II SA/Po 792/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 lutego 2014 r. sprawy ze skargi W.M. na decyzję Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 3 października 2012r. sygn. akt II SA/Po 527/12 uchylił postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej z [...] kwietnia 2012r., nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowej Komisji Lekarskiej z [...] marca 2012r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania dotyczącego wniosku W. M. o ponowne ustalenie kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Sąd w uzasadnieniu wskazał, że Komisje Lekarskie obu instancji błędnie zastosowały art. 61a § 1 kpa, ponieważ sprawa ta została już wszczęta przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień i jest w toku od 1 kwietnia 2008r. Zdaniem Sądu, po stwierdzeniu nieważności decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień i Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, którzy wniosek ten w 2008r. rozpatrzyli niewłaściwie, Powiatowa Komisja Lekarska miała obowiązek zakończyć już wszczęte postępowanie, a nie rozważać czy istnieją podstawy do jego wszczęcia. Uwzględniając powyższe Powiatowa Komisja Lekarska rozpatrzyła wniosek W. M. z 1 kwietnia 2008r. o ponowne ustalenie kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej i decyzją z [...] marca 2013r., nr [...]na podstawie art. 105 §1 kpa w zw. z art. 28 ust. 4 i 4c ustawy z 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U z 2012r., poz. 461 ze zm.) umorzyła postępowanie. W uzasadnieniu swojej decyzji Powiatowa Komisja Lekarska podała, że W. M. orzeczeniem Rejonowej Komisji Lekarskiej nr [...] z [...]kwietnia 1996r. otrzymał kategorię zdrowia E - trwale niezdolny do służby wojskowej w czasie pokoju oraz w czasie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Od decyzji tej W. M. nie odwołał się, w związku z czym orzeczenie to stało się ostateczne i wiążące dla Komisji, a zainteresowany posiada status osoby o uregulowanym stosunku do służby wojskowej. W myśl przepisów znowelizowanej ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2009r. Nr 22, poz.120), które z uwagi na cele nowelizacji organ orzekający przyjął za podstawę prawną, nie kieruje się do powiatowych komisji lekarskich osób posiadających ostateczne orzeczenie lekarskie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E (art. 28 ust. 4c powyższej ustawy). Dalej Komisja Lekarska stwierdziła, że zainteresowany swoim wnioskiem z 1 kwietnia 2008r. wystąpił o ponowne skierowanie do komisji lekarskiej celem zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, w związku z poprawą stanu zdrowia, nie wykazuje natomiast, że orzeczenie z 1996r. zostało wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa. W myśl art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony wyeliminowanie z obrotu prawnego ostatecznego orzeczenia wydanego przez komisję lekarską wiąże się z ustaleniem czy orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem prawa. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności Powiatowa Komisja Lekarska uznała, że skoro znowelizowane przepisy nie przewidują właściwości powiatowej komisji lekarskiej do orzekania w sprawach zmiany kategorii zdrowia z D lub E na inną, to brak jest podstaw prawnych do wydania decyzji i sprawa ta straciła charakter sprawy administracyjnej. Stwierdzono więc, że sprawa jest bezprzedmiotowa, przy czym powodem bezprzedmiotowości jest zmiana przepisów ustawowych stanowiących podstawę żądania strony i wskazując w podstawie prawnej przepisy art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 28 ust. 4 i 4c ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony RP (Dz.U. z 2012r. poz. 461 ) umorzono postępowanie. Od wskazanej decyzji odwołanie złożył W. M za pośrednictwem swojego pełnomocnika domagając się jej uchylenia lub skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Powiatową Komisję Lekarską celem wydania orzeczenia ustalającego ponownie kategorię zdrowia. Odwołujący argumentował, że Sąd Administracyjny uchylając postanowienia Powiatowej i Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej wskazał, iż bezpośrednie działanie prawa nowego, chociaż wygodne dla ustawodawcy z punktu widzenia porządku prawnego, w praktyce niesie liczne zagrożenia w postaci naruszenia zasady zaufania obywatela do państwa, zasady ochrony praw nabytych, czy też zasady nieretroakcji prawa, które to zasady wynikają z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego. Odwołujący się nie zgodził się również z twierdzeniem, że przepisy Kpa nie wiążą się z datą wszczęcia postępowania, a miarodajnym jest stan prawny obowiązujący w dacie wydania decyzji. Uważa, że jest to wybiórcze przytoczenie treści jednostkowego orzeczenia sądowego, w sposób kompletnie nie przystający do szerokiej linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Wniosek z 1 kwietnia 2008r. winien być rozpatrzony w uprzednim brzmieniu ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, kiedy to przepis art. 28 ust. 4 ustawy dawał powiatowej komisji lekarskiej kompetencje do zmiany orzeczenia w zakresie przyznania kategorii zdolności do służby wojskowej, bez wyjątków. Wojewódzka Komisja Lekarska decyzją z [...] maja 2013r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 28 ust. 4 i 4c ustawy z 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony RP (Dz.U z 2012r .poz.461 z późniejszymi zmianami) utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia powołując się na przepis art. 105 § 1 kpa, Wojewódzka Komisja stwierdziła, że w piśmiennictwie ugruntował się pogląd zgodnie, z którym z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu wyżej przytoczonego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej. Dalej podano, że W. M. miał ustaloną ostatecznie kategorię zdolności do służby wojskowej E. Oznacza to, że w obecnym stanie prawnym przepis art. 28 ust. 4c ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej jednoznacznie stanowi o braku możliwości kierowania takich osób do komisji lekarskiej w celu zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej. Przepis ten ma jednoznaczny, kategoryczny charakter, zatem nie pozostawia organowi żadnej możliwości uznania co do innego rozstrzygnięcia. W ocenie organu odwoławczego z istoty prawa administracyjnego wynika zasada stosowania przepisów nowych, chyba że przepisy przejściowe stanowią inaczej, gdyż jedynie normy międzyczasowe mogą wprowadzać odstępstwo od reguły stosowania przepisów aktualnie obowiązujących. Przyjmując takie stanowisko organ odwoławczy uwzględnił również fakt, że poprzednie wyroki w niniejszej sprawie, które zapadły w wyniku rozpoznania skargi W. M. na decyzję Wojskowej Komendy Uzupełnień, wydane zostały w oparciu o inny stan prawny, tj. przed nowelizacją ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP oraz rozważyła wskazówki WSA w Poznaniu zawarte w wyroku z 3 października 2012r. Dotyczyły one przyjęcia jednej z trzech zasad postępowania w przypadku braku jednoznacznego stanowiska (brak przepisów przejściowych) ustawodawcy co do tego jakie należy stosować przepisy do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów. WKL nie przyjęła nowych przepisów automatycznie jako obowiązujących, ale ze względu na celowość zmiany przepisów ustawy w tym zakresie, dała im pierwszeństwo. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję organu odwoławczego wniósł W. M. zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej zmianę lub uchylenie do ponownego rozparzenia oraz zmianę i uchylenie do ponownego rozpatrzenia poprzedzającej ją decyzji Powiatowej Komisji Lekarskiej i zobowiązanie Powiatowej Komisji do przeprowadzenia badania skarżącego celem ustalenia zdolności do czynnej służby wojskowej. Nadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z akt wyszczególnionych spraw. Skarżący wskazał, że bezpośrednie działanie nowego prawa, chociaż wygodne dla ustawodawcy w praktyce niesie liczne zagrożenia w postaci naruszenia zasady zaufania obywatela do państwa, zasady ochrony praw nabytych czy zasady nieretroakcji prawa. Znowelizowane przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony nie mają zastosowania w sprawie skarżącego, a odnoszą się jedynie do osób które wniosek o ponowne skierowanie na komisję złożyły po dacie wejścia w życie przepisów nowelizujących ustawę o powszechnym obowiązku obrony z 24 października 2008r. (obowiązujących od 5 grudnia 2008.r). W przedmiotowej sprawie wydano decyzję deklaratoryjną stwierdzającą ukształtowanie stosunku prawnego z mocy prawa, a badanie komisji stanowi jedynie konkretyzację tego stosunku. Przyjęcie zatem przez organy za podstawę prawną przepisu w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 grudnia 2008r. narusza prawo, gdyż stanowi w istocie zastosowanie przepisów mniej korzystnych dla skarżącego. Brak wydania orzeczenia przez Wojskową Komendę Uzupełnień narusza art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem Wojskowy Komendant Uzupełnień zobowiązany był niezwłocznie w dniu 8 września 2008r. wydać decyzję w sprawie skierowania skarżącego na badania, celem ustalenia czy stan zdrowia skarżącego zezwala na zmianę kategorii przydatności do służby wojskowej. Wobec powyższego decyzja odwoławcza oraz poprzedzająca ją decyzja Powiatowej Komisji Lekarskiej naruszają art. 153 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organy te winny dokonać oceny stanu zdrowia skarżącego, a nie oceny podstawy prawnej do przeprowadzenia badań, bowiem podstawę tą ocenił Wojskowy Komendant Uzupełnień kierując skarżącego na badania zgodnie ze wskazaniami prawomocnego wyroku Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Przewodniczący Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej powołując się na uzasadnienie zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 270 z 2012), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przedmiotem ponownego rozpoznawania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawy W. M. jest decyzja Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej utrzymująca w mocy decyzje organu pierwszej instancji umarzającej postępowanie administracyjne w przedmiocie wniosku z 1 kwietnia 2008r. dotyczącego zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. W wyroku sądowym z dnia 3 października 2012r. Sygn. akt II SA/Po 527/12 sąd polecił organom aby ponownie rozpoznając sprawę oceniły i wyjaśniły w jakim brzmieniu należy stosować przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP tj. sprzed nowelizacji z 2008r. czy też po nowelizacji. Sąd wskazał za możliwe teoretycznie do zastosowania trzech metod rozwiązań. Zasady bezpośredniego działania prawa nowego, zasady dalszego obowiązywania prawa do zdarzeń sprzed nowelizacji i zasady wyboru prawa zgodnie z którą wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom. To czy dać pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych, czy tez zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy, charakteru przepisów podlegających zmianie, biorąc jednocześnie pod uwagę skutki jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady. Ponownie rozpoznając sprawę organy orzekające wyjaśniły, że z racji braku przepisów przejściowych zastosowały nowe przepisy ustawy nie w sposób automatyczny, ale ze względu na celowość zmiany przepisów ustawy. Przepis art. 28 ust. 4c i 4d ustawy w aktualnym brzmieniu (których to ustępów w poprzednio obowiązującym brzmieniu nie było) - stanowi: 4c. Do powiatowej komisji lekarskiej nie kieruje się osób, wobec których wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E. 4d. Wobec osób, dla których ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej wszczyna z urzędu postępowanie w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli ostateczne orzeczenie o stopniu zdolności tych osób do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. O wszczęciu tego postępowania powiadamia się wojskowego komendanta uzupełnień oraz osobę, wobec której orzeczona została kategoria zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E. W tym miejscu stwierdzić należy, że przepis art. 28 ust. 4c ustawy o powszechnym obowiązku obrony nie pozostawił organom żadnej swobody w zakresie podejmowanego rozstrzygnięcia. Tym samym to decyzja ustawodawcy rozstrzygnęła, że osoby, co do których orzeczono niezdolność do służby wojskowej, i ustanowiono dla nich kategorię "D" i "E", nie mają już prawnej możliwości ponownej weryfikacji kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Równocześnie, obecnie przyjęte rozwiązanie ustanawia spójny system, w którym niemożliwe jest wzruszenie ostatecznej decyzji ustanawiających kategorię "D" lub "E". Jak bowiem wskazuje analiza przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony, a w szczególności art. 28 ust. 4 oraz 29 ust. 3a, osoby, co do których ostatecznie ustalono kategorię "D" lub "E", nie mogą ponownie stanąć zarówno przed powiatową jak i przed wojskową komisją lekarską. Rozwiązanie powyższe stanowiło przejaw uszczegółowienia działalności i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich i ich relacji z wojskowym komendantem uzupełnień oraz miało na celu przyspieszenie procesu profesjonalizacji Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, co wiąże się z koniecznością przygotowania niezbędnych ilościowo i jakościowo stanów osobowych (por. uzasadnienie projektu ustawy z 16 czerwca 2008r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony - druk sejmowy nr 660 Sejmu VI kadencji). Tak więc to świadoma decyzja prawodawcy wykluczyła możliwość ponownego orzekania o zdolności do pełnienia służby wojskowej w czasie pokoju przez osoby, którym przyznano ostatecznym orzeczeniem kategorię "D" lub "E". W świetle powyższej argumentacji Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał, iż wykluczenie osób, co do których w przeszłości ustalono kategorię zdolności do służby wojskowej "D" i "E" (wobec skarżącego kategoria E- trwale niezdolny do służby wojskowej), z kręgu osób, które mogą ubiegać się w czasie pokoju o zmianę tej kategorii na wyższą, nie stanowi podstawy do uznania przyjętej regulacji za niekonstytucyjną i nie narusza jak twierdzi skarżący zasady nieretroakcji Reasumując zaskarżona decyzja odpowiada w całości aktualnie obowiązującym przepisom prawa, została wydana po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wobec czego sąd na zasadzie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę jako niezasadna oddalił.