II SA/Po 76/23

Dnia 5 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 kwietnia 2023 roku sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 listopada 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Po 76/23 UZASADNIENIE Burmistrz C. (dalej Burmistrz) decyzją z dnia 23 września 2022 r. nr [...], działając na podstawie art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021r., poz.735 ze zm. dalej k.p.a.), art. 17, art. 20 ust.3, ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022r., poz. 615 ze zm. dalej u.ś.r.), Rozporządze4nia Rady Ministrów z Dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r., poz. 1481) oraz Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017r., poz.1466) odmówił J. C. (dalej tez jako skarżący lub strona) prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną, E. C., ur. [...].1956 r.. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 11 października 2021 r. J. C. działający przez pełnomocnika adw. M. Ż. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w C. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad żoną E. C., legitymująca się orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia 21 września 2010 r. oraz orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. nr [...] z Dnia 1.07.2020 r. o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Wymienionymi orzeczeniami została ona uznana za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Decyzją z dnia 8.11.2021 r., nr [...] Burmistrz odmówił wnioskodawcy prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, Od decyzji tej J. C. złożył odwołanie do SKO [...], które decyzją z21.06.2022 r. numer [...] orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego, Burmistrz ustalił, że skarżący od 16 roku życia jest zaliczony do osób niepełnosprawnych, początkowo III grupy, następnie II grupy – na stałe i ma przyznane prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Rentę pobierał od 1.08.1996 r. do 30.04.2022 r. Od 1 maja 2022 r. pobiera emeryturę. W sprawie został przeprowadzony wywiad środowiskowy, z którego wynika, że Pan J. C. sprawuje pełną, całodobową opiekę nad żoną. Przeprowadzono także rozprawę, podczas której przesłuchano J. C.. Zeznał on, że rentę od 16 roku życia przyznano mu z powodu padaczki. Pracował od 9.12.1986 r. do 31.07.1990 r. Niepełnosprawność jego żony powstała przed 6.03.1973 r., a niezdolność do samodzielnej egzystencji datuje się od 1.01.2010 r. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów, wywiadu i zeznań strony organ ustalił, że skarżący J. C. nie spełnia przesłanek określonych w art.17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, bowiem nie został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym (art. 17 ust.5 pkt 2a ustawy), a ponadto nie ustalono związku pomiędzy rezygnacją strony z zatrudnienia a sprawowana nad niepełnosprawną żoną opieką. Następnie J. C. wniósł odwołanie zarzucając decyzji: - błędne zastosowanie art. 17 ust.5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka; - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącego nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 22 listopada 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Motywując rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że Pani E. C. jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od 1.01.2010 r., a opiekę nad nią sprawuje mąż J. C.., lat 73. Jest on uprawniony do emerytury od 16.08.2014 r., jednak z uwagi na to, że wysokość emerytury była niższa od renty pobieranej z tytułu niezdolności do pracy, stronie wypłacana była renta, jako świadczenie korzystniejsze (decyzja ZUS Oddział w P. z dnia 25.08.2014 r.). Następnie, na wniosek strony, podjęta została, od 1.05.2022 r., wypłata emerytury (decyzja ZUS Oddział w P. z dnia 6.04.2022 r.). Zdaniem Kolegium w sprawie nie ziściła się przede wszystkim przesłanka pozytywna przyznania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli nie podejmuje lub "rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności. Kolegium wskazało, że J. C. od sierpnia 1996 r. był osobą całkowicie niezdolną do pracy, tym samym nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia, skoro obiektywnie strona nie była zdolna do podjęcia zatrudnienia. J. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zarzucił jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącego nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza C. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną żoną z uwagi na to, że skarżący nie wykazał związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad żoną Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: (1) matce albo ojcu; (2) opiekunowi faktycznemu dziecka; (3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; (4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli wymienione wyżej osoby nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W powołanym przepisie wyraźnie wskazano na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 (do których zalicza się skarżący jako małżonek podopiecznej) w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. "Rezygnując z zatrudnienia" wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie. Z kolei "niepodejmowanie zatrudnienia" związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej, realnej możliwości jej wykonywania. Niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z niego muszą być zaś bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną. W orzecznictwie podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla osób w wieku produkcyjnym, które przez wzgląd na zaistniałe okoliczności życiowe – choroba bliskiej osoby – są zmuszone do zaprzestania pracy albo powstrzymania się od jej poszukiwania. Ustawodawca w trosce o opiekunów osób z niepełnosprawnościami ustanowił świadczenie pielęgnacyjne, które chociaż w części wynagrodzi im to, że poprzez swoje poświęcenie doznają uszczerbku w swojej sytuacji majątkowej, która dla osób w wieku produkcyjnym jest uzależniona wyłącznie od ich aktywności zawodowej (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 870/19, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 411/21, dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Tego samego nie można powiedzieć o osobach w wieku poprodukcyjnym, które otrzymują stałe i, co więcej, pewne świadczenie emerytalne. Wbrew pozorom, świadczenie emerytalne, choć obecnie wielokrotnie niższe, to jednak jest stabilniejsze, ponieważ jedynym kryterium jego przyznania jest osiągnięcie wieku emerytalnego. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tak długo, dopóki nie odpadną podstawy jego przyznania, które to podstawy wiążą się z wystąpieniem zdarzeń przyszłych np. śmierć podopiecznego, upływ terminu wskazanego w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezsporne w sprawie jest to, że skarżący jest osobą w wieku emerytalnym, ponadto od 16 roku życia jest niezdolny do pracy. Aktualnie utrzymuje się z emerytury, wcześniej otrzymywał rentę. Definitywnie zrezygnował z zatrudnienia w 1996 r. Ustalony stopień niepełnosprawności żony skarżącego datuje się zaś od 2010 r. Skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, ani na etapie składania wniosku, odwołania, czy skargi skutecznie nie wykazał, aby zrezygnował/nie podejmował zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką. Dokonując analizy akt sprawy Sąd nie dostrzegł żadnego związku pomiędzy sprawowaniem opieki a faktem, że skarżący nie pracuje. Brak wykonywania pracy przez skarżącego jest związany z jego niezdolnością do pracy oraz z tym, że osiągnął wiek emerytalny. Powyższe zaś zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi przeszkodę w przyznaniu wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. W opisanej sytuacji odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organy obu instancji okazała się zasadna, a argumentacja skargi nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla osób zdolnych do pracy z uwagi na pozostawanie w wieku produkcyjnym. Skarżący taką osobą nie jest. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwanej dalej "p.p.s.a.") orzekł o oddaleniu skargi. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).