II SA/Po 748/24

[...] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 lutego 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Asesor WSA Robert Talaga Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 5 września 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o nakazie rozbiórki I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącej kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. decyzją z dnia 10 lipca 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r., poz. 725), odmówił stwierdzenia wygaśnięcia ostatecznej i prawomocnej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia 25 listopada 1997 r., nr [...], nakazującej M. B. rozbiórkę samowolnie realizowanego budynku gospodarczego zlokalizowanego na działce ozn. nr [...] w m. G. gm. Ś.. W odwołaniu z dnia 18 lipca 2024 r. do [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego M. B. i Z. B. wnieśli o zmianę decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 5 września 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W skardze z dnia 7 października 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. B., reprezentowana przez rad. pr. H. W., wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji WINB i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 27 lutego 2025 r. skarżąca M. B. podtrzymała skargę. Dodatkowo wyjaśniła, że Z. B. jest jej mężem. Skarżąca jest wyłącznym właścicielem działki nr [...] w miejscowości G. . Z. B. nie jest współwłaścicielem tej nieruchomości. Zaskarżona decyzja jest jedyną decyzją wydaną przez organ odwoławczy. Organ nie wydał innej decyzji co do odwołania Z. B.. Skarżąca wyjaśniła, że przedmiotową działkę nabyła w 1996 r., kiedy pozostała w związku małżeńskim ze Z. B.. Działkę nabyła do majątku odrębnego, nie jest ona objęta wspólnością majątkową małżeńską. Działka ma założoną księgę wieczystą, tylko skarżąca jest ujawniona w księdze jako właściciel działki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej wskazano. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że zbędne stało się opisywanie w części historycznej motywów, którymi kierowały się organy przy wydawaniu rozstrzygnięć w sprawie, albowiem [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wydał zaskarżoną decyzję przedwcześnie i konieczne stało się jej uchylenie ze względów formalnoprawnych. Zgodnie z treścią art. 127 § 1 K.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Oznacza to, że odwołanie od decyzji organu I instancji przysługuje wyłącznie stronie postępowania. Na mocy art. 28 K.p.a. stroną postępowania jest przy tym każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Legitymację do wniesienia odwołania ma więc nie tylko strona, która brała udział w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji, lecz także podmiot, który nie brał udziału w tym postępowaniu, ale jest stroną w rozumieniu art. 28 K.p.a. Strona wyposażona jest w prawo do odwołania zarówno w sytuacji, gdy została pominięta przez organ, a także wtedy, gdy została pozbawiona udziału w postępowaniu z przyczyn niezawinionych przez organ. Ponadto prawo do odwołania przysługuje w sytuacji, gdy decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie [M. Dudek, Legitymacja procesowa do wniesienia odwołania w postępowaniu administracyjnym, Zeszyty Naukowe Instytutu Administracji AJD w Częstochowie, 2(14)/2016, s. 195–211]. Z tego też względu, gdy do organu odwoławczego wpływa odwołanie, to organ ten w pierwszej kolejności musi je zbadać w postępowaniu wstępnym pod względem formalnoprawnym, tj. czy odwołanie jest wniesione prawidłowo, w tym także czy odwołanie zostało wniesione przez uprawniony podmiot, czyli stronę postępowania administracyjnego. Stwierdzenie niedopuszczalności odwołania w trybie art. 134 K.p.a. jest możliwe tylko w sytuacji, gdy brak interesu prawnego po stronie wnoszącego odwołanie jest oczywisty i w sposób nie budzący wątpliwości wynika z tego odwołania. Natomiast w sytuacji, gdy w sprawie nie występuje oczywisty brak legitymacji, a dodatkowo w odwołaniu podmiot powołuje się na swój interes prawny, konieczne jest wszczęcie postępowania odwoławczego i przeprowadzenie dowodu mającego na celu wyjaśnienie tej kwestii. W przypadku późniejszego ustalenia, że odwołujący faktycznie nie posiadał interesu prawnego do złożenia odwołania, organ winien umorzyć postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1774/11 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że odwołanie z dnia 18 lipca 2024 r. od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 10 lipca 2024 r. zostało wniesione i podpisane przez dwie osoby – M. B. i Z. B. (k. [...] akt adm. organu odwoławczego) i zaskarżona decyzja została wydana po rozpatrzeniu odwołania M. i Z. B., co wynika z komparycji decyzji. Ze znajdującego się na końcu tej decyzji rozdzielnika wynika, że została ona wysłana do M. B., Z. B. oraz I. G.. Tymczasem stronami postępowania na etapie postępowania przed organem I instancji była M. B. jako wnioskodawczyni oraz I. G., właścicielka działki sąsiadującej z działką nr [...] w miejscowości G. , gm. Ś. i decyzja organu I instancji została doręczona właśnie tym dwóm osobom. Obowiązkiem organu odwoławczego w tej sytuacji było więc w pierwszej kolejności ustalenie, czy Z. B. posiada status strony w tym postępowaniu i czy posiada legitymację do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 10 lipca 2024 r., tj. czy zaskarżona decyzja dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku. W treści zaskarżonej decyzji WINB próżno natomiast szukać jakichkolwiek ustaleń organu odwoławczego w tym zakresie. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika również, aby Z. B. był stroną kontrolowanego postępowania i aby posiadał legitymację do wniesienia odwołania, skoro wniosek wszczynający postępowanie został złożony i podpisany wyłącznie przez M. B. (k. [...] i k. [...] akt adm. organu I instancji), a ze znajdującej się w aktach sprawy informacji o działce z dnia 4 lutego 2020 r. wynika, że jedyną właścicielką działki nr [...] jest M. B. (k. [...] akt adm. organu I instancji). W informacji tej wskazany jest także numer księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości ([...]) i zbadanie jej treści pozwoliło Sądowi na ustalenie, że w dziale II tej księgi wieczystej jako jedyny właściciel wpisana jest M. B. na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] listopada 1996 r., rep. [...]. Także decyzja z dnia 25 listopada 1997 r. nakazująca rozbiórkę obiektu znajdującego się na działce nr [...], o której wygaśnięcie wniosła M. B., została skierowana wyłącznie do niej ["nakazuję M. B. (...) wykonać rozbiórkę"] i została doręczona wyłącznie M. B. i I. G. (k. [...]-[...] akt adm. organu I instancji). Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja WINB została wydana przedwcześnie, albowiem nie została poprzedzona zbadaniem przez organ odwoławczy, czy Z. B. posiada legitymację do wniesienia odwołania, tj. czy zaskarżona decyzja dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku. Posiadanie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym oznacza przy tym, że istnieje przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Od tak pojmowanego interesu prawnego trzeba odróżnić interes faktyczny, a więc stan, w którym obywatel wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającego stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji. W takim wypadku obywatelowi nie przysługują atrybuty strony w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2025 r., sygn. akt I OSK 2368/21). Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), uchylił zaskarżoną decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 5 września 2024 r., nr [...], albowiem została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 28 i art. 127 § 1 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie prowadząc postępowanie organ odwoławczy zastosuje się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Obowiązkiem organu odwoławczego w pierwszej kolejności jest ustalenie, czy Z. B. jest stroną postępowania w sprawie. W zależności od dokonanych ustaleń, organ odwoławczy wyda stosowną decyzję, mając przy tym na uwadze, że w przypadku, gdy w administracyjnym toku instancji kilka osób wniesie odwołanie od tej samej decyzji administracyjnej, przed organem powinno toczyć się tylko jedno postępowanie odwoławcze. O kosztach postępowania, na które składa się kwota 200,00 zł tytułem opłaty sądowej od skargi, kwota 480,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz kwota 17,00 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).