II SA/Po 796/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 listopada 2014 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i 4, art. 11 ust. 3, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2, art.106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm. – dalej powoływanej jako "u.p.s."), § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) oraz powołując się m.in. na art. 5 ust. 1 z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) Prezydent Miasta Poznania odmówił przyznania K. K. wnioskowanej pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zwrot kosztów, żywności w kwocie 17,92 zł, doładowania do telefonu w kwocie 10zł , zakupu umywalki i korka w wysokości 89,40,-zł, zakupionych pokrowców na ubrania w kwocie 14,- zł. Odnosząc się do poszczególnych, zgłoszonych potrzeb Prezydent Miasta stwierdził, że ich zakup nie zalicza się do niezbędnych potrzeb życiowych, a sytuacja klienta aczkolwiek trudna nie jawi się jako pilna i niezbędna potrzeba. Odnośnie żywności, organ zaznaczył, iż potrzeby skarżącego w tym zakresie zostały zabezpieczone przez przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności. W dalszej części uzasadnienia Prezydent Miasta wyjaśnił, że zgodnie z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielanie pomocy. Ponadto potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". Pojęcie niezbędnej potrzeby bytowej, wymienione w art. 3 ust. 1 u.p.s., nie zostało ustawowo zdefiniowane, będąc prawnie niedookreślonym i wymagając indywidualnego podejścia. Organ uznał – powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych – że obecnie celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Odwołanie od decyzji złożył K. K. Decyzją z dnia [...] maja 2014 r., [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 – zwanej dalej "K.p.a.") oraz art. 39 i art. 106 ust. 1 u.p.s. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło, że K. K. jest osobą samotnie gospodarującą, która nie uzyskuje dochodu poza przyznawanymi zasiłkami okresowymi i celowymi. Skarżący jest przewlekle chory, ale nie ubiega się o określenie stopnia niepełnosprawności. Dalej organ wskazał, że dochód odwołującego wynosi [...]- zł miesięcznie i składa się z zasiłku okresowego w kwocie [...],- zł oraz zasiłku celowego na żywność w kwocie [...],- zł. Odnosząc się do meritum sprawy Kolegium podzieliło pogląd organu pierwszej instancji, iż pomoc na zakup wnioskowanych artykułów, nie mieści się w pojęciu tzw. niezbędnej potrzeby bytowej, co uzasadnia odmowne rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Wysokość udzielonej pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup leków, i zasiłku okresowego pozwala na samodzielne pokrywanie dodatkowych potrzeb skarżącego i nie uzasadnia przyznania dodatkowych środków. Ponadto skarżący zwrócił się z prośbą o zwrot kosztów poniesionych zakupów żywności, i doładowań, zatem poniósł te koszty samodzielnie, wykorzystując posiadane własne zasoby. Zdaniem organu odwoławczego zakup wnioskowanych artykułów nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej, o której mowa w art. 39 u.p.s. Pomimo zrozumienia trudnej sytuacji materialnej czy życiowej wnioskodawców organy pomocy społecznej nie są zobowiązane do przyznawania zasiłków celowych w wysokości zapewniającej całkowite pokrycie zobowiązań osób ubiegających się o pomoc. Przyjęcie takiego sposobu postępowania spowodowałoby w krótkim czasie brak możliwości wsparcia innych świadczeniobiorców. Należy przy tym zaznaczyć, iż pomoc w formie zasiłków celowych nie stanowi jedynej formy pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji. Ustawa o pomocy społecznej nakłada na organy pomocy społecznej obowiązek realizacji różnych zadań w tym również świadczeń w formie rzeczowej, np. finansowanie posiłków w szkołach, odzież, bony, których wykonanie pokrywane jest ze środków ośrodka pomocy społecznej działającego na danym terenie. K. K. jest objęty stałą pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w różnych formach. Należy pamiętać, iż celem pomocy społecznej jest udzielenie potrzebującym wsparcia, a nie przenoszenie na państwo całkowitego kosztu ich utrzymania. Skargę do sądu na powyższą decyzję złożył K. K. Do skargi załączył fotokopie pism i gazet, które w jego ocenie mają znaczenie w sprawie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę K. K. należało oddalić, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta (Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie Filia J.) są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania. Analizowana sprawa dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Dotyczy to w szczególności pokrycia części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak to wynika z art. 7 K.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna zatem uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia - zasady zawarte w ustawie o pomocy społecznej. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Pomoc społeczna jest też instytucją polityki społecznej Państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy, zakres i cel świadczeń, jakie skarżącemu już wcześniej przyznano (względnie przyznano za ten sam okres na jaki wnioskował o pomoc), należało rozważyć, czy potrzeby, o jakich zaspokojenie wystąpił, są potrzebami "niezbędnymi" (art. 39 ust. 1 u.p.s.). Sąd przyznaje rację organowi, że w konkretnych okolicznościach sprawy zgłaszane przez skarżącego potrzeby były zbyt daleko idące, zważywszy na uzyskiwaną dotychczas pomoc społeczną. Zgodnie bowiem z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Zauważyć należy, że klient w okresie poprzedzającym złożenie wniosku otrzymywał wsparcie z pomocy społecznej w łącznej kwocie [...],- zł. Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że w okresie, w którym K. K. wystąpił z wnioskami oraz w którym wydano zaskarżoną w tej sprawie decyzję, korzystał on z regularnego wsparcia w postaci zasiłku okresowego oraz zasiłku na zakup żywności; W ocenie Sądu przyznana skarżącemu pomoc była pomocą wystarczającą w świetle jego potrzeb i możliwości pomocy społecznej jeśli zważyć, że osób korzystających z różnych form wsparcia jest więcej. Podkreślić trzeba, że część otrzymanych świadczeń miało charakter stały, w szczególności stanowiły istotne wsparcie w zaspokojeniu potrzeb skarżącego, w tym potrzeb żywnościowych. Przechodząc do oceny poszczególnych potrzeb stwierdzić należy, że część świadczeń, o jakie wystąpił skarżący, nie mieściło się w zakresie potrzeb niezbędnych, w każdym razie oceniając je z perspektywy sytuacji skarżącego. W szczególności do takich potrzeb nie zaliczają się: doładowanie telefonu (10 zł), zakup umywalki i korka (89,40 zł),, oraz na zakup pokrowców na ubrani ( 14 zł ). W kontekście sytuacji skarżącego nie sposób zaliczyć do niezbędnych potrzeb wnioskowanych przez skarżącego przedmiotów. Sąd potrzeb tych oczywiście nie deprecjonuje, jednak powinny być one finansowane ze środków, jakie skarżący regularne otrzymuje (zwłaszcza zasiłku okresowego Nie zachodziły również podstawy do przyznania skarżącemu dodatkowej pomocy na żywność. W tym miejscu trzeba podkreślić, że wykorzystując instytucję zasiłku celowego nie można żądać od organów pomocy społecznej zaspokajania potrzeb osób potrzebujących w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Jak wskazano, organ - oceniając sytuację materialną danej osoby - może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. W przypadku K. K. pomoc na żywność realizowana jest w formie regularnych świadczeń w postaci przyznania określonej kwoty pieniężnej (400 zł). Na marginesie trzeba też zwrócić uwagę, że regularna pomoc stała otrzymywana przez K. K. na datę wydania decyzji i za następne miesiące wynosi [...] zł (nie biorąc pod uwagę przyznawanych dodatkowo zasiłków celowych), a więc stanowi kwotę wyższą, aniżeli kryterium dochodowe w ogóle uprawniające do wystąpienia przez osobę samotnie gospodarującą o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Przyznanie pomocy o wartości przekraczającej kryterium dochodowe nie jest oczywiście przesłanką negatywna przyznania dalszych świadczeń, niemniej stanowi pewne wskazanie, pozwalające określić w sposób przybliżony, jakie sumaryczne wsparcie należy uznać za wystarczające. Odnosząc się do samego postępowania, stwierdzić trzeba, że w niniejszej sprawie zostało ono przeprowadzone prawidłowo. Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, poprzedzono przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. Wywiad z 27 listopada 2013 r. pozwolił pracownikowi socjalnemu dokonać właściwej analizy i oceny sytuacji wnioskodawcy. Mając na względzie powyższe Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji wyroku