II SA/Po 773/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] maja 2014r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2013r. nr [...], II. przyznaje radcy prawnemu M. J. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę [...] zł ([...]) w tym [...] zł ([...]) tytułem podatku od towarów i usług, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. decyzją z dnia [...].02.2013r., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8, art. 11 ust. 1 i 2, art. 39, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.) odmówił przyznania A pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup leków w kwocie [...] zł, o co wnosił wnioskiem z dnia [...].05.2012r. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że w dniu [...].05.2012r. wnioskodawca zwrócił się do organu o udzielenie pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup leków. W dniu [...].11.2012r. przeprowadzono w wnioskodawcą kolejny wywiad środowiskowy i ustalono, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe i mieszka w P. przy ul. [...]. Nadto jest zarejestrowany w PUP w P. od dnia [...].08.2011. jako osoba bezrobotna bez prawa do pobierania zasiłku. Z przedłożonych zaświadczeń wynikało, że wnioskodawca choruje przewlekle i jest niezdolny do pracy do [...].01.2013r. i wymaga stosowania leków. Nadto posiada orzeczenie Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...].11.2011r. i przyznany lekki stopień niepełnosprawności do [...].11.2014r. ze wskazaniem zatrudnienia przy pracy lekkiej. Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, ze wnioskodawca nie posiada innych źródeł dochodu poza dodatkiem mieszkaniowym w kwocie [...] zł miesięcznie od października 2012r. do marca 2013r., a nadto zasiłek okresowy na okres od października 2012r. do stycznia 2013r. w wysokości [...] zł miesięcznie, co nie przekracza kwoty 542 zł przewidzianej jako kryterium dochodowe z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ wskazał na brak współdziałania wnioskującego o pomoc z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji materialnej w postaci odmowy zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywania jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia i innej pracy zarobkowej przy posiadaniu wyższego wykształcenia, co przesądziło o odmowie udzielenia wnioskowanej pomocy, Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A, domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazywał na absolutną konieczność zakupu leków na co nie posiada środków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...].05.2014r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ uznał, że przytoczone przez organ I instancji powody odmowy przyznania pomocy finansowej na zakup leków są uzasadnione. Zdaniem organu odwoławczego postępowanie pierwszoinstancyjne zostało przeprowadzone prawidłowo a wniosek końcowy uznać należało za trafny. Organ podkreślił, że odwołujący nie wykazuje woli współpracy i żadnej aktywności zawodowej, na co pozwala jego sytuacja zdrowotna. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł A, wskazując na rażące naruszenie prawa przez organy obu instancji. Skarżący opisał przebieg współpracy z organem i zdyskwalifikował pracę organu pierwszej instancji w zakresie ustalania jego sytuacji materialnej i zdrowotnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków nastąpiło w ramach uznania administracyjnego, którego granice nie zostały przekroczone. Pismem procesowym z dnia [...].11.2014r. działający z urzędu pełnomocnik skarżącego radca prawny B, wskazał na naruszenie zaskarżoną decyzją przepisów prawa materialnego to jest art. 7 pkt 6 w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 12.03.2004r. o pomocy społecznej, które przewidują udzielenie pomocy społecznej osobom w szczególności z powodu długotrwałej lub ciężkiej choroby. Nadto wskazano w skardze na naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy to jest art. 145 § 1pkt. 1 lit.c p.p.s.a. Do naruszenia wskazanych przepisów doszło, zdaniem pełnomocnika, w wyniku nie wykonania obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego przewidzianego w art.77 §1 i art. 80 kpa . W piśmie podniesiono, że u skarżącego stwierdzono schizofrenię paranoidalną, skarżący systematycznie leczy się na tę chorobę od co najmniej [...] lat, przy czym pierwsza hospitalizacja skarżącego z powodu chorób psychicznych nastąpiła w roku [...]. Choroba ta powoduje, że skarżący nie potrafi prawidłowo rozeznać rzeczywistości i pokierować swoim zachowaniem. Objawy choroby mogą być na co dzień niewidoczne, co jest właściwe dla natury tego schorzenia. W skardze podkreślono, że wobec takiego stanu zdrowia skarżącego całkowicie nietrafne są zarzuty niewykorzystania przez skarżącego potencjału intelektualnego i zawodowego oraz wykształcenia. Wskazuje to na brak po stronie organu umiejętności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i nie dostrzeżenie, że to natura schorzenia skarżącego powoduje jego zachowania aspołeczne lub antyspołeczne. Brak po stronie skarżącego zainteresowania formami integracyjnymi tłumaczyć należy chorobą, a nie brakiem chęci współdziałania z pracownikami socjalnymi, co było przesłanką odmowy udzielenia pomocy społecznej. Do pisma procesowego dołączono następujące dokumenty leczenia skarżącego: wyciąg historii choroby Poradni Zdrowia Psychicznego [...], zaświadczenie lekarskie psychiatry lek med. C, Poradni Zdrowia Psychicznego Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych [...], wyciąg z historii choroby Poradni Zdrowia Psychicznego [...] w P., kartę informacyjną leczenia szpitalnego SP ZOS Wojewódzki Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych [...], świadectwo lekarskie z [...].06.14r. wystawione przez lekarza psychiatrę D, pismo z [...].06.14r.lekarza specjalisty psychiatry E, opinię psychologiczną z [...].12.11r. wystawioną przez specjalistę psychologii klinicznej F. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a zgodnie z uregulowaniem w art. 3 ust. 3 ustawy - rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Przyczyną odmowy organu I instancji przyznania pomocy społecznej, jak i utrzymania tej decyzji w mocy przez organ II instancji było stanowisko obu organów, zgodnie z którym skarżący nie współdziałał z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Wypełniona została w ten sposób norma art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W niniejszej sprawie wskazany przepis i jego analiza dokonana przez organ nie miały zastosowania. Dołączona do akt dokumentacja medyczna skarżącego jednoznacznie wskazuje, że poza sferą ustaleń organu był stan zdrowia skarżącego. Z przedłożonych Sądowi dokumentów wynika, że u skarżącego zdiagnozowano chorobę psychiczną schizofrenię paranoidalną. Skarżący pozostaje w leczeniu specjalistycznym od wielu lat, w tym przebywał również w szpitalach dla nerwowo i psychicznie chorych. Nie ulega wątpliwości, że jest to ciężka przewlekła choroba, która wymaga ciągłego leczenia specjalistycznego a jej przebieg, nasilenie lub wyciszenie objawów jest ściśle związane z systematycznym pobieraniem leków. Oczywiste dla Sądu jest, że skarżący nie ułatwił organowi zebrania informacji na temat swojej zasadniczej choroby. Miało to zapewne związek z naturą schorzenia która często wiąże się z brakiem zaufania , wycofaniem lub podejrzliwością. Nie pozwala to jednak na usprawiedliwienie uchybień w zakresie ustaleń jakich dopuścił się organ. Pracownicy organu, kierując się wiedzą i doświadczeniem zawodowym, winni dołożyć większej staranności w zakresie prowadzonego wywiadu i robić to w taki sposób aby wnioskujący o pomoc społeczną nabrał do pracownika zaufania a w konsekwencji otworzył się na współpracę. Z akt administracyjnych organu a także ze skargi sporządzonej osobiście wynika, że skarżący poczuł się zagrożony, co mogło błędnie zostać odczytane jako postawa roszczeniowa. W tych w tych warunkach za nieuprawnione Sąd uznał przyjęcie przez organ, że w sprawie zachodzą przesłanki z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że ma on zastosowanie jednie w sytuacji gdy u podstaw zachowania osoby ubiegającej się o pomoc leży jego zła wola. Takich motywów działania skarżącemu nie można przypisać. Wobec naruszenia przepisów art.77 § 1 kpa i art. 80 kpa, przez nie wyczerpujące zebranie i rozpatrzenia materiału dowodowego, doszło do błędnej oceny przez organy obu instancji całokształtu materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art.138 §.1 pkt.1 oraz § 2kpa oraz przepisów prawa materialnego to jest art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8, art. 11 ust. 2, art.12, art. 38, art. 39, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Powyższe uchybienia skutkować musiały uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt.1a i c p.p.s.a. oraz art.135 p.p.s.a. zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracyjny winien wziąć pod uwagę stan zdrowia skarżącego wynikający z dokumentacji medycznej załączonej do pisma procesowego pełnomocnika z dnia [...].11.14r. i dostosować swoje postępowania w zakresie prowadzenia wywiadu środowiskowego do dysfunkcji psychicznej skarżącego. W pierwszej kolejności celowe wydaje się nawiązanie kontaktu z wnioskującym o pomoc społeczną w taki sposób aby nie wywoływało to u skarżącego dalszego stresu. Ustalenie listy niezbędnych leków przepisywanych przez lekarza nie wydaje się być niemożliwe, po nawiązaniu kontaktu bezpośrednio z lekarzem. Cena leku jest możliwa do ustalenia bezpośrednio w aptece. Sąd nie widzi konieczności uzależniania przyznania pomocy finansowej w żądanym zakresie od przedłożenia dowodów zakupu, która to czynność wyraźnie sprawia skarżącemu trudność. Sama celowość zakupu leków nie może być już kwestionowana, podobnie jak niemożność wygospodarowania potrzebnych środków z innych źródeł np. z innych pieniężnych form pomocy społecznej. W pkt. II wyroku orzeczono o kasztach nieopłaconej pomocy społecznej udzielonej z urzędu i zastosowano przepis §15 pkt.1 w zw. z § 14 ust.2 pkt.1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1349 ze zm.).