II SA/Po 765/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz-Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2019 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Kierownik Działu Pomocy Społecznej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając z upoważnienia Burmistrz J., na podstawie art. 104 ustawy z dnia [...] r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.") i art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 9 ust. 7, art. 12, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i ust. 4, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1, 3, 4, art. 147 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.; dalej: "u.p.s.") oraz § 1 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058), odmówił przyznania W. G. pomocy w formie zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia, z powodu występującej dysproporcji pomiędzy udokumentowanym dochodem a sytuacją majątkową oraz brakiem czynnika uzasadniającym przyznanie tej formy pomocy. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że na podstawie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. oraz zebranej dokumentacji ustalił, że wnioskodawca został wyłączony z rejestru osób bezrobotnych od [...] r. z powodu podjęcia zatrudnienia po prawomocnym wyroku do pracy w firmie [...]". Według uzyskanych informacji od wnioskodawcy jego dochód wynosi: 0,00 zł. [...] w J. pismem z dnia [...] r. poinformowała przy tym, że wnioskodawca został przywrócony do pracy od dnia [...] r. i zatrudnienie trwa nadal, jednakże nie otrzymuje on wynagrodzenia ze stosunku pracy (nie podano, czy miał prawo do zasiłku chorobowego). Ze złożonego oświadczenia w dniu [...] r. wynika przy tym, że wnioskodawca choruje i obecnie oczekuje na badania diagnostyczne związane z przewidywaną operacją kręgosłupa, jednakże nie przedstawił zaświadczenia lekarskiego poświadczającego tę okoliczność. Z kolei z informacji uzyskanych ze Starostwa Powiatowego w J. wynika, że wnioskodawca jest właścicielem/współwłaścicielem/użytkownikiem 11 pojazdów zarejestrowanych w Starostwie - 2 przyczep, 1 motocykla, 7 samochodów osobowych oraz 1 ciężarówki. Mając powyższe na uwadze organ podkreślił, że zgodnie z art. 12 u.p.s. w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. W opinii organu wnioskodawca nie wykorzystał wszystkich swoich możliwości ponieważ posiada pojazdy, które mogłyby zostać sprzedane, a pozyskane środki finansowe przeznaczone na podstawowe potrzeby. W odwołaniu z dnia [...] r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. G. wyjaśnił, że wskazywane przez organ I instancji pojazdy sprzedał przed laty i występował już do Starostwa Powiatowego z wnioskiem o uaktualnienie danych w prowadzonym zbiorze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie bezspornie wynika, jak słusznie zauważył organ pierwszej instancji, iż W. G. posiada możliwości pozwalające na przezwyciężenie trudnej sytuacji, w której się znalazł. Posiada on bowiem pojazdy, które mógłby sprzedać, a uzyskane środki finansowe przeznaczyć na zabezpieczenie podstawowych potrzeb. Pismem z dnia [...] r. W. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wyżej wskazaną decyzję, zaskarżając ją w całości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza J., zarzucając im naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., art. 107 § 3 w zw. z art. 11 w zw. z art. 8 K.p.a. oraz naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 12 w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. oraz art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. W uzasadnieniu podkreślono, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że skarżący nie pobiera wynagrodzenia za pracę. Ponadto, orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności zaliczono skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, jednocześnie stwierdzając, iż skarżący jest niezdolny do pracy. Wobec tego zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, iż skarżący ma możliwość wykonywania pracy, a tym samym samodzielnego przezwyciężenia problemów związanych z jego sytuacją materialną. Co więcej, nieprawidłowo przeprowadzono ocenę dowodów na okoliczność posiadanych przez skarżącego pojazdów mechanicznych. Pominięto w powyższym zakresie nie tylko oświadczenie skarżącego, ale również treść wywiadu środowiskowego. Zasygnalizować należy, iż mieszkanie skarżącego zostało zlicytowane i oczekiwało na prawomocne przysądzenie własności. Zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego, gdyby skarżący rzeczywiście posiadał 11 pojazdów mechanicznych, z pewnością podlegałyby one uprzedniemu zajęciu oraz licytacji oraz skarżący miałby na celu wyzbycie się ich, nie zaś mieszkania, które stanowi jego stałe miejsce zamieszkania. Co więcej, do powyższej okoliczności skarżący odniósł się szczegółowo oświadczając, iż nie jest właścicielem 11 pojazdów różnych marek, a nadto, iż powyższe okoliczności zostały zgłoszone w stosownym urzędzie. Powyższa okoliczność i dowód nie został uwzględniony w ramach rozpoznania niniejszej sprawy. Co znamienne, organ zaniechał zwrócenia się do Starostwa Powiatowego celem wyjaśnienia rozbieżności w przedmiocie stanowiska skarżącego i danych wynikających z rejestru co do własności 11 pojazdów, pomimo iż skarżący wskazywał na okoliczność złożenia stosownych pism do urzędu celem wyjaśnienia niniejszej sytuacji. Organ miał również możliwość zwrócenia się do organu egzekucyjnego celem wyjaśnienia zaistniałych rozbieżności, albowiem organ ten dokonuje poszukiwania majątku dłużnika. W konsekwencji, za sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym uznano ustalenia, zgodnie z którymi skarżący dysponuje majątkiem pozwalającym mu na samodzielne przezwyciężenie napotkanych trudności, związanych z jego sytuacją materialno -bytową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. W rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcia wymagało, czy Burmistrz J. zasadnie odmówił przyznania W. G. pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego. Rozpoczynając rozważania prawne w tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s., zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Jak przy tym wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł. Z powyższego wynika, że w celu rozstrzygnięcia, czy wnioskodawca spełnia kryteria uprawniające go do przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego, obowiązkiem organu jest ustalenie sytuacji materialno-bytowej osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku w zgodzie z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zdaniem Sądu analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że organy rozstrzygające w niniejszej sprawie nie rozważyły w zgodzie z wyżej wskazanymi zasadami w sposób wnikliwy i wyczerpujący sytuacji finansowej wnioskodawcy, a co za tym idzie, rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku okresowego było przedwczesne – w konsekwencji wadliwość ta musiała skutkować wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie ustaliły w sposób niebudzący wątpliwości czy skarżący uzyskiwał jakiekolwiek świadczenia związane ze stosunkiem pracy. Z informacji uzyskanych z Powiatowego Urzędu Pracy w J. wynika, że skarżący został wyłączony z rejestru osób bezrobotnych w dniu [...] r., albowiem podjął zatrudnienie po prawomocnym przywróceniu do pracy w firmie [...] (k. 26 akt adm. organu I instancji). Z kolei z pisma [...] z dnia [...] r. wynika, że w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. skarżący nie otrzymywał wynagrodzenia ze stosunku pracy z uwagi na długotrwałą chorobę powstałą w wyniku wypadku w pracy i przedstawianie kolejnych zwolnień lekarskich (k. 33 akt adm. organu I instancji). Wobec tego obowiązkiem organu było ustalenie, czy skarżący otrzymywał we wskazanym okresie świadczenia za czas niezdolności do pracy, w szczególności zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne. Należy zauważyć, że organ I instancji wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z prośbą o wskazanie dochodu uzyskanego przez skarżącego w 2017 r., jednakże z uwagi na wystąpienie o udzielenie wskazanej informacji w trakcie roku podatkowego, organ podatkowy nie posiadał żądanych danych (k. 14 akt adm. organu I instancji). Z akt sprawy nie wynika jednak, aby organ I instancji próbował wyjaśnić tę okoliczność w inny sposób, choć mógł wystąpić z zapytaniem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w celu ustalenia, czy skarżącemu był wypłacany zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne. Uchybienia tego nie dostrzegł przy tym organ odwoławczy, który z uwagi na orzekanie po upływie terminu do złożenia deklaracji podatkowej za 2017 r., mógł samodzielnie ponowne wystąpić do Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. w celu ustalenia dochodów skarżącego w 2017 r. Na kanwie powyższego Sąd zwraca przy tym uwagę, że w toku postępowania sądowego pełnomocnik skarżącego przedłożył kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., którym zaliczono skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, jednocześnie stwierdzając, iż skarżący jest niezdolny do pracy. Powyższa kserokopia została złożona do MGOPS w J. w dniu [...] r., co wynika z prezentaty tego organu na piśmie (k. 45 akt sąd.). Ponownie prowadząc postępowanie organ odwoławczy winien więc zweryfikować kwestię pozostawania przez skarżącego w stosunku pracy w kontekście ustalonej przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności niezdolności do pracy. Dalej wskazać należy, że organy odmawiając przyznania skarżącemu zasiłku okresowego powołały się na okoliczność posiadania przez skarżącego 11 pojazdów zarejestrowanych w Starostwie Powiatowym w J., wskazując, że środki uzyskane z ich sprzedaży mogłyby zostać przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb skarżącego. Niemniej jednak Sąd zauważa, że Starostwo Powiatowe w J. przekazało jedynie informacje odnośnie zarejestrowanych na skarżącego marek pojazdów oraz ich numerów rejestracyjnych (k. 15 akt adm. organu I instancji, k. nienumerowana akt organu odwoławczego). Organy nie uzyskały natomiast informacji kiedy dane pojazdy zostały zarejestrowane, ani jaki jest rok ich produkcji, co ma niewątpliwie przełożenie na ich wartość, istotną w kontekście możliwości pozyskania środków finansowych z ich sprzedaży. Skoro organy odmówiły skarżącemu przyznania pomocy finansowej właśnie z uwagi na możliwość pozyskania środków finansowych ze sprzedaży posiadanych pojazdów, ich obowiązkiem było sprawdzenie przybliżonych kwot, jakie skarżący mógłby faktycznie uzyskać za ich sprzedaż i czy uzyskane środki pozwalałyby na przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej wnioskodawcy. Analiza treści art. 12 u.p.s. z jednej strony wskazuje bowiem na nakaz przeprowadzania każdorazowej oceny istnienia takich składników majątku, które pozwalają na przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej (znacznych zasobów majątkowych, wartościowych przedmiotów, nieruchomości - konkretnego majątku osoby ubiegającej się o pomoc), z drugiej zaś nakaz formułowania przez ich pryzmat oceny możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, która to ocena może, ale nie musi skutkować odmową przyznania świadczenia, a w każdym z tych przypadków musi być gruntownie uzasadniona. Innymi słowy, zastosowanie art. 12 u.p.s. w każdym przypadku musi być poprzedzone dokładnymi ustaleniami i wnikliwą ich oceną, czego w rozpoznawanej sprawie zabrakło. Za dowolne należy bowiem traktować ustalenia faktyczne mogące znaleźć wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. W kontekście powyższego podkreślić również należy, że ostatnia informacja ze Starostwa odnośnie zarejestrowanych na skarżącego pojazdów pochodzi z dnia [...] r. Organ odwoławczy orzekał natomiast w dniu [...] r. i winien zweryfikować, czy wskazane dane nie uległy zmianie, zwłaszcza w kontekście zarzutów odwołania, w którym skarżący podkreślał, że wystąpił do Starostwa Powiatowego w J. z prośbą o uaktualnienie danych zasobu. Końcowo zasygnalizowania wymaga, że w toku postępowania administracyjnego organ I instancji uzyskał informację, że w dniu [...] r. odbyła się licytacja należącego do W. G. lokalu mieszkalnego, podczas której zgłoszono ofertę nabycia mieszkania. Z uwagi na fakt, że skarżący złożył do sądu środek zaskarżenia, na dzień udzielenia informacji nie nastąpiło przeniesienie własności lokalu (k. 23 i 24 akt adm. organu I instancji). Zdaniem Sądu realna możliwość utraty lokalu, w którym skarżący mieszka, winna być brana pod uwagę w kontekście ustalania prawa do zasiłku okresowego. Z uwagi na datę orzekania przez organ odwoławczy, jego obowiązkiem było więc zweryfikowanie, czy skarżący w dalszym ciągu jest właścicielem przedmiotowego lokalu, co niewątpliwie miałoby wpływ na ocenę jego sytuacji materialnej. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...], albowiem wydano ją z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie prowadząc postępowanie organ w sposób wyczerpujący ustali sytuację bytową i materialną skarżącego stosując się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.