. K. grzywną w wysokości 50 zł za niestawienie się do dnia [...] r. w siedzibie Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miasta P. w celu złożenia wyjaśnień, pomimo prawidłowego wezwania. Organ w uzasadnieniu stwierdził, iż w sprawie dotyczącej wywożenia odpadów w postaci [...] na teren działek przy ul. [...] i [...] w P. wszczęto postępowanie wyjaśniające, a C. K. został wezwany pismami z dnia [...] sierpnia 2004 r. oraz z dnia [...] września 2004 r. i pomimo prawidłowych doręczeń nie zastosował się do wezwań organu; w związku z tym uznano, iż wystąpiły przesłanki określone w art. 88 § 1 kpa i orzeczono grzywnę. Postanowieniem nr [...] ([...]) z dnia [...] r. Prezydent Miasta P. ukarał C. K. grzywną w wysokości 200 zł za niestawienie się do dnia [...] r. w siedzibie Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miasta P. w celu złożenia wyjaśnień, pomimo prawidłowego wezwania. Organ w uzasadnieniu stwierdził, iż C. K. został wezwany pismami z dnia: [...] sierpnia 2004 r., [...] września 2004 r., [...] listopada 2004 r., [...] stycznia 2005 r. i [...] stycznia 2005 r. i pomimo prawidłowych doręczeń nie zastosował się do wezwań organu; w związku z tym uznano, iż wystąpiły przesłanki określone w art. 88 § 1 kpa i orzeczono grzywnę. Na postanowienie organu I instancji zażalenie złożył C. K. w dniu [...] r. zaskarżając równocześnie postanowienie organu I instancji nr [...] ([...]) z dnia [...] r. Skarżący nie zgodził się z nałożeniem na niego grzywny i wskazał, iż z uwagi na swoje inwalidztwo i zły stan zdrowia nie mógł stawić się osobiście w Wydziale Ochrony Środowiska; podkreślił, iż trzykrotnie wyjaśniał sprawę telefonicznie, jak i pisemnie. Ponadto skarżący wyjaśnił, iż pisma adresowane na stały adres jego zamieszkania nigdy nie były prawidłowe doręczone lub w ogóle nie były doręczone, gdyż w okresie letnim do [...] 2004 roku przebywał na leczeniu rehabilitacyjnym poza granicami kraju, jak również u jego znajomych, bez stałego adresu zameldowania, po przyjeździe do kraju w [...] 2004 roku zgłosił się do siedziby organu i w celu zapoznania się z dokumentacją, gdzie udostępniono mu akta sprawy. Ukaranie grzywną skarżący uznał za naruszenie jego praw przez organ i bezprawne działanie organu i wyraził poczucie krzywdy z tego powodu oraz domagał się ochrony przed bezprawnym działaniem funkcjonariuszy państwowych. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 127 § 2, art. 88 § 1 w zw. z art. 50 § 1 i art. 51 § 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Organ II instancji zauważył, iż z akt sprawy wynika, że skarżący wielokrotnie otrzymywał wezwania z Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miasta P. celem złożenia wyjaśnień, m.in. [...] sierpnia 2004 r. i [...] września 2004 r., zaś okoliczność prawidłowego ich doręczenia (k.[...] akt) oraz niezastosowanie się do tych wezwań spowodowały po raz pierwszy wydanie przez Prezydenta Miasta P. postanowienia w dniu [...] r. nr [...] nakładającego na C. K. grzywnę w wysokości 200 zł. Kolegium wskazało, iż pozostałe wezwania datowane na [...] listopada 2004 r. i [...] stycznia 2005 r., wyznaczające terminy złożenia wyjaśnień na dzień [...] r., względnie zakreślające 7-dniowy termin, zostały doręczone prawidłowo w dniach [...] grudnia 2004 r. (k.[...]) oraz [...] styczna 2005 r. (k.[...]), co wynika ze zwrotnych potwierdzeń odbioru. Powołując się na treść art. 80 § 1 oraz art. 50 § 1 i art. 51 § 1 kpa organ stwierdził, że C. K. wbrew obowiązkowi nie stawił się przed organem administracji i wyczerpał znamiona przepisu art. 88 § 1 kpa: prawidłowe wezwanie (wraz z pouczeniem), niestawienie się celem złożenia wyjaśnień, niepodanie uzasadnionej przyczyny zaniechania stawienia się (brak usprawiedliwienia), ponowne niezastosowanie się do wezwania (pierwszym postanowieniem Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. orzeczono grzywnę w wysokości 50 zł). Ponadto Kolegium wskazało na przepisy art. 41 § 1, art. 44 § 1 pkt 4 i § 2 kpa i odnosząc się do niepodjętego wezwania z dnia [...] stycznia 2005 r. (k. [...] akt) oraz zaniechania odpowiedzi na pismo organu I instancji z dnia [...] stycznia 2005 r. o podanie adresu zagranicznego celem doręczenia korespondencji stwierdziło, iż wszystkie wezwania były podejmowane i zostały doręczone prawidłowo. Z postanowieniem Kolegium w całości nie zgodził się C. K., która pismem z dnia [...] lutego 2007 r. wniósł skargę na to postanowienie. W piśmie powołano się na szykanowanie skarżącego i jego żony przez urzędników oraz wplątywanie w sprawy rodzinne sąsiadów. Skarżący między innymi zawarł w skardze następujące sformułowanie: "[...]". W skardze skarżący przedstawił swoje uwagi związane ze stanem faktycznym sprawy i jego zabieganie o sprecyzowanie przez urzędników czego sprawa dotyczy, jak również, że kilkakrotnie składał oświadczenia ustnie i pisemnie, iż "żadnej ziemi [...] na swoje działki [...] nie" nawoził, czym nic nowego nie mógł wnieść do sprawy. Ponadto skarżący stwierdził, iż odbierał pisma adresowane do żony i nie przekazywał ich żonie, bowiem jest ona inwalidą i choruje, a nie chciał, żeby jej stan zdrowia się pogorszył; sam również jest "inwalidą ze schorzeniem [...] i każde takie szkalowanie donosami i korespondencją Ochrony Środowiska" pogarszało jego stan zdrowia. Ponadto skarżący zauważył, iż "w [...] rozmowie i pismach [...] do Urzędu Ochrony Środowiska" prosił, by skarżącego i jego żony nie angażowano w rodzinne spory sąsiadów, "którzy [...] tam nie mieszkają a toczą spory [...] przy pomocy urzędników państwowych". W skardze zwrócono także uwagę, iż renta nie wystarczy na pokrycie grzywny, gdyż wysokość renty [...] zł nie pozwala nawet na wykup lekarstw ani na normalne życie. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o oddalenie skargi. Kolegium podkreśliło, iż skarżący był prawidłowo wzywany przez organ I instancji i zaniechał stawienia się, a o treści art. 88 § 1 kpa był każdorazowo prawidłowo poinformowany. Organ II instancji zwrócił uwagę na fakt, iż skarżący nie podał uzasadnionej przyczyny zaniechania stawienia się, popartej jakimkolwiek dowodem, np. zaświadczeniem lekarskim. W ocenie Kolegium prawidłowo zostały zinterpretowane przez organ I instancji przepisy art. 44 § 1 pkt 4 i § 2 kpa. Kolegium podkreśliło, iż to organ prowadzący postępowanie wybiera formę składania wyjaśnień, nie zaś strona i decyduje o tym, czy strona składająca wyjaśnienia może wnieść do sprawy ważne informacje. Organ II instancji zauważył, iż skarżący swoim zaniechaniem uniemożliwił przeprowadzenie prawidłowego postępowania, a fakt odbierania korespondencji kierowanej do żony i nieprzekazanie jej adresatce także świadczy o łamaniu prawa poprzez skarżącego, bowiem jego żona nie jest osobą ubezwłasnowolnioną. Odnosząc się do dołączonej do skargi opinii lekarskiej z dnia [...] r. dotyczącej stanu zdrowia skarżącego Kolegium stwierdziło, iż nie była ona nigdy organowi prowadzącemu postępowanie przedstawiona, ani w postępowaniu odwoławczym, a opisane w niej schorzenia nie prowadzą do wniosku, iż skarżący nie mógł się stawić w siedzibie Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miasta P. celem złożenia wyjaśnień, gdyż traktuje ona o [...] niezdolności do pracy, nie zaś o niemożności samodzielnego funkcjonowania, w tym składania wyjaśnień. W kolejnym piśmie procesowym skarżący podtrzymał wcześniej przedstawione stanowisko w sprawie, przedstawił swój pogląd na stan faktyczny sprawy i zauważył, iż dopiero po ukaraniu go grzywną podwójnie otrzymał informację, że ma złożyć wyjaśnienie odnośnie działki przy ul.[...], czego uprzednio nie uczyniono. Ponadto stwierdził, iż "[...] nie wystawiają rencistom zaświadczeń dla Urzędu Ochrony Środowiska", a ze względu na stan zdrowia jego i jego żony nie mogą uczestniczyć w awanturach rodzinnych sąsiadów, zaś ocena stanu zdrowia skarżącego nie leży w gestii Prezesa Kolegium, gdyż nie jest osobą kompetentną, a schorzenia skarżącego są jego osobistą sprawą. Skarżący stawił się osobiście na rozprawie w dniu 27 listopada 2008 r. podtrzymując skargę oraz wyrażając pogląd, że postępowanie administracyjne powinno być umorzone. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się nieuzasadniona. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca aktualnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Zgodnie z tą zasadą sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, czy też zawartą w skardze argumentacją. Zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżących. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż w niniejszej sprawie oceny pod względem zgodności z prawem wymaga wyłącznie jedno z postanowień wydanych dnia [...] r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., a mianowicie postanowienia Nr [...], którym Kolegium utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. Nr [...] o ukaraniu skarżącego grzywną w wysokości 200 zł za niestawienie się do dnia [...] r. pomimo prawidłowego wezwania w Wydziale Ochrony Środowiska Urzędu Miasta P. w celu złożenia wyjaśnień (k. [...] akt administracyjnych I instancji i k. [...] akt administracyjnych II instancji). Sprawa dotycząca pierwszego ukarania skarżącego grzywną orzeczoną postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] za niestawienie się do tego dnia pomimo prawidłowego wezwania w siedzibie organu w celu złożenia wyjaśnień (k. [...] akt administracyjnych I instancji i k. [...] akt administracyjnych II instancji), została już rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 11 czerwca 2008 r., II SA/Po 75/08 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia zażalenia. Wystarczy tylko zauważyć, iż pierwsze wezwanie w sprawie, z dnia [...] sierpnia 2004 r. do stawienia się przed organem celem złożenia wyjaśnień, zostało doręczone osobiście C. K. w dniu [...] września 2004 r. (k. [...] akt administracyjnych), co poddaje w wątpliwość jego twierdzenia co do okresu, w którym miał przebywać na leczeniu rehabilitacyjnym poza granicami kraju, jak również u jego znajomych, bez stałego adresu zameldowania. Przewidując wyjazd skarżący mógł bowiem usprawiedliwić niemożność stawienia się na wezwanie organu i ustalić inny termin. Nic takiego jednak w sprawie nie miało miejsca. Wyjeżdżając na leczenie skarżący nie podał również organowi adresu zagranicznej placówki leczniczej, ani innego adresu do doręczeń. Co się tyczy wezwań skierowanych do skarżącego już po wydaniu pierwszego postanowienia o ukaraniu go grzywną w wysokości 50 zł stwierdzić należy, iż wraz z tym postanowieniem doręczono skarżącemu w dniu [...] grudnia 2004 r. wezwanie z dnia [...] listopada 2004 r., co wynika z notatki służbowej z dnia [...]2004 r., adnotacji na kopercie przesyłki z dnia [...] listopada 2004 r. i zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma (k. [...] akt administracyjnych). Wezwanie to dotyczyło złożenia wyjaśnień osobiście lub przez pełnomocnika w siedzibie organu w terminie 7 dni od jego otrzymania. Z notatki służbowej z dnia [...] 2004 r. oraz pisma skarżącego z tego samego dnia wynika zaś, iż C. K. wystąpił o udostępnienie akt sprawy w celu zapoznania się z nimi i złożenia wyjaśnień, w tym dniu odmówił składania wyjaśnień (k. [...] tych akt). Po udostępnieniu skarżącemu kserokopii akt sprawy w piśmie z dnia [...] grudnia 2004 r. stwierdził on między innymi, iż nie jest wraz żoną właścicielami ul. [...] i ul. [...] w P., nie zostali także wyszczególnieni w donosie, poprosił o określenie jakiego terenu i z jakiego powodu dotyczy ich ta sprawa (k.[...] akt administracyjnych). Pismem z dnia [...] stycznia 2005 r. organ wyjaśnił skarżącemu, iż figuruje on wraz żoną w ewidencji gruntów, jako właściciel działek nr [...] (arkusz [...], obręb[...]) przy ul. [...] oraz działek nr [...] zlokalizowanych odpowiednio przy ul.[...], co do których ustalono, że są [...] w stosunku do działek sąsiednich o ok. [...] m. Pismem tym ponownie wezwano skarżącego do złożenia wyjaśnień osobiście lub poprzez pełnomocnika, pisemnie lub osobiście do protokołu w siedzibie organu w terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia (k. [...] akt administracyjnych). Pismo to odebrał skarżący osobiście w dniu [...] stycznia 2005 r. (k. [...] akt administracyjnych), jednak w wyznaczonym terminie nie złożył wyjaśnień, a jedynie poprosił o pisemne określenie daty lub okresu, w jakim przedmiotowe działki budowlane o nr [...] zostały prawdopodobnie [...], co jest istotne dla sprawy (k. [...] tych akt). Z notatki służbowej z dnia [...] stycznia 2005 r. wynika, iż skarżący poinformował pracownika organu, ze złożył pismo w sprawie i odmówił złożenia wyjaśnień do protokołu (k. [...] tych akt). W związku z powyższym wystosowano do skarżącego kolejne wezwanie z dnia [...] stycznia 2005 r. zobowiązujące do osobistego stawienia się przed organem w oznaczonym dniu i godzinie: [...] r. o godz.[...], które to wezwanie pomimo prawidłowego zaadresowania nie zostało podjęte w terminie (k. [...] tych akt). Skarżący nie stawił się na wezwanie organu i nie usprawiedliwił swojej nieobecności na spotkaniu w dniu [...] r. w siedzibie organu i nie wypowiedział się co do przedmiotu sprawy. Fakt, iż skarżący nie stawił się na żadne z wezwań organu I instancji i nie złożył wyjaśnień w sprawie, był powodem ponownego ukarania go grzywną postanowieniem z dnia [...] r. Postanowienie to skarżący odebrał w dniu [...] r. i zaskarżył w terminie (k. [...] akt administracyjnych). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż w sprawie zaszły wszystkie przesłanki konieczne, od których wystąpienia uzależniona jest możliwość ukarania osoby wezwanej grzywną w trybie art. 88 § 1 kpa, zgodnie z którym grzywna może być orzeczona wobec obowiązanego do osobistego stawienia się (art. 51), który mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny jako świadek lub biegły albo bezzasadnie odmówił złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej. Wezwania [...] listopada 2004 r., [...] stycznia 2005 r. i [...] stycznia 2005 r. zostały prawidłowo doręczone, dwa pierwsze osobiście skarżącemu – w piśmie z dnia [...] grudnia 2004 r. skarżący przyznał fakt osobistego odebrania wezwania, a ostatnie doręczono w trybie zastępczym z art. 44 kpa. Skarżący na żadne z tych wezwań nie zareagował zgodnie z nałożonym obowiązkiem. Każde z wezwań zawierało także pouczenie o negatywnych skutkach zaniechania zadośćuczynienia obowiązkowi. Co równie istotne, skarżący nie przedstawił uzasadnionych przyczyn, dla których uchybił obowiązkowi. Dopiero w zażaleniu powołał się na zły stan swojego zdrowia oraz wyraził pogląd, iż [...] telefonicznie i pisemnie wyjaśniał sprawę informując o tym pracowników organu, a żadne pisma adresowane na jego miejsce stałego zamieszkania nie zostały doręczone w okresie od lata do [...] 2004 r. Powołanych okoliczności skarżący jednak nie uprawdopodobnił, a określeniu okresu, w którym miał przebywać poza granicami kraju, przeczył chociażby fakt osobistego odbioru wezwania z dnia [...] sierpnia 2004 r. w dniu [...] września 2004 r. Za usprawiedliwioną przyczynę odmowy stawienia się przed organem i złożenia wyjaśnień nie może być uznane oczekiwanie na kopie materiałów znajdujących się w aktach sprawy (k. [...] akt administracyjnych), ani tym bardziej dalsze odwlekanie stawienia się przed organem i mnożenie przeszkód już po otrzymaniu wnioskowanych materiałów w dniu [...] grudnia 2004 r. (k. [...] akt administracyjnych). Subiektywne przekonanie skarżącego, iż jego oświadczenia nic nowego nie mogą wnieść do sprawy nie oznacza, iż nie ma on wiedzy, która może być przydatna dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 kpa organ administracji ma obowiązek dążyć do ustalenia prawdy materialnej za pomocą wszelkich niezbędnych środków dowodowych i jest obowiązany wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Należy zgodzić się z Kolegium, iż to organ prowadzący postępowanie ocenia przydatność wiadomości pochodzących od określonego źródła dowodowego dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Co się zaś tyczy powołanej okoliczności związanej ze stanem zdrowia skarżącego, to podkreślić należy, iż dopiero do skargi dołączył opinię lekarską z dnia [...] r., która – jak trafnie zauważyło Kolegium – dotyczy oceny jego stanu zdrowia pod kątem niezdolności do pracy. Czym innym zaś jest stan [...] niezdolności do pracy, a czym innym niemożność stawienia się przed organ administracji i wzięcie udziału w czynności procesowej. Sąd nie podziela przy tym poglądu skarżącego, iż ocena stanu zdrowia skarżącego nie leży w gestii Prezesa Kolegium, gdyż nie jest osobą kompetentną, a schorzenia skarżącego są jego osobistą sprawą. Otóż od momentu, w którym skarżący powołał się na stan swojego zdrowia, jako okoliczność istotną w sprawie administracyjnej, przestała ona być tylko jego osobistą sprawą i organ ma prawo formalnie ocenić charakter przedłożonego dokumentu dotyczącego stanu zdrowia skarżącego oraz rozpatrzyć znaczenie tego dokumentu w kontekście całego materiału procesowego. Trzeba podkreślić, iż skarżący potrafi formułować wnioski procesowe, redagować pisma i wnosić je w terminie (zażalenie i skarga w niniejszej sprawie), jak również po powrocie do kraju w [...] 2004 r. stawił się w siedzibie organu w celu zapoznania się z aktami sprawy. Co więcej, stawił się również na rozprawie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu. W przekonaniu Sądu okoliczności te wskazują, iż stan psychofizyczny skarżącego pozwalał mu wziąć udział w czynności przed organem administracji, których dotyczyły prawidłowo doręczone mu wezwania. Odnosząc się do wysokości nałożonej na skarżącego grzywny stwierdzić należy, iż organ miał w tym zakresie ograniczoną swobodę, bowiem art. 88 § 1 kpa określa, że w razie ponownego niezastosowania się do wezwania organ przeprowadzający dowód może ukarać obowiązanego do osobistego stawienia się grzywną do 200 zł. Wysokość grzywny powinna uwzględniać skalę uchybienia, jakiego dopuścił się obowiązany, jak również mieć na celu wywarcie presji, przymuszenia do zachowania się zgodnie z treścią wezwania. Mając na uwadze kilkakrotne uchylenie się przez skarżącego od zadośćuczynienia skierowanym do niego wezwaniom, wysokość nałożonej grzywny jest uzasadniona. Ewentualne zmniejszenie dolegliwości nałożonej grzywny może mieć miejsce już na etapie jej egzekucji. Reasumując stwierdzić należy, iż zaskarżone rozstrzygnięcie Kolegium oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji są zgodne z prawem. Z wymienionych powodów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. /-/ M.Kwiecińska /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Szaniecka MK