II SA/Po 774/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska /spr./ Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Asesor sąd. Karol Pawlicki Protokolant ref.staż. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi L.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości; o d d a l a s k a r g ę /-/ K.Pawlicki /-/ B.Kamieńska /-/ A.Łaskarzewska Starosta decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. - wydaną na podstawie art. 136, 137 i 142 w związku z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) oraz art. 104 kpa - odmówił L. K. zwrotu części nieruchomości położonej w T. obręb "A", oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha (dawniej nr [...]), sprzedanej przez L. i T. K. na rzecz Skarbu Państwa Zakładom "B" w T. aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1977 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj. Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) z przeznaczeniem pod pracownicze ogrody działkowe. Odmową zwrotu objęto część nieruchomości o powierzchni około [...] ha, która została wykorzystana zgodnie z celem nabycia. Organ orzekający ustalił, że urządzono tam pracownicze ogrody działkowe wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Decyzją z dnia [...] grudnia 1986 r. Naczelnik Miasta T. wygasił z dniem 1 stycznia 1987 r. prawo Zarządu "B" nad nieruchomościami położonymi w T. w rejonie ulicy [...] przeznaczonymi w planie zagospodarowania przestrzennego pod pracownicze ogrody działkowe, wśród których znajdowała się działka nr [...] o obszarze [...] ha i przekazał je w użytkowanie Polskiemu Związkowi Działkowców - Wojewódzkiemu Zarządowi w K. na podstawie art. 8 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz.U. Nr 12, poz. 58 ze zm.). Po reformie administracyjnej państwa i powstaniu gmin - prowadzenie ogrodów działkowych przeszło do właściwości organów gminy. Na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...] marca 1993 r. działka nr [...] położona w obrębie "A" w T. stała się z mocy prawa mieniem komunalnym. W związku z kolejną nowelizacją ustawy o pracowniczych ogrodach działkowych (tj. Dz.U. Nr 85, poz. 390 z 1996 r.) przewidującą wyłączność Polskiego Związku Działkowców w zakładaniu i prowadzeniu pracowniczych ogrodów działkowych, Gmina Miejska T. aktem notarialnym z dnia [...] lipca 2000 r. przekazała nieodpłatnie Polskiemu Związkowi Działkowców w użytkowanie wieczyste ogródki działkowe w T., w tym nieruchomość oznaczoną nr [...]. Zgodnie z miejscowym ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego miasta T., zatwierdzonego uchwałą Rady Miejskiej w T. z dnia 24 maja 1994 r. nr XXXVII/207/94 (Dz.Urzęd. Województwa Konińskiego nr 19 z sierpnia 1994 r.) działka nr [...] wchodzi w skład kompleksu terenów oznaczonych w planie symbolem 18 ZD i 18 aZP jako tereny ogródków działkowych z obowiązkiem wprowadzenia pasa zieleni izolacyjnej o szerokości 20 m od strony ulicy. Od strony południowej przewidziana jest na poszerzenie istniejącej ulicy [...]. Organ orzekający ustalił, że w odniesieniu do nieruchomości wykupionej od małżonków K. w 1977 r. - w Urzędzie Rejonowym w T. toczyło się w 1993 r. postępowanie administracyjne o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, które wykazało, że tylko część nieruchomości o powierzchni [...] została faktycznie wykorzystana pod ogrody działkowe oraz pod część drogi dojazdowej do tych ogrodów od strony ul. [...]. Pozostała część miała zostać przeznaczona pod rozbudowę Zakładów "B". Dlatego decyzją z dnia [...] lipca 1993 r. Urząd Rejonowy w T. orzekł o zwrocie na rzecz L. i T. K. działki nr [...] o powierzchni [...] ha. Nadto Zakłady "B" przeniosły odpłatnie prawo wieczystego użytkowania działek nr [...] o powierzchni [...] ha i nr [...] o powierzchni [...] ha na M. i M. Z. oraz działkę nr [...] o powierzchni [...] ha na rzecz "C" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. Z kolei część dawnej działki [...] stanowi fragment działki o powierzchni ok. [...] ha nr ewid. [...] zajętej pod Kanał [...]. Przedmiotem niniejszego postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości objęta jest pozostała część nieruchomości o powierzchni około [...] ha (działka nr [...]). Została ona w całości zagospodarowana na pracownicze ogrody działkowe i graniczy: od strony wschodniej - z dalszym fragmentem ogrodów działkowych, od strony południowej - z ulicą [...], od strony zachodniej - z działką nr [...] stanowiąca własność A.P., od strony północnej - z nowym korytem rzeki Kanał "[...]" i od strony zachodniej przy ul. [...] - z działką nr [...] należącą do B. i M. małż. S. Na całej działce nr [...] znajdują się wydzielone działki byłych i obecnych pracowników Zakładu "B" z pobudowanymi altankami i nasadzeniami. Działka ta jest aktualnie użytkowana przez Pracowniczy Ogród Działkowy "[...]". Adresatem decyzji jest tylko L. K., bowiem T. K. zmarł dnia [...] grudnia 2000 r. Sąd Rejonowy w Turku postanowieniem z dnia 12 marca 2001 r. sygn. I Ns 115/01 stwierdził, że spadek po T. K. nabyła na podstawie testamentu jego żona L. K. Starosta pismem z dnia [...] września 2000 r. poinformował wnioskodawców, że wobec przeniesienia przez nich gruntów na podstawie umowy cywilnoprawnej, a nie decyzji wywłaszczeniowej "jej unieważnienie może nastąpić jedynie na drodze postępowania cywilnego". W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik wnioskodawczyni M. K. zarzuciła, iż organ orzekający uchylił się od oceny ważności nabycia przez Państwo nieruchomości w trybie ustawy uwłaszczeniowej z 1958 r., mimo że "takim niezbędnym celem nie były ogródki działkowe, na których urządzenie nabyto część gospodarstwa rolnego". Nadto część zbytej nieruchomości została wykorzystana na poszerzenie drogi krajowej. Podkreśliło też, że przekazanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste Polskiemu Związkowi Działkowców nastąpiło w trakcie postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Tych argumentów nie podzielił Wojewoda i decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciele lub spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Tak samo winna być oceniana umowa zawarta w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Objęta wnioskiem część wywłaszczonej nieruchomości ([...] ha) została wykorzystana zgodnie z celem jej nabycia. Znajduje się tam ponad trzydzieści ogródków działkowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Gmina Miejska T. aktem notarialnym z dnia [...] lipca 2000 r. przekazała nieodpłatnie ten teren Polskiemu Związkowi Działkowców z siedzibą w W. i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej Kw nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Turku. Analiza miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego potwierdza, że nieruchomość oznaczona nr ewid. [...], położona w T. obręb "A", wchodzi w skład kompleksu terenu ogródków działkowych z obowiązkiem wprowadzenia pasa zieleni izolacyjnej o szerokości 20 m od strony ulicy. Od strony południowej przewidziana jest na poszerzenie ul. [...], która istniała już w czasie wykupu w 1977 r. przedmiotowej nieruchomości. Powyższa decyzja jest przedmiotem skargi wniesionej przez L. K. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu i ponownie podkreśliła, że "Zakup w trybie ustawy wywłaszczeniowej gospodarstwa rolnego na ogródki działkowe naruszył obowiązującą wtedy ustawę zasadniczą, gwarantującą ochronę indywidualnych gospodarstw rolnych". Wojewoda wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - zważył, co następuje: Podstawą żądania przez byłych właścicieli zwrotu przedmiotowej działki jest zakwestionowanie legalności wywłaszczenia dokonanego w trybie określonym w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj. Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Skarżąca zarzuca mianowicie, iż nie istniały przesłanki do wywłaszczenia w tym trybie gospodarstwa rolnego pod ogródki działkowe ze względu na konstytucyjną zasadę ochrony gospodarstw rolnych. Istotnie stosownie do regulacji art. 10 ust. 1 obowiązującej wówczas Konstytucji PRL z dnia 22 lipca 1952 r. Państwo "otacza opieką indywidualnie gospodarstwa rolne pracujących chłopów i udziela im pomocy". Z kolei z normy art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz.U. Nr 18, poz. 117) jednoznacznie wynika, że wywłaszczyć pod ogródki działkowe można było tereny "odpowiednie". Odpowiednie to nie tylko takie, które jakościowo odpowiadały wymogom upraw działkowych, ale także takie, które można było przejmować zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami. Sam fakt ustawowego uznania ogródków działkowych za urządzenia użyteczności publicznej nie może być uznawany za jedyną przesłankę wywłaszczenia nieruchomości pod rządami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (patrz wyrok NSA z 27.X.1998 r. IV SA 2077/98 Lex nr 45888 i wyrok SN z 6.VIII.1999 r. III RN 77/99 OSNP 2002/4/82). Problem jednak w tym, że wywłaszczenie przedmiotowej działki nie nastąpiło decyzją administracyjną, której nieważność stwierdza się w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, lecz na podstawie umowy określonej w art. 6 powołanej wyżej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Do tego rodzaju nieruchomości zgodnie z art. 216 powołanej na wstępie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r. stosuje się przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości zawarte w rozdziale 6 działu III ustawy. W myśl art. 136 ust. 3 tej ustawy, poprzedni właściciel lub jego następca prawny mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W świetle art. 137 nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w umowie. Reasumując uznać należy, iż organy orzekające nie naruszyły prawa odmawiając skarżącej zwrotu przedmiotowej nieruchomości w trybie przepisów zawartych w rozdziale 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oparcie żądania zwrotu nieruchomości na zarzucie bezwzględnej nieważności "umowy wywłaszczeniowej", mającej charakter cywilnoprawny, nie może być rozpatrywane w postępowaniu administracyjnym. Wiąże się to bowiem z oceną zasadności roszczenia o wydanie nieruchomości, mającego oparcie w przesłankach uregulowanych w przepisach Kodeksu cywilnego. Kodeks ten reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi (art. 1 k.c.), w tym między innymi prawa rzeczowe oraz określa podstawy do uznania świadczenia za nienależne. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. /-/ K.Pawlicki /-/ B.Kamieńska /-/ A.Łaskarzewska MK Brak podpisu sedziego spowodowany jest jego nieobecnością /-/B. Kamieńska