II SA/Po 761/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Maria Kwiecińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Teresa Matuszewska po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2005 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...] II. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kwiecińska /-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska KS U Z A S A D N I E N I E. Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Prezydent Miasta orzekł na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz.U. Nr 87, poz. 960 z 2001 r. z późn. zm.) o wymeldowaniu K.L. z pobytu stałego w budynku na Osiedlu [...] w P. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że podjęte czynności wyjaśniające doprowadziły do ustalenia, że K.L. nie przebywa w mieszkaniu na Os. [...] od listopada 2002 r. ze względów ekonomicznych. Zabrała część swoich rzeczy osobistych i część majątku wspólnego (pochodzącego z okresu małżeństwa z D. L.) i od tego czasu koncentruje swoje życie poza tym mieszkaniem. W tej sytuacji lokal na Osiedlu [...] przestał być dla niej miejscem stałego pobytu i ciąży na niej obowiązek wymeldowania, zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Niedopełnienie tego obowiązku, wobec faktycznego opuszczenia lokalu, uzasadniało orzeczenie o wymeldowaniu K.L. z pobytu stałego na Os. [...] w P., na podstawie art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy. W odwołaniu od decyzji K.L. wniosła o jej uchylenie, podnosząc iż to agresywne zachowanie byłego męża D.L. uniemożliwia jej przebywanie w mieszkaniu przy Os. [...]. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. Nr 87, poz. 960) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję prezydenta Miasta. Według organu odwoławczego nie było podstaw do odmowy wymeldowania K.L., bowiem zainteresowana nie przebywa na stałe w przedmiotowym lokalu, tworząc fikcję meldunkową, co zostało ustalone w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym. Wobec istnienia przesłanek wskazanych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania), a także uwzględniając porządkowy charakter przepisów meldunkowych, organ I instancji prawidłowo orzekł o wymeldowaniu K. L.. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego K.L. podniosła, iż w przedmiotowym lokalu na Osiedlu [...] nie mieszka tylko dlatego, iż uniemożliwia jej to były mąż, który, zachowując się agresywnie, wymienił zamki do mieszkania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż te, które wskazał skarżący. Niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sadów administracyjnych sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz.U. Nr 87, z 2001 r., poz. 960 ze zm.). Zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy, rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt. K 20/01) orzekającym o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy, wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można mówić w przypadku trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania (patrz m.in. wyrok NSA z 15 lutego 2002 r., sygn. akt II SA/Po 1942/00; wyrok NSA z 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937; wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954). Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych przedmiotowej sprawy nie dopatrzył się naruszenia powyżej przytoczonych przepisów prawa materialnego, albowiem okolicznością bezsporną był fakt opuszczenia przez K. L. w listopadzie 2003 r. miejsca stałego pobytu w budynku nr [...] na Osiedlu [...] w P., do którego już nie powróciła. Niezależnie jednak od oceny tej sprawy pod kątem zastosowania prawa materialnego Sąd stwierdził w działaniu organów administracyjnych II i I instancji istotne naruszenie o charakterze procesowym – przepisu art. 10 § 1 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Odstępstwo od wyrażonej powyżej zasady wysłuchania stron może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy załatwienie danej sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 kpa). Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie prawo strony do zajęcia stanowiska wobec całości zebranych w sprawie dowodów i żądań koreluje z kategorycznym obowiązkiem leżącym po stronie organu prowadzącego postępowanie i polegającym na konieczności pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia oraz na wstrzymaniu się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia tego oświadczenia. Termin zakreślony stronie do zapoznania się z dowodami winien być przy tym terminem realnym, umożliwiającym danie stronie odpowiedniego czasu do ustosunkowania się do tegoż materiału dowodowego. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu pouczenia strony przez organ o przysługującym jej prawie stanowi zatem o naruszeniu przez ten organ obowiązku ustalonego w art. 10 § 1 kpa (zob. m.in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 84-86. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s. 163-164 i R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2005, s. 56 – 47 oraz wyrok NSA z 5 kwietnia 2001 r., sygn. II SA 1095/00, LEX nr 53441, wyrok NSA z 6 października 2000 r., V SA 316/00, LEX nr 50116 i wyrok NSA z 10 grudnia 1997 r., sygn. I SA/Gd 409/96, Biuletyn Skarbowy 1998/2/16). Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest przy tym uznawane za kwalifikowaną wadę procesową, stanowiącą podstawę wznowienia postępowania – określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa – i to niezależnie od tego, czy takie naruszenie norm prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też takiego wpływu stwierdzić nie można. Ta okoliczność ma charakter formalny w tym sensie, iż sam fakt braku udziału strony w postępowaniu lub jego fragmencie bez jej winy stanowi dostateczny powód wznowienia. Przepis art. 145 § 1 pkt. 4 kpa nie żąda bowiem stwierdzenia, że brak udziału spowodował szkodę dla strony, czy stwierdzenia, iż udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 647 oraz wyrok NSA z 1 lipca 1997 r., sygn. IV SA 595/99, LEX nr 47888 i wyrok NSA z 26 stycznia 1999 r., sygn. III SA/Po 979/98, LEX nr 39458). W przedmiotowej sprawie Sąd stwierdził brak dowodów o pouczeniu K. L. o jej prawie do wypowiedzenia się w wyznaczonym terminie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Skarżąca została wprawdzie zawiadomiona o wszczęciu postępowania, została również przesłuchana w charakterze strony, nie umożliwiono jej jednak zapoznanie się z całym materiałem dowodowym zebranym w sprawie, a zwłaszcza złożonymi przez byłego męża D. L. w dniu 22 stycznia 2003 r. zeznaniami. Zachowanie wymogów z art. 10 kpa nie jest pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek, niezależnie od treści i wagi przeprowadzonego dowodu. Nie rozstrzygając – wobec powyższych rozważań – o faktycznym wpływie stwierdzonego naruszenia art. 10 § 1 kpa na treść podjętych w sprawie decyzji Sąd uznał, iż organy obu instancji dokonały naruszenia prawa stanowiącego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa. Należało w związku z tym uchylić decyzję Wojewody i poprzedzającą ją decyzje Prezydenta Miasta na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), o czym orzeczono w pkt. 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 cytowanej ustawy jak w pkt. 2 wyroku. /-/ M. Kwiecińska /-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska KS