II SA/Po 792/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Małgorzata Górecka /spr./ Protokolant masz. Maria Kasztelan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 stycznia 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi Z.G., Z.T., I.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lutego 2004 r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących kwotę 455 zł (czterysta pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ M. Górecka /-/ St. Małek /-/ B. Drzazga II SA/Po 792/04 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...].07.2004 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...].02.2004 r. Decyzją z dnia [...].02.2004 r. organ I instancji odmówił Z. G., I. K. i Z. T. zwrotu części nieruchomości z ksiąg wieczystych Kw nr [...], Kw nr [...], położonych w P. przy ul. [...] i na osiedlu [...], stanowiących odpowiednio działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...]. Organ I instancji poczynił następujące ustalenia. W dniu [...].06.2000 r. wszczęto na wniosek Z. G., I. K. i Z. T. postępowanie o zwrot nieruchomości położonych w P. na os. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działki nr [...],[...] i [...]. Wnioskodawcy są spadkobiercami po zmarłej A. G. i zmarłym F. G. (postanowienie Sądu Rejonowego w Poznaniu, Wydział III Cywilny z dnia 21 lutego 1978 r., sygn. akt III Ns 192/78/4 i postanowienie Sądu rejonowego w Poznaniu, Wydział III Cywilny z dnia 3 października 2000 r., sygn. akt III Ns 4588/00/12). Małżonkowie A. G. i F. G. byli właścicielami nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] i [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], którą następnie w drodze umowy zamiany zawartej aktem notarialnym z dnia [...].04.1973 r. w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. O zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Z 1961r. Nr 18, poz. 94) – zbyli Skarbowi Państwa - Prezydium Rady Narodowej Miasta P. w zamian uzyskując prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] położonej w P. przy ul. [...] wchodzącą w skład nieruchomości Skarbu Państwa, zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...]. a nadto uzyskując wypłatę różnicy wartości zamienianych nieruchomości. Nabyta przez Skarb Państwa tą drogą nieruchomość została przeznaczona pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] (decyzja zarządu Geodezji i Gospodarki terenami m. P. z dnia [...].02.1973 r.), którego plan realizacyjny zatwierdzono decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej m. P. z dnia [...].07.1972 r. Zgodnie z ewidencją gruntów dawna nieruchomość oznaczona w księdze wieczystej Kw nr [...], która była własnością małżonków A. i F. G. obecnie odpowiada działkom o numerach: [...],[...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] (mapa stanu prawnego, str. 34 akt administracyjnych I instancji). Z kolei w oparciu o wypisy z rejestru gruntów ustalono, iż działki nr [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...] i nr [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta Kw nr [...] stanowią własność Skarbu Państwa, zaś działka nr [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta Kw nr [...] jest własnością Miasta P. Organ I instancji odmawiając zwrotu działek nr [...] i [...] w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż przeprowadzone postępowanie wykazało, że w odniesieniu do nieruchomości z dawnej księgi wieczystej Kw nr [...] spełniona została przesłanka częściowej zbędności określona w przepisie art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami gdyż działki nr [...] i [...] nie stały się zbędne na cel nabycia. Odwołując się do materiału zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego, organ I instancji wskazał, iż na działce nr [...] zrealizowano zgodnie z planem realizacyjnym budynek mieszkalny V-kondygnacyjny oraz budynki sąsiednie oddane do użytku w 1975 r. Z kolei odnośnie działki nr [...] wskazał, że na części działki nr [...] w 1980 r. istniał parking i w tym względzie odwołał się do ustaleń wynikających z korespondencji z Kierownikiem Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, dokonanej analizy szkiców polowych i zarysu pomiarowego, podając, iż ta informacja i przesłane dokumenty stanowiły podstawę rozstrzygnięcia odnośnie wykorzystania działki nr [...] na cele wywłaszczeniowe bowiem zgodnie z podanymi w uzasadnieniu decyzji przepisami prawnymi szkice polowe powstałe w toku aktualizacji mapy zasadniczej są materiałami źródłowymi służącymi za podstawę następnych opracowań gromadzonych w zasobie, stąd – według organu I instancji - ich moc dowodowa była większa aniżeli zeznania świadków. Organ I instancji nadto stwierdził, iż nie została jedynie zagospodarowana zgodnie z planem realizacyjnym część działki nr [...] przeznaczona pod parking lecz sprawa zwrotu działki nr [...] - jak podał w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ I instancji - zostanie rozstrzygnięta odrębną decyzją po dokonaniu podziału tej działki w celu wyodrębnienia części zbędnej. Odwołanie od decyzji z dnia [...].02.2004 r. wnieśli Z. G., I. K. i Z. T., żądając uchylenia skarżonej decyzji i orzeczenie o zwrocie nieruchomości ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Odwołujący zarzucili skarżonej decyzji naruszenie przez organ ją wydający obowiązujących przepisów prawa i w tym względzie odwołali się do zeznań świadków, zgodnie z którymi na wywłaszczonej nieruchomości do 1990 r. nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia - co skutkuje zwrotem wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Z 2000 r. Nr 46, poz. 543). Rozpoznając odwołanie, organ II instancji utrzymał w całości decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podał za organem I instancji, że odnośnie działki nr [...] i [...] nie można przyjąć, że zachodzi przesłanka zbędności wywłaszczenia bowiem w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, podjęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia gdyż w latach 1973-80 na działce nr [...] wybudowano część budynku mieszkalnego pięciokondygnacyjnego, zaś odnośnie działki nr [...] - ze szkicu polowego z dnia [...].01.1980 r. wynikało, iż istniał tam parking przewidziany w planie realizacyjnym os. [...]. Organ II instancji podał przy tym, że w świetle dokumentu szkicu polowego z 1980 r. na którym naniesione były miejsca parkingowe, nie można było dać wiary zeznaniom świadków. Organ powołując się na zasadę swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a. stwierdził, iż prawidłowo postąpił organ I instancji odmawiając wiarygodności zeznaniom świadków bowiem w świetle dokumentu - szkicu polowego z 1980 r., na którym naniesione były miejsca parkingowe nie można było przyjąć, iż tego parkingu w owym czasie nie było. Zdaniem organu II instancji fakt, że po roku 1995 r. – co do działki nr [...] - na miejscach parkingowych zostały postawione boksy garażowe nie ma wpływu na ocenę przesłanki zbędności. Skargę na decyzję Wojewody z dnia [...].07.2004r. wnieśli Z. G., Z. T. i I. K. - w imieniu których działał pełnomocnik - radca prawny P.H., wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie na ich rzecz od organu II instancji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowych. Naruszenie prawa materialnego skarżący upatrywali w naruszeniu przepisu art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia i w tym względzie odniesiono się do zeznań świadków wskazując, iż moc dowodowa szkicu polowego, na którym to dokumencie w swoich ustaleniach oparły się organy administracyjne jest mocno wątpliwa. Z kolei naruszenie przepisów proceduralnych skarżący upatrywali w naruszeniu art. 7 k.p.a. poprzez to, iż organ administracyjny nie zrealizował zasady prawdy obiektywnej, naruszeniu art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie wystąpienie przez organ administracyjny do obecnych dzierżawców nieruchomości o dokumenty świadczące od kiedy są dzierżawcami i ich przesłuchanie - co umożliwiłoby określenie stanu nieruchomości przed jej wydzierżawieniem, naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak odniesienia się organu II instancji do oceny mocy dowodowej zebranych w sprawie dowodów i podania przyczyn odmowy wiarygodności niektórym dowodom, wreszcie naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez brak w aktach końcowego oświadczenia stron w przedmiocie zebranego w toku postępowania materiału a także dowodu, że organ administracyjny pouczył stronę o przysługującym jej prawie wynikającym z art. 10 k.p.a. - co stanowi w ocenie skarżących - naruszenie czynnego udziału strony w postępowaniu a więc świadczy o kwalifikowanej wadzie procesowej stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W odpowiedzi na skargę, organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację wyrażoną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zgłoszonych w skardze zarzutów, powołał się jedynie na zapis art. 80 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, iż w toku postępowania administracyjnego pełnomocnik skarżących nie wnosił żadnych zastrzeżeń co do wykorzystania działki nr [...] na cele wywłaszczeniowe, lecz na rozprawie oświadczył, iż Prezydent Miasta P. nie był uprawniony do wydania decyzji w I instancji bowiem przedmiotowa działka nr [...] stanowiła własność Miasta P. Otóż bezspornym w sprawie jest, iż działka nr [...] wydzielona z nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia stanowi obecnie własność Miasta P. – co wynika z wypisu z rejestru gruntów (str. 4 akt administracyjnych I instancji i mapy stanu prawnego, str. 34 tych akt). Fakt ten oznacza, iż prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta podlega wyłączeniu na podstawie przepisu art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a. Sąd orzekający w całej rozciągłości rozpoznając niniejszą sprawę oparł się na uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2003 r. (OPS 1/03, ONSA 2003/4/115). W uzasadnieniu tejże uchwały NSA szczegółowo zbadał zagadnienie dotyczące wyłączenia prezydenta miasta od udziału w sprawach o zwrot wywłaszczonej nieruchomości będącej własnością miasta na prawach powiatu. Rozważania te znajdują w pełni uzasadnienie w omawianej sprawie i nie zachodzi potrzeba szczegółowego ich omówienia. Dlatego Sąd orzekający wobec uznania, że decyzja w tej części (co do działki nr [...]) została wydana przez pracownika organu administracji publicznej (z jego upoważnienia) podlegającego wyłączeniu od udziału w postępowaniu, nie badał w tym zakresie sprawy merytorycznie. Z kolei oceniając przeprowadzone przez organ administracyjny postępowanie w pozostałym zakresie i odnosząc się do zarzutów skarżących należało stwierdzić, iż organ I instancji w istocie naruszył obowiązujące procedury postępowania w tym względzie, że uniemożliwił skarżącym wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz zgłoszenie ewentualnych żądań przed wydaniem decyzji. Mianowicie z akt administracyjnych wynika, iż pismem z dnia [...].09.2003r. organ I instancji poinformował stronę postępowania i pełnomocnika, że postępowanie wyjaśniające zostało zakończone i zawiadomił, że przed wydaniem decyzji strona ma prawo wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zakreślając termin i miejsce (str. 170 akt administracyjnych I instancji). Następnie już po upływie zakreślonego przez organ terminu, organ ten dalej prowadził postępowanie wyjaśniające, czego dowodem jest pismo z dnia [...].10.2003 r. kierowane do Działu Ewidencji Gruntów (str. 178 akt administracyjnych I instancji), notatka służbowa z [...].12.2003 r. (str. 181 tychże akt), pismo z [...].12.2003 r. kierowane do Miejskiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej (str. 182 akt) i wreszcie dokumenty przesłane na żądanie organu I instancji (str. 183-188 akt), na których ten oparł swoje rozstrzygnięcie (dotyczy szkicu polowego). Postępując w ten sposób, organ I instancji naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, które to naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania - co wynika z treści skargi bowiem skarżący zarzucają organowi, że ten nie zbadał wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Należy zaznaczyć, iż organ I instancji dość szczegółowo - w ocenie Sądu - prowadził postępowanie dowodowe, zebrał dość obszerny materiał dowodowy w postaci dokumentów jak również przesłuchał zawnioskowanych przez stronę świadków. Jednak nie można wykluczyć tego, iż strona po zapoznaniu się ze szkicem polowym a przed wydaniem przez organ I instancji decyzji - biorąc pod uwagę treść tego dokumentu - nie zgłosiłaby kolejnych wniosków dowodowych, które mogłyby wpłynąć na odmienną ocenę sprawy i tym samym na jej rozstrzygnięcie. Także w postępowaniu odwoławczym brak jest dowodu na to, że organ zawiadomił stronę o możliwości zapoznania się z dokumentem – szkicem polowym i wezwał do złożenia wniosków zakreślając jej stosowny termin. Biorąc powyższe pod uwagę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c", art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – orzeczono jak w sentencji. /-/ M. Górecka /-/ St. Małek /-/ B. Drzazga