II SA/Po 740/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi K. G. – I., A. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016r. Nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych I. odrzuca skargę A. I., II. oddala skargę K. G. – I.. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej we W. działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy W. decyzją z dnia [...] 2016 r., nr [...] na podstawie art. 50, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm., dalej: u.p.s.), oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058) oraz uchwały nr [...] Rady Miejskiej we W. z dnia 13 listopada 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi przyznał K. G. na okres od 15 lutego do 31 marca 2016 r. pomoc w formie usług opiekuńczych w zaspokojeniu codziennych potrzeb życiowych w ilości 1 godziny dziennie od poniedziałku do piątku za częściową odpłatnością wynoszącą [...] zł/godz. Co stanowi 50% kwoty za godzinę usług. W uzasadnieniu decyzji powołano przepis art. 50 u.p.s. i wskazano, że na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz zebranych dokumentów stwierdzono, że strona spełnia wymogi określone powołanym przepisem. Jednocześnie wyjaśniono, że odpłatność za świadczone usługi ustalono zgodnie z powołaną w sentencji decyzji uchwałą Rady Miejskiej we W.. Organ zaznaczył przy tym, że usługi przyznaje się w pakiecie podstawowym zabezpieczającym potrzeby podstawowe osoby chorej somatycznie, a sprawnej ruchowo: zaopatrzenie w żywność, pomoc w przygotowaniu posiłków i przy zakupie artykułów spożywczych, utrzymanie czystości odzieży i bielizny osobistej, załatwianie spraw urzędowych: obecność opiekunki podczas załatwiania spraw urzędowych, a także utrzymanie czystości pomieszczeń domowych – pomoc opiekunki przy wykonywaniu podstawowych czynności porządkowych w mieszkaniu, wietrzenie pomieszczenia. K. G. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, kwestionując wysokość odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze. Odwołująca podniosła, iż w uzasadnieniu decyzji nie wykazano, dlaczego powinna ponosić opłaty w podanej wysokości. Jednocześnie zaznaczyła, że wcześniej za usługi opiekuńcze płaciła [...] zł/godz. Zdaniem strony organ I instancji powinien był uwzględnić jej wydatki związane z kosztami utrzymania mieszkania, dojazdów do szpitala. Odwołująca przedstawiła też swą trudną sytuację zdrowotną. Wyjaśniła też, że 3 lipca 2015 r. zawarła związek małżeński, jej mąż posiada swój dom i jest w nim zameldowany od 50 lat. Podała, że mąż codziennie u niej bywa i pomaga jej we wszystkim, choć sam jest chory. Organ I instancji błędnie uznał, że strona podała nieprawdę co do miejsca zamieszkania męża. Wskazała, że mąż próbował telefonicznie wyjaśnić tę kwestię z Dyrektor OPS, lecz ta stwierdziła, że z racji tej, iż nie jest on stroną postępowania, wyjaśnienia ma złożyć wnioskodawczyni. Ponadto zdaniem odwołującej Dyrektor OPS we W. bezpodstawnie uznał, że wnioskodawczyni jest sprawna ruchowo. W dowód tego przedstawiła zaświadczenia lekarskie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że odwołująca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (niewydolność nerek, cukrzyca) i utrzymuje się emerytury wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym (1.161,59 zł) oraz najmu części domu (800 zł). Jej łączny dochód wynosi 1.961,59 zł. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 i 3 u.p.s. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł miesięcznie i brak jest podstaw do uwzględniania przy ustalaniu dochodu innych niż wymienione w ust. 3 wydatków np. spłaty kredytu. Kolegium wyjaśniło, że z ustaleń organu I instancji wynika, że A. I. nie przebywa stale pod adresem ul. [...] w N., co potwierdziła jego wnuczka informując, że przyjeżdża tylko w odwiedziny. Organowi I instancji nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego z mężem strony. W związku z tym sytuację rodzinną strony ustalono na podstawie zgromadzonych dokumentów. Kolegium powołało przepis art. 50 ust. 1 i 3 u.p.s., by następnie wskazać, jak kształtuje się że odpłatność za usługi opiekuńcze w Gminie W., zgodnie z § 3 ust. 1 uchwały Rady Miejskiej we W. z dnia 13 listopada 2012 r. nr [...] w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze (...). Organ odwoławczy wyjaśnił, że na mocy § 3 ust. 2 ww. uchwały koszt 1 godz. usług opiekuńczych wynosi [...] zł w dni robocze. Zważywszy zaś, że dochód strony mieści się w przedziale pomiędzy 300 a 350 % kryterium dochodowego należało zastosować 50% ulgę w cenie usług opiekuńczych i ustalić koszt 1 godz. na kwotę [...]zł. Kolegium zaznaczyło, że choć wnioskodawczyni przedłożyła zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że wymaga opieki drugiej osoby z uwagi na ograniczenie w poruszaniu się, to jednak na żadnym etapie postępowania nie kwestionowała wymiaru świadczonych usług, a jedynie wysokość odpłatności. Ponadto wskazała w odwołaniu, że jej mąż posiada swój dom, ale codzienne przebywa u niej i pomaga w załatwianiu codziennych spraw. Skargę na powyższą decyzję wnieśli K. G. i jej mąż A. I.. Skarżący A. I. wyraził niezadowolenie z działań organu I instancji, których celem było ustalenie miejsce zamieszkania skarżącego. Wskazał, że aby zebrać dowody i niezbędne dokumenty musiał poświęcić wiele dni i dlatego za poniesione straty domaga się pokrycia kosztów [...] zł. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, że skarga A. I. podlegała odrzuceniu jako wniesiona przez osobę nie mającą interesu prawnego w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.) uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Zważyć należy, że interes prawny skarżącego, w rozumieniu art. 50 § 1 P.p.s.a., może być oparty zarówno na przepisach prawa materialnego, jak i na przepisach prawa procesowego, czy ustrojowego. Musi jednak istnieć związek między sferą indywidualnych praw i obowiązków skarżącego a zaskarżonym aktem lub czynnością (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 1955/13; dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze skargą może więc wystąpić, co do zasady, podmiot, który wykaże "związek między chronionym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym a aktem lub czynnością organu administracji publicznej" Innymi słowy, osoba nie mająca interesu prawnego nie może poszukiwać ochrony na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego. W rezultacie skarga wniesiona przez podmiot, który a limine nie może mieć legitymacji skargowej podlega odrzuceniu, natomiast stwierdzenie w toku postępowania, że wnoszący skargę nie legitymuje się interesem prawnym powoduje oddalenie skargi (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2003, s. 424; również postanowienie NSA z dnia 20 kwietnia 2012 r., II FSK 527/12, dostępne j.w.). Zważyć należy, że skarżący A. I. nie był stroną zakończonego postępowania w sprawie przyznania jego żonie K. G. usług opiekuńczych. Sprawa nie dotyczy zatem jego interesu prawnego. W skardze A. I. podniósł, że domaga się od Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej we W. pokrycia wynoszących [...] zł kosztów poniesionych w związku ze zbieraniem dokumentów od specjalistów. Sąd pragnie zaznaczyć, że po pierwsze powyższa kwestia nie jest przedmiotem niniejszej sprawy, nadto zaś sądy administracyjne, zgodnie z art. 3 § 1 i 2 P.p.s.a. jako sprawujące kontrolę działalności administracji publicznej w sprawach skarg na określone w art. 3 § 2 pkt 1-9 P.p.s.a. rozstrzygnięcia organów władzy publicznej oraz ich bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, nie są władne do orzekania w sprawach z zakresu ewentualnego odszkodowania za poniesione szkody. W związku z powyższym skargę A. I. Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 50 § 1 P.p.s.a. odrzucił, o czym orzeczono w pkt I. wyroku. Zdaniem Sądu nie zasługiwała natomiast na uwzględnienie podlegająca merytorycznemu rozpoznaniu skarga K. G.. Zważyć należy, iż zaskarżoną decyzją SKO w P. z dnia [...] 2016 r. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora OPS we W. (wydaną z up. Burmistrza W.) z dnia [...] 2016 r. przyznającą skarżącej pomoc w formie usług opiekuńczych na okres od 15 lutego do 31 marca 2016 r., w zaspokojeniu codziennych potrzeb życiowych, w ilości 1 godziny dziennie od poniedziałku do piątku, za częściową odpłatnością wynoszącą 7,50 zł/godz. Przepis art. 50 ust. 1 u.p.s. określa, że osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Zgodnie zaś z art. 50 ust. 2 tej ustawy usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3 u.p.s.). Organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły, że skarżąca jest osobą zamężną, samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe, albowiem jej mąż A. I. wspólnie z nią nie zamieszkuje. W związku z powyższym K. G. nie można było uznać za osobę samotną w rozumieniu art. 3 pkt 9 u.p.s., zgodnie z którym za taką osobę uważa się osobę samotnie gospodarującą, niepozostającą w związku małżeńskim i nieposiadającą wstępnych ani zstępnych. Tym samym zastosowania w niniejszej sprawie nie mógł znaleźć przepis art. 50 ust. 1 u.p.s., który określa przesłanki nabycia prawa do pomocy w formie usług opiekuńczych dla osób samotnych. W rezultacie, w stanie faktycznym niniejszej sprawy organy I i II instancji trafnie przyjęły, że skarżąca kwalifikuje się do przyznania jej pomocy w formie usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s., jako że wymaga pomocy innych osób, a rodzina, w tym w szczególności niezamieszkujący z nią małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Choć organom I i II instancji nie udało się ustalić miejsca zamieszkania męża skarżącej A. I., to bezsporne jest, że nie zamieszkuje on wspólnie z małżonką K. G.. Nie jest w sprawie sporna udokumentowania przez wnioskodawczynię okoliczność jej złego stanu zdrowia, który stanowi przyczynę przyznania przedmiotowej pomocy. Skarżąca, jak wynika z akt sprawy, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i choruje na przewlekłą niewydolność nerek, cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, a także zwyrodnienie stawów biodrowych. Istniały więc podstawy do uznania, że jej stan zdrowia powoduje, iż wymaga ona pomocy innych osób. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skarżącej, organy orzekające trafnie ustaliły wysokość odpłatności za usługi opiekuńcze, które powinna ponieść skarżąca za okres od dnia 15 lutego do 31 marca 2016 r. Przepis art. 8 ust. 1 pkt 1 określa, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł. Tym samym prawo do pomocy w formie usług opiekuńczych wynikające z art. 50 ust. 1 lub 2 u.p.s. zależne jest od spełnienia kryterium dochodowego. Skarżąca, jak słusznie stwierdziły organy I i II instancji, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dysponowała łącznym dochodem w kwocie 1.961,59 zł, jako sumy dochodu z emerytury wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym (1.161,59 zł) oraz z najmu części domu (800 zł). Zgodnie zaś z § 3 ust. 1 uchwały nr [...] Rady Miejskiej we W. z dnia 13 listopada 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze (...) jeżeli dochód osoby mieści się w przedziale od 300 do 350% kwoty kryterium dochodowego odpłatność za usługi opiekuńcze wynosi 50% ceny usługi. Przy czym, przepis § 3 ust. 2 uchwały określa koszt 1 godziny usług opiekuńczych w Gminie W. na kwotę 15 zł w dni robocze. Zważywszy, że dochód skarżącej mieścił w powołanym przedziale od 300 do 350% organy orzekającej prawidłowo przyjęły, że odpłatność za każdą godzinę usług powinna wynieść 50% z kwoty 15 zł, tj. kwotę 7,50 zł. Na marginesie wyjaśnić należy, że bez znaczenia dla prawidłowości ustalenia odpłatności za usługi opiekuńcze za okres od 15 lutego do 31 marca 2016 r. jest okoliczność, że na okres od 9 maja do 31 października 2016 r. organ I instancji decyzją z dnia 28 kwietnia 2016 r. ustalił odpłatność za te same usługi na kwotę 1,50 zł/godz. Każdorazowo bowiem wydając decyzję w przedmiocie przyznania pomocy w przedmiotowej formie organ gminy ustala, jakim dochodem dysponowała strona w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Dochody zaś mogą ulegać zmianie powodując tym samym zmianę wysokości odpłatności. Wobec powyższego skargę B. G.-I. należało oddalić, o czym na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono w pkt II wyroku.