II SA/Po 763/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosków M. K.-S. i A. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. P. i P. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [..] 2008r. Nr [..] w przedmiocie wykładni decyzji o warunkach zabudowy; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ B. Drzazga Wnosząc skargę kasacyjną od wyroku tutejszego Sądu z dnia 18 marca 2009r. wydanego w niniejszej sprawie uczestnicy postępowania M. K.-S. i A. S. złożyli na urzędowych formularzach wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając je podali, że wnioskodawczyni nie osiąga żadnych dochodów, pracuje zaś tylko jej mąż, który utrzymuje ją i dwójkę dzieci. Na wnioskodawcach ciąży spłata kredytu hipotecznego budowlanego w wysokości ponad 2500 zł miesięcznie. Wskazali, że posiadają dom o pow. 200 m2, mieszkanie o pow. 67,5 m2, 8 ha ziemi rolnej, działkę budowlaną o pow. 760 m2, oszczędności pieniężne na kwotę 360.000 zł (z uzyskanego kredytu), auto marki Volkswagen New Beattle z 2002r. Ponadto A. S. uzyskuje miesięcznie dochód w granicach ok. 6750 zł brutto oraz premię uzależnioną od osiągniętych wyników. Postanowieniem z dnia 14 maja 2009r. referendarz sądowy w tutejszym Sądzie odmówiła im przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdzono, że zgodnie z dyspozycją art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter szczególny i skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby, które znajdują się w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej, bez majątku, bez dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie pokryć należności sądowych bez uszczerbku dla niezbędnych swoich wydatków. Przyznanie dobrodziejstwa prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie nie tyle utrudnione, co niemożliwe. W ocenie referendarza sądowego sytuacja uczestników postępowania wskazuje, że mogą ponieść koszty sądowe w pełnej wysokości. Wnioskodawca uzyskuje miesięcznie dochody w wysokości znacznie przekraczającej średnie miesięczne wynagrodzenie oraz dodatkową premię. jednocześnie nie wskazali, by mieli jakieś zaległości w bieżących płatnościach. Zatem przyjąć należy, że osiągane dochody pozwalają na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania rodziny, a także rat kredytowych mimo, że wnioskodawczyni nie uzyskuje żadnego dochodu. Ponadto fakt ponoszenia zobowiązań z tytułu zaciągniętego kredytu nie może być wystarczającą okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Wysokość rat kredytowych w kwocie ok. 2500 zł miesięcznie została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorców i wynika z faktu, iż profesjonalna instytucja finansowa wydała pozytywną decyzję o udzieleniu wnioskodawcom znacznego kredytu budowlanego. Oznacza to, ze sytuacja finansowa uczestników jest na tyle dobra, że gwarantuje terminową spłatę zaciągniętego zobowiązania. Dodatkowo referendarz stwierdziła, że wnioskodawcy dysponują majątkiem nieruchomym w postaci domu, mieszkania, gruntu rolnego i działki budowlanej. Posiadanie takiego majątku stwarza możliwość uzyskania dodatkowych środków finansowych poprzez jego wynajęcie, częściową sprzedaż, czy obciążenie. Okoliczności te, co do zasady, wykluczają możliwość skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawcy podali, że mają oszczędności w znacznej wysokości, które pochodzą z kredytu budowlanego i są na bieżąco przeznaczane na budowę domu. Zdaniem referendarza okoliczność ta wskazuje, że wnioskodawcy swobodnie dysponują wolnymi środkami. Podkreśliła, że koszty sądowe mają zaś charakter należności publiczno-prawnych i uczestnicy zobowiązani są do ich uiszczenia w pierwszej kolejności, zaraz po zaspokojeniu swoich koniecznych i niezbędnych potrzeb bieżącego utrzymania, a nie na końcu listy wszystkich wydatków. M. K.-S. i A. S. wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie przy jego wydaniu art. 243 i 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 45 i 77 Konstytucji RP. Podnieśli, że z uwagi na fakt, że to nie oni zainicjowali przedmiotowe postępowanie nie mieli czasu na przygotowanie niezbędnych środków finansowych dla obrony swoich praw. Ponadto ich zdaniem wartość posiadanego majątku nieruchomego, jak i samochodu nie powinna być decydującym kryterium stanowiącym podstawę do przyznania lub odmowy prawa pomocy. Nieracjonalnym byłoby, żeby strona tylko po to by zgromadzić niezbędne środki na pokrycie kosztów sądowych zmuszona była do sprzedaży nieruchomości lub auta. Dlatego Sąd winien przedmiotem rozważań uczynić posiadany przez wnioskodawców majątek płynny i bieżące wydatki. I tak wynagrodzenie wnioskodawcy w kwocie brutto 6750 zł to de facto 4750 zł netto, co po potrąceniu kwoty kredytu 2500 zł daje 2250 zł dochodu na czteroosobową rodzinę. Wnioskodawcy podnieśli, iż nie wzięto pod uwagę, czy spłacają raty stałe, czy zmienne, które mogły być na początku niższe oraz w jakiej walucie wzięli oni kredyt. Co do oszczędności ponownie podali, że pochodzą one w znacznej mierze z kredytu i w wydatkowane są na budowę domu. W ich ocenie Konstytucja przyznaje prawo do sądu i prawo to nie powinno być ograniczane. Wskazywanie zaś, iż prawo pomocy przysługuje tylko osobie nieposiadającej żadnego majątku lub posiadającej znikomy majątek ogranicza to prawo. Wobec skutecznego wniesienia przez M. K.-S. i A. S. sprzeciwu – na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) - postanowienie z 14 maja 2009r. utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wezwaniem z dnia 1 czerwca 2009r. Sąd zażądał od wnioskodawców (poprzez ich pełnomocnika) złożenia – w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania – dodatkowych wyjaśnień poprzez: 1. przesłanie wyciągów z wszystkich posiadanych przez nich rachunków bankowych za okres od 1 kwietnia do 25 czerwca 2009r., 2. udokumentowanie comiesięcznych dochodów i wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, 3. podanie, czy uzyskują dochód z posiadanych nieruchomości, w szczególności z domu o pow. 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 8 ha, a jeśli tak w jakie wysokości (okoliczność ta winna zostać udokumentowana przykładowo poprzez nadesłanie kopii umowy najmu/dzierżawy lub potwierdzenia przelewu określonej kwoty z tytułu comiesięcznego czynszu), pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał (art. 255 p.p.s.a.). W wyznaczonym terminie wnioskodawcy nie udzielili odpowiedzi. Zważyć należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym możliwe jest, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołany przepis wskazuje więc, że sąd władny jest przyznać prawo pomocy jedynie wówczas, gdy ubiegający się o nie wykaże swą trudną sytuacje materialną. W ocenie Sądu wnioskodawcy M. K.-S. i A. S. w żaden sposób nie wykazali, by ich sytuacja materialna była na tyle trudna, że konieczne jest przyznanie im prawa pomocy choćby w części. Po pierwsze, od czego nie można abstrahować, wnioskodawcy posiadają znaczny majątek – dwustumetrowy dom, ośmiohektarową nieruchomość rolną, mieszkanie o pow. 67,5 m2 oraz działkę budowlaną o pow. 760 m2. Już sama ta okoliczność powoduje, że nie można uznać by byli w ogóle trudnej sytuacji materialnej. Co istotne pomimo wezwania Sądu wnioskodawcy nie wyjaśnili, czy czerpią i w jakim rozmiarze dochód z posiadanego majątku. Zdaniem Sądu nawet gdyby wnioskodawcy nie uzyskiwali dochodu z posiadanego majątku to sam fakt jego posiadania i zdolności finansowej jego utrzymania (uiszczanie podatku od nieruchomości i rolnego, opłat eksploatacyjnych itp.) świadczą o tym, że poniesienie przez nich kosztów sądowych nie odbędzie się z uszczerbkiem dla koniecznego ich utrzymania. Ponadto należy zauważyć, że wnioskodawcy nie przedstawili Sądowi również, mimo wezwania, wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Ograniczyli się do złożenia oświadczenia o uzyskiwanych dochodach. Mając na względzie ich wysoką zdolność kredytową (rata kredytu ok. 2500 zł/miesiąc), posiadany majątek oraz prowadzenie – pomimo posiadania już domu i mieszkania – budowy domu mieszkalnego uzasadnione jest przypuszczenie, że dochód wnioskodawców nie ogranicza się – jak podali - do kwoty 4750 zł netto miesięcznie. Nawet zaś gdyby tak było to mogą oni - chcąc pokryć koszty sądowe – uzyskać dochód w postaci czynszu dzierżawnego z 8-hektarowej nieruchomości rolnej lub czynszu z tytułu najmu 200-metrowego domu. W tych okolicznościach sprawy w ocenie Sądu nie ma podstaw do ustalenia, iż sytuacja materialna wnioskodawców nie pozwala im na poniesienie pełnych kosztów niniejszego postępowania. Dlatego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ B. Drzazga