II SA/Po 78/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu -Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 marca 2012r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2011r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego postanawia 1. zwolnić J. B. od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych ponad zapłacony wpis od skargi, 2. ustanowić dla J.B. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka, 3. oddalić wniosek o prawo pomocy w pozostałym zakresie. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący J. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie uprawnień do świadczenia pieniężnego. Po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, w piśmie nadanym na poczcie w dniu 7 lutego 2012r., skarżący wniósł o skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym oraz podał, że nie ma środków pieniężnych na zaangażowanie adwokata. Wezwany do sprecyzowania pisma przedłożył wniosek na urzędowym formularzu PPF wnosząc o prawo pomocy w całości. Pismo zostało nadane na poczcie w dniu 25 lutego 2012r. Nadto w dniu 9 lutego 2012r., wpłacił kwotę 100 zł tytułem wpisu od skargi (k. 25 akt adm.). We wniosku o prawo pomocy skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, synem, synową oraz dwojgiem małoletnich wnuków. Wspólnie mieszkają w mieszkaniu skarżącego o powierzchni 79,6 m². Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącego w wysokości 2.539 zł miesięcznie, emerytury jego żony w wysokości 1.801 zł miesięcznie oraz wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia na czas określony synowej w wysokości 1.450 zł. Łączny dochód sześcioosobowej rodziny wynosi 5.790 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jego syn jest bezrobotny i nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący wezwany do osobistego uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 513, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) oświadczył, że razem z żoną uzyskują jedynie świadczenia emerytalne i nie mają żadnych dodatkowych dochodów. Synowa jest nauczycielką zatrudnioną w szkole na czas określony, tj. na rok szkolny. Po za wynagrodzeniem za pracę w szkole, nie uzyskuje innych dochodów. Wnioskodawca potwierdził, że syn jest bezrobotny i opiekuje się chorym 3-letni wnukiem, a także swoją matką, która choruje. Syn nie uzyskuje zasiłku dla bezrobotnych. Cała rodzina utrzymuje się tylko ze świadczeń emerytalnych skarżącego i jego żony oraz z wynagrodzenia za pracę synowej w łącznej wysokości 5.590 zł netto miesięcznie. Średni dochód na jednego członka rodziny wynosi 610 zł miesięcznie, co daje około 20 zł dziennie. Posiadają samochód osobowy marki Renault Clio z 1995r., który wykorzystują celem dojazdu do pracy. Skarżący wyszczególnił miesięczne wydatki i podał, że czynsz za mieszkanie wynosi 600 zł, prąd – 175 zł, woda i ścieki – 60 zł, podatek od nieruchomości oraz fundusz remontowy - 50 zł, koszty leczenia i leków – 716 zł, dojazdy do pracy 200 zł, opłata za telefon – 100 zł., łącznie 1.901 zł. Na pozostałe wydatki pozostaje więc kwota 3.689 zł, z której należy przeznaczyć środki na leczenie wnuka, środki czystości, eksploatację mieszkania i samochodu. Na potwierdzenie powyższych okoliczności skarżący przedłożył zeznania podatkowe PIT, zaświadczenie lekarskie, faktury VAT za media oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 243 §1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że swoim zakresem obejmuje obowiązek poniesienia kosztów postępowania jakie wystąpią w przyszłości, po dniu wniesienia wniosku o prawo pomocy. W niniejszej sprawie przyjąć należy, że datą złożenia wniosku o prawo pomocy jest dzień wniesienia pierwszego pisma (7 luty 2012r.), w których skarżący powołuje się na okoliczność, że nie posiada środków na zaangażowanie adwokata. Wniosek zostaje ostatecznie sprecyzowany i skarżący wnosi o prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata i zwolnienie go od kosztów sądowych w całości (k. 28 akt sąd.). Zatem wniosek skarżącego o prawo pomocy obejmuje także wpis od skargi, który skarżący uiścił w dniu 9 lutego 2012r. Nadmienić należy, że zwolnienie od kosztów sądowych oznacza zwolnienie od obowiązku zarówno wnoszenia opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków – art. 241 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy jedynie tych opłat i wydatków, których uiszczenie jest aktualne na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy (patrz. H. Knysiak-Molczyk w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz", Warszawa 2005, str. 627). Oznacza to, że skarżący, który uiścił koszty sądowe nie ma interesu prawnego w domaganiu się wydania orzeczenia o zwolnieniu go od uiszczonych opłat. Z chwilą uiszczenia kosztów sądowych wygasa obowiązek ich ponoszenia. Miejsce wskazanego obowiązku zajmuje prawo żądania zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.). Zatem, mając na uwadze, że wniosek skarżącego odnośnie wpisu od skargi dotyczy wcześniej uiszczonych kosztów sądowych, należało odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie, jak orzeczono w punkcie 3 postanowienia (art. 258 §2 pkt 7 p.p.s.a.). Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania. Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić wszystkich należności związanych z toczącym się postępowaniem (bezrobotni, emeryci, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci). Z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że sytuacja wnioskodawcy pozwala na przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad uiszczony wpis od skargi oraz ustanowienie adwokata. Sześcioosobowa rodzina utrzymują się bowiem ze świadczeń emerytalnych i wynagrodzenia za pracę nauczyciela w łącznej wysokości, która pozwala tylko na zaspokojenie bieżących kosztów koniecznego utrzymania. Po uiszczeniu stałych opłat za media, leki skarżącego i jego żony oraz za dojazdy do pracy rodzinie pozostaje kwota około 610 zł miesięcznie na członka rodziny. Pokryć nadto należy koszty żywności, środków czystości, odzieży, obuwia i wydatków na leczenie wnuka. Skarżący, ani jego rodzina nie posiadają też żadnego majątku, z którego mógłby czerpać dodatkowe dochody, nieruchomość wykorzystują, bowiem na zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych i bytowych. Nie posiadają także zasobów pieniężnych, z których mogli pokryć koszty niniejszego postępowania. Doświadczenie życiowe wskazuje, że uzyskiwany dochód nie pozwala na poczynienia oszczędności celem ich przeznaczenia na pokrycie pozostałych kosztów sądowych niniejszego postępowania, chociażby w części. Wysokość uzyskiwanych dochodów wskazuje, że skarżący nie jest również w stanie wygospodarować środków na pokrycie wolnorynkowego wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 i art. 246 §1 pkt 1 i 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska