II SA/Po 747/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2018r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Prezydent Miasta P., decyzją z [...] 2017 r. o nr [...], odmówił G. M. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na opłacenie prywatnej rehabilitacji w kwocie [...]- zł, zasiłku celowego na zakup biletów w kwocie [...]- zł, zasiłku celowego na instalację ogrzewania w kwocie [...]- zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż G. M. wnioskami z dnia 01 września 2017r., 08 września 2017r., 11 września 2017r. oraz 13 września 2017 r. zwróciła się z wnioskiem o pomoc finansową. W związku z powyższym w dniu 26 września 2017 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, mający na celu zaktualizowanie sytuacji życiowej i materialnej wnioskodawczyni, podczas którego doprecyzowała ona swój wniosek o pomoc i zgłosiła potrzebę w postaci zasiłku celowego na rehabilitację w wys. [...] zł, zasiłku celowego na zakup biletów w łącznej kwocie [...]zł tj: (PKP w kwocie -240,00zł oraz ZTM -100,00zł), oraz na instalację ogrzewania w kwocie [...]zł . Organ wyjaśnił następnie, że w trakcie postępowania ustalono, iż G. M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie podejmuje zatrudnienia, jest osobą bierną zawodowo, nie pobiera renty ani emerytury. Ponadto jest osobą długotrwale chorującą - wyrokiem sądu sygn. akt [...] z dnia [...] 2013 r. została zaliczona do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności na stałe. Dalej stwierdzono, iż G. M. spełnia kryterium dochodowe o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – dochód wnioskodawczyni w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. sierpniu 2017 r., stanowił zasiłek okresowy w wysokości 418 zł. Ponadto strona otrzymuje pomoc w formie zasiłku celowego na żywność, zakup leków, a także uzyskała uprawnienia do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Dalej organ wskazał, iż w myśl art. 39. ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z art. 39 ust. 2 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opalu, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W ocenie organu zgłaszana przez stronę potrzeba w postaci zasiłku celowego na zakup biletów ZTM w kwocie [...]zł oraz PKP w kwocie [...]zł, (łączna wysokość [...] zł), nie jest niezbędną potrzebą bytową. Wnioskodawczyni nie wskazała bowiem okoliczności uzasadniających konieczność zaspokojenia tej potrzeby. Ponadto, w ocenie organu z otrzymywanego zasiłku okresowego w kwocie [...]zł, G. M. może wygospodarować kwotę niezbędną na zakup biletu. Odnosząc się do wniosku o pomoc w finansowaniu zabiegów rehabilitacyjnych organ wskazał, że leczenie z zakresu rehabilitacji znajduje się w wykazie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz.U.2013 poz. 1522), zatem w przypadku posiadania ważnego skierowania lekarskiego istnieje możliwość skorzystania z zabiegów rehabilitacyjnych w ramach NFZ. Wskazano przy tym, iż na stronie internetowej www.swiatprzychodni.pl można ustalić dostępne terminy rehabilitacji w różnych ośrodkach na terenie P. w ramach dofinansowania z NFZ. Nie ma zatem przeszkód, by posiadając ważne skierowanie na rehabilitację wnioskodawczyni skorzystała z zabiegów w ramach NFZ. Może też nawiązać bezpośredni kontakt z NFZ w celu pozyskania informacji o dostępności bezpłatnych usług rehabilitacyjnych. Wyjaśniono, że pracownik socjalny pozyskał informację, iż placówki medyczne mogą udzielić świadczeń rehabilitacyjnych jeszcze do końca 2017r. i wskazać najdogodniejsze dla wnioskodawczyni miejsca wykonania zabiegów. Wobec powyższych ustaleń organ stwierdził brak podstaw do udzielenia pomocy finansowej na wnioskowane zabiegi rehabilitacji medycznej. Nawiązując do wniosku o zasiłek celowy na zainstalowanie ogrzewania w kwocie [...]zł, organ wskazał, że ośrodek pomocy społecznej biorąc pod uwagę swoje możliwości i mając na uwadze dobro wnioskodawczyni oraz brak ogrzewania decyzją z dnia 03 lutego 2014r. przyznał wnioskodawczyni zasiłek celowy na zakup grzejników elektrycznych w kwocie [...]zł., które G. M. zakupiła i nadal użytkuje. Zaznaczono, ż organ pomocy społecznej kieruje się nie tylko potrzebami wnioskodawcy, lecz również własnymi ograniczonymi możliwościami finansowymi i nie ma za zadanie wyręczanie ich z każdych napotykanych trudności życiowych. Nadmieniono także, że wnioskodawczyni niejednokrotnie była informowana przez pracowników MOPR o konieczności unormowania swojej sytuacji mieszkaniowej. Zaznaczono, że rolą pomocy społecznej nie jest ponoszenie pełnych kosztów utrzymania i podnoszenie stopy życiowej, a jedynie wspieranie w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto organ pomocy społecznej nie ma obowiązku zaspokajania każdej potrzeby, która jest zgłaszana przez świadczeniobiorcę, nawet jeśli z punktu widzenia klienta ta pomoc jest mu niezbędna. Wskazano także, iż w sytuacji, gdy środki przekazywane z budżetu nie wystarczają dla wszystkich potrzebujących, rzeczą właściwych organów jest wyważenie przyznawanej pomocy, a więc uwzględnienie sytuacji subiektywnej i sytuacji obiektywnej. Biorąc pod uwagę powyższe, organ I instancji nie znalazł podstaw do udzielenia pomocy we wnioskowanym zakresie. W odwołaniu od powyższej decyzji G. M. podniosła, iż żądane świadczenia są jej należne jako osobie legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności i mają zapewnić jej zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Podniosła, iż konieczność poniesienia kosztów na instalację ogrzewania spowodowana jest wcześniejszym niedopełnieniem przez ośrodek pomocy społecznej obowiązków zapewnienia pomocy finansowej w tym zakresie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 26 czerwca 2018r . o nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy zauważył, że po rozstrzygnięciu przez organ I instancji wniosków strony postępowania, zmieniła się sytuacja materialna G. M., gdyż od dnia 1 października 2017r. nabyła ona prawo do emerytury. Zgodnie z pismem ZUS z dnia 7 marca 2018r.- przy uwzględnieniu potrącenia niealimentacyjnego [ kwota [...]zł ] wysokość netto świadczenia w marcu 2018r. wyniosła [...] zł. Zatem G. M. - jako osoba samotnie gospodarująca - nie kwalifikuje się - w świetle art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej - do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na realizację potrzeb bytowych wskazanych we wnioskach z dnia 1, 6, 11 i 13 września 2017r. Dalej stwierdzono, że organ II instancji jest zobowiązany do rozpatrzenia możliwości przyznania - zgodnie z treścią art.41 ustawy o pomocy społecznej - zasiłku celowego specjalnego czy też zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości świadczenia. Analizując sytuację rodzinną oraz bytową G. M. Kolegium uznało, iż brak jest szczególnie uzasadnionych przypadków, które pozwoliłyby na uwzględnienie wniosków strony. Sam fakt choroby przewlekłej czy orzeczonego lekkiego stopnia niepełnosprawności nie uzasadniają przyznania pomocy na potrzeby w postaci zakupu biletów, opłacenie rehabilitacji, czy zrefundowanie kosztów wykonania instalacji ogrzewania. Wskazano też, iż przy realizacji takich nie standardowych potrzeb bytowych jak prywatna rehabilitacja oraz instalacja ogrzewania, organ pomocy społecznej winien miarkować swoją pomoc, zarówno co do jej wysokości jak i uwzględniając swoje możliwości. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła G. M. wskazując, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze prowadziło sprawę ze znaczną zwłoką. Zarzuciła urzędową agresję wobec jej osoby i rodziny oraz niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani podstawą prawną. W rozpatrywanej sprawie oś sporu koncentruje się wokół ustalenia, czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej w skrócie: "SKO" lub "Kolegium") zasadnie odmówiło G. M. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego w opłacenie prywatnej rehabilitacji w kwocie [...]- zł, zasiłku celowego na zakup biletów w kwocie [...]- zł, zasiłku celowego na instalację ogrzewania w kwocie [...]- zł. W okolicznościach przedmiotowej sprawy, zauważyć należy, iż w toku postępowania odwoławczego nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej skarżącej, w skutek czego uzyskiwany przez nią dochód z tytułu emerytury wynosił w miesiącu marcu netto [...] zł, a więc przekroczył kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 – dalej w skrócie: "u.p.s."), które na dzień orzekania przez organ II instancji wynosiło 634,- złotych. Powyższe skutkowało tym, iż w świetle art. 8 ust. 1 powołanej ustawy, na dzień orzekania przez organ odwoławczy, skarżącej nie przysługiwało już uprawnienie do pomocy w formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Stąd też SKO rozważyło możliwości G. M. wnioskowanej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W tym miejscu zauważyć należy, iż zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej pomniejszoną o kwoty z tytułów wskazanych w dalszej części przepisu. Jest to zasada ogólna dotyczą sposobu ustalania dochodu przy przyznawaniu świadczeń. Podkreślenia jednak wymaga to, że w postępowaniu o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej stosownie do art. 14 u.p.s., w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.). Oznacza to, że w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie ogranicza się do zbadania prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, lecz ponownie rozpoznaje sprawę w jej całokształcie. Czyni to w oparciu o stan faktyczny i prawny obowiązujący w dniu wydania decyzji ostatecznej. O takim zakresie rozpoznania sprawy decyduje obowiązująca w postępowaniu zasada dwuinstancyjności oraz zakres uprawnień organu odwoławczego wyznaczony przepisem art. 138 K.p.a. W tej sytuacji w postępowaniu odwoławczym obowiązują zarówno zasady ogólne Kodeksu postępowaniu administracyjnego, jak i przepisy art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i 81 K.p.a. Z racji odwołania zamieszczonego w art. 14 u.p.s. należy przyjąć, iż przepisy te będą miały zastosowanie wprost. Zauważyć też należy, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 tej ustawy). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 powołanej ustawy). Pomoc społeczna nie jest zatem, co do zasady, kierowana do osób, których sytuacja dochodowa jest na tyle dobra, iż są w stanie samodzielnie zaspokoić podstawowe potrzeby. Te ogólne zasady, winien mieć na uwadze także organ odwoławczy, zwłaszcza w przypadku ustalenia, iż w toku postępowania odwoławczego doszło do zmiany sytuacji dochodowej wnioskodawcy – zarówno na korzyść jak i niekorzyść osoby występującej o pomoc. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 marca 2017 r. o sygn. akt I OSK 2319/16 stwierdził, iż zmiana sytuacji dochodowej wnioskodawcy w trakcie postępowania, przed rozpoznaniem odwołania, wymaga ponownej weryfikacji wniosku w oparciu o właściwy przepis prawa materialnego (orzeczenie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Stąd też Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, iż SKO w P., z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej G. M. po wydaniu decyzji przez organ I instancji, prawidłowo rozpoznawało zgłaszane potrzeby stosując przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.). W przepisie tym ustawodawca posłużył się pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku". Tylko w razie stwierdzenia, że taki przypadek miał miejsce, może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Takie zawężenie możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, iż ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych. Beneficjenci świadczeń z art. 41 pkt 1 u.p.s. nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom - przy ograniczonych środkach finansowych i ogromnej liczbie beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie - wymaga zaistnienia zdarzeń absolutnie wyjątkowych (por. m.in. wyroki NSA z 16 maja 2018 r. o sygn. akt I OSK 179/18 oraz I OSK 24/18 - dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, iż taki szczególnie uzasadniony przypadek nie występuje w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca w żaden sposób nie uzasadniła potrzeby w postaci finansowania zakupu biletów w kwocie [...]-. Organ I instancji wykazał, iż skarżąca może realizować potrzeby związane z rehabilitacją w ramach bezpłatnych świadczeń z Narodowego Funduszu Zdrowia. Organ ponadto wskazał, że jest możliwość sprawdzenia dostępności miejsc i czasu oczekiwania do specjalisty przez stronę internetową. Na powyższe wskazało również Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zatem skoro skarżąca może zaspokoić swoje potrzeby bytowe - w tym przypadku potrzebę rehabilitacji - wykorzystując własne uprawnienia i możliwości, to brak jest podstaw do przyznania jej pomocy społecznej w postaci pomocy finansowej na ten cel. Również potrzeby remontu instalacji grzewczej w domu skarżącej nie można uznać za szczególnie uzasadnioną potrzebę, zwłaszcza, że z ustaleń organu I instancji wynika, iż instalacja ta nie działa już od wielu lat, więc jej niefunkcjonowanie nie stanowi okoliczności nagłej i nadzwyczajnej, a skarżąca zapewniono już wcześniej środki na zakup grzejników elektrycznych, które zakupiła w za pomocą których ogrzewa dom. W świetle całokształtu okoliczności sprawy SKO w P. słusznie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji oraz prawidłowo uznało, że nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.