II SA/Po 805/23

Dnia 16 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2024 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 listopada 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga M. B. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 9 listopada 2023 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy L. (zwanego dalej "Wójtem" lub "organem I instancji") z dnia 23 sierpnia 2023 r., nr [...], w której to odmówiono przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem – Z. B.. Zaskarżona decyzja zapadła w oparciu o poniżej przedstawiony stan faktyczny i prawny. Dnia 1 sierpnia 2023 r. wnioskodawczyni zwróciła się do Wójta z wnioskiem o ustalenie prawa do ww. świadczenia w związku z tym, że sprawuje opiekę nad swoim ojcem – Z. B. (ur. w 1945 r.). Ojciec wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, co potwierdza orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia 7 maja 2020 r., nr [...]. Z. B. jest wdowcem. Wnioskodawczyni podniosła we wniosku inicjującym postępowanie administracyjne, że była aktywna zawodowo do 1997 r., kiedy zaszła w ciążę. Po urodzeniu dziecka, wnioskodawczyni zajmowała się schorowaną matką, która zmarła w 2012 r. Wtedy też wnioskodawczyni nabyła prawo do renty chorobowej. W trakcie opieki nad matką, Z. B. zaczął chorować, aż w końcu opieką należało otoczyć i jego. Po śmierci matki, wnioskodawczyni nieprzerwanie opiekuje się ojcem. Ojciec zmaga się z chorobą układu krążenia, cukrzycą, chorobą układu ruchowego, a także nowotworem prostaty. Dnia 3 sierpnia 2023 r. odbył się wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. . Ustalono bowiem, że Z. B. zamieszkuje ze swoją córką, która opiekuje się nim. Wnioskodawczyni prowadzi dom, a poza tym pomaga swojemu ojcu we wszystkich czynnościach, tj. poruszać się po mieszkaniu, przygotowuje leki, zawozi ojca do lekarza. Ojciec porusza się na wózku inwalidzkim, a zatem i w nocy zachodzi konieczność udzielania pomocy choremu. Zdaniem pracownika socjalnego, wnioskodawczyni sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad ojcem. W toku postępowania administracyjnego, wnioskodawczyni powiadomiła Wójta, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wstrzymał, na jej prośbę, wypłatę przysługującego jej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Wnioskodawczyni dołączyła do akt sprawy kopię decyzji w tym przedmiocie. Decyzją z dnia 23 sierpnia 2023 r., nr [...], Wójt odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji Wójt wskazał, że zachodzą negatywne przesłanki do przyzania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepełnosprawność ojca wnioskodawczyni powstała po jego 25. roku życia. W świetle art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., zwanej dalej "u.ś.r."), taka okoliczność uniemożliwia przyznania żądanego świadczenia. W terminowo wniesionym odwołaniu, wnioskodawczyni wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Wnioskodawczyni podniosła, że tylko ona jest w stanie zapewnić opiekę swojemu schorowanemu ojcu. Ponadto wyjaśniła, że pomimo przyznanej renty chorobowej, jest ona w stanie podjąć zatrudnienie, ponieważ możliwa jest praca w warunkach chronionych. Decyzją z dnia 9 listopada 2023 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił w uzasadnieniu, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy prawnej w procesie stosowania prawa w zakresie, w jakim Trybunał Konstytucyjny orzekł o jego niekonstytucyjności. Powołany przepis w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego, jest niezgodny z Konstytucją RP – tak orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. SKO postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję, ponieważ stwierdziło, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która jest całkowicie niezdolna do pracy. Wnioskodawczyni pobiera przecież z tego tytułu rentę chorobową. Poza tym, zdaniem SKO, nie ma w niniejszej sprawie związku przyczynowego, o którym mowa w części wspólnej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wnioskodawczyni nie zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność zaopiekowania się ojcem. Wnioskodawczyni nie pracuje co najmniej od 2012 r. Nie utraciła więc dochodów, stąd nie może być mowy o okolicznościach, w których miałaby uzyskać surogat wynagrodzenia utraconego. Skarżąca, działając samodzielnie, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której zakwestionowała decyzję organu II instancji w całości. Treść skargi stanowi powtórzenie odwołania od decyzji organu I instancji. Całkowita niezdolność do pracy odpowiada umiarkowanemu stopniowi niepełnosprawności. Skarżąca uważa, że może podjąć pracę, ponieważ jej choroba (schizofrenia) nie wyłącza jej możliwości zarobkowania. Może ona pracować, pomimo pobierania renty. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 340 z późn. zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, wojewódzkie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny mogą rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, chyba że strona lub uczestnik postępowania wniosą o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Wniosek strony lub uczestnika postępowania wiąże sąd.". W związku z tym, że sprawa dotyczy obowiązku związanego z szeroko rozumianą pomocą społeczną, zarządzeniem z dnia 12 kwietnia 2023 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2023 r. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy te sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę decyzji administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."]). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd z urzędu powinien wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, które mają wpływ na ocenę trafności kontrolowanego rozstrzygnięcia, nawet jeśli nie zostały one podniesione przez stronę skarżącą. Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO utrzymującej w mocy decyzję Wójta w sprawie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad jej tatą – Z. B.. W wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej Sąd doszedł do przekonania o tym, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji. Zanim Sąd jednak przejdzie do rozważań nad zasadniczymi motywami zapadłego wyroku, należy zwrócić uwagę na to, że Kolegium prawidłowo odniosło się do nieuprawnionego zastosowania przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności w stopniu znacznym jest niezgodny z Konstytucją RP. Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji nastąpiło z innych powodów, co nie oznacza, że takie rozstrzygnięcie akceptuje pogląd o niekonstytucyjności zakresowej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd w ostatnich latach obserwuje uporczywe, konsekwentne i wręcz niezrozumiałe stosowanie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez organy administracji publicznej, szczególnie organy rozpoznawcze mimo tego, iż mają wiedzę o zapadłym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Argumentacja tych organów sprowadza się do następującego wniosku, który jest bezrefleksyjnie, a przede wszystkim błędnie powielany. Mianowicie, według organów, w wyniku wydania tego wyroku nie doszło do derogacji rzeczonego przepisu, a więc pozostaje on nadal elementem systemu prawnego, stąd niezmiennie stanowi podstawę prawną w procesie stosowania prawa. Z tym twierdzeniem nie można się zgodzić w żadnym aspekcie, co SKO zasadnie podniosło. Sąd w składzie orzekającym obserwuje niekorzystne zjawisko poprzestawania na efektach wykładni językowej, by rzec wręcz literalnej, co jest niedopuszczalne. Zdaniem Sądu, ale także przedstawicieli doktryny oraz teorii prawa, każdy przepis prawa należy w pierwszej kolejności poddać analizie z punktu widzenia zastosowania dyrektyw wykładni językowej, a jej efekty poddać następnie sprawdzeniu z udziałem dyrektyw wykładni celowościowej (por. uchwałę NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, dostępna na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA", zob. także M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo). Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niezgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje, tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42). Sąd w składzie orzekającym nie może zaakceptować takiej postawy Wójta. Mimo, iż ustawodawca nie wykonał "wezwania" Trybunału Konstytucyjnego i nie zmienił we wskazanym zakresie u.ś.r., podmioty stosujące prawo, w tym organy administracji publicznej są zobowiązane do stosowania przepisów prawa, w taki sposób, aby odpowiadały one wymogom konstytucyjnym. Sąd ponadto w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że: "Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie można tym samym zaakceptować stanowiska, iż wyrok zakresowy nie ma zastosowania w sprawie i jest skierowany wyłącznie do ustawodawcy (obligując go do zmiany zakwestionowanego przepisu ustawy), gdyż przywołany przepis Konstytucji nie różnicuje mocy prawnej i skutków wywoływanych przez wszystkie rodzaje wyroków Trybunału. W tym nurcie wykładni przepisów Konstytucji pozostaje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w szeregu orzeczeń przyjął, że skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem, to sądy i organy administracji muszą interpretować normy prawne tak, aby były one zgodne z Konstytucją." (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt III OSK 3567/21, dostępny w CBOSA). Ponadto znamienne jest to, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter skuteczności erga omnes, a więc każdy podmiot stosujący prawo, w tym każdy organ administracji publicznej, jest zobowiązany do respektowania orzeczeń organu władzy sądowniczej – Trybunału Konstytucyjnego, zwanego niekiedy "ustawodawcą negatywnym". Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie ogranicza się jedynie do eliminowania poszczególnych przepisów, czy też całych aktów normatywnych, ale ma również wpływ na wykładnię przepisów prawa. "Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Nie mogą więc stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy, które z uwagi na swoją niekonstytucyjność zostały zakwestionowane. Natomiast niekonstytucyjność stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego istnieje od momentu wejścia w życie zakwestionowanych przepisów." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 370/20, dostępny w CBOSA). Wójt nie mógł zatem zastosować przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność. Powracając do zasadniczych motywów stanowiących podstawę niniejszego wyroku, należy przypomnieć, że materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy u.ś.r. Sąd w składzie orzekającym nie kwestionuje tego, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad swoim ojcem, który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Tego nikt nie zakwestionował na żadnym etapie postępowania. Należy przejść do tych zagadnień, które stały się zarzewiem sporu pomiędzy skarżącą a SKO. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Zacytowany przepis wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobom wskazanym w pkt 1-4 pod warunkiem, że rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub intencjonalnie jej nie podejmują. Skarżąca jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd podkreśla, że w zacytowanym w poprzednim akapicie przepisie u.ś.r. ustawodawca zawarł alternatywę łączną poprzez użycie spójnika "lub". Oznacza to, że wystarczające jest jedno z tych dwóch okoliczności, tj. rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie jej, aby zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie (rozpoznawczy i odwoławczy) zgodnie ustaliły, że niemożliwa jest konstatacja o rezygnacji skarżącej z pracy w związku z koniecznością podjęcia opieki nad chorym ojcem. Z ustaleń organów wynika, że skarżąca zakończyła pracę w 1997 r., natomiast zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności uznał, że niepełnosprawność Z. B. istnieje od 2013 r. Zdaniem organów, nie ma związku pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaną opieką. Sąd w składzie orzekającym doszedł do odmiennych wniosków co do związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jednakże zgadza się z SKO, że tego związku nie ma w kontekście rezygnacji z pracy. Konieczne jest spostrzeżenie, że choroba ojca skarżącej nie rozpoczęła się z dnia na dzień. Choroby, z jakimi zmaga się Z. B. są schorzeniami, które rozwijają się w organizmie człowieka stopniowo. Chociaż Sąd nie posiada wiedzy medycznej, niemożliwym jest stwierdzenie, aby ww. problemy zdrowotne rozwinęły się bardzo szybko i dawały o sobie znać dopiero w dniu, w którym orzeczono o niepełnosprawności Z. B. w stopniu znacznym. Zdiagnozowane choroby pozwalało początkowo matce skarżącej funkcjonować, jednakże kres tej samodzielność nadszedł w 2013 r. W tym miejscu należy przejść do rozważań nad zdolnością skarżącej do podjęcia pracy. W toku postępowaniu ustalono, że skarżąca jest osobą pobierającą rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy może być równoznacznie traktowana jako umiarkowany albo znaczny stopień niepełnosprawności (zob. odpowiednio art. 3 pkt 20 lit. b oraz art. 3 pkt 21 lit. b u.ś.r.). W zależności od tego, co było przyczyną stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy, istnieje możliwość podjęcia pracy przez skarżącą. Tutejszy Sąd orzekł niegdyś, że jeśli całkowita niezdolność do pracy, która odpowiada umiarkowanemu stopniowi niepełnosprawności, pozwala na podjęcie pracy w warunkach chronionych, a więc to może stanowić przesłankę ocenną w kontekście ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (zob. szerzej wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Po 595/23, dostępny w CBOSA). Wielokrotnie już orzekano, że choroba w postaci schizofrenii paranoidalnej nie jest przesłanką wyłączającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Po 673/22, dostępny w CBOSA). Organ II instancji powinien dotrzeć do orzeczenia stanowiącego tytuł do przyznania skarżącej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Jeżeli okaże się, że to orzeczenie jest równoznaczne z ustaleniem umiarkowanego stopnia niepełnosprawności skarżącej, zachodzić będzie podstawa do uznania, że skarżąca mogła i może podjąć pracę. Sąd przychyla się do twierdzenia SKO, że nie istnieje związek pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącą a koniecznością zaopiekowania się ojcem. Rezygnacja z pracy nie nastąpiła z uwagi na to, że jej ojciec zachorował. Powyższa konstatacja nie oznacza jednak, że należy odmówić skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy przypomnieć o alternatywie łącznej zawartej w części wspólnej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Należy bowiem rozpoznać wariant związku intencjonalnego niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze sprawowaną opieką nad ojcem. W tym miejscu Sąd wyciągnął odmienne wnioski, niż Kolegium. Skarżąca od wielu lat nie pracuje. Skarżąca jest nadal w wieku produkcyjnym, a więc jest, a przynajmniej powinna być zainteresowana pracą zarobkową. Nie ma ona żadnych przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy. Skarżąca jest zatem osobą gotową do podjęcia pracy, jeżeli tak zostanie ustalone w kontekście orzeczenia przyznającego jej prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Zakładając, że skarżącą należy uznać za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, skarżąca nie może rozpocząć pracy, ponieważ opiekuje się ojcem, czego zresztą nikt nie kwestionuje. W orzecznictwie przyjmuje się, że pasywność zawodowa ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pozostawać musi w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowym z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie każda bowiem rezygnacja (niepodejmowanie) zatrudnienia przez wnioskodawcę stanowi podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką nad niepełnosprawnym. Powyższe wynika z tego, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) - wynikający właśnie z nieodzowności sprawowania tej opieki (wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1810/23, zob. także wyrok NSA z dnia 21 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 159/23, dostępne w CBOSA). "Odwołanie się przez ustawodawcę do pojęcia niepodejmowania zatrudnienia oznacza, że oświadczenie mogą ubiegać się osoby, które nie pozostają w zatrudnieniu, przy czym uwzględniając brzmienie art. art. 17 ust. 6 u.ś.r. czynić to mogą również osoby zarejestrowane w powiatowym urzędzie pracy jako poszukujące pracy lub posiadające status bezrobotnego. Zatem w przypadku osób niepodejmujących pracy decydujący jest zakres sprawowanej przez nie opieki. W zależności bowiem od zakresu sprawowanej opieki możliwe jest ustalenie, czy dana osoba nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki." (wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 452/22, dostępny w CBOSA). Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela zacytowane, czy też wspomniane powyżej stanowiska sądów administracyjnych. Nie ma najmniejszych wątpliwości, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoim ojcem w sposób, jaki wyczerpuje znamiona opieki stałej i długotrwałej, co potwierdził pracownik socjalny w trakcie wywiadu środowiskowego, a żaden z organów tego nie zakwestionował. Innymi słowy, gdyby nie opieka córki, tj. skarżącej, Z. B. byłby narażony na poważny rozstrój zdrowia zagrażający jego życiu, gdyż sam nie jest w stanie zająć się sobą szczególnie, że nie może się samodzielnie poruszać. Istnieje zatem związek pomiędzy intencjonalnym niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką, pod warunkiem, że całkowita niezdolność do pracy, orzeczona względem skarżącej, odpowiada umiarkowanemu stopniowi niepełnosprawności. Skarżąca, będąca w wieku produkcyjnym, powinna podjąć zatrudnienie, aby zadbać o swój dobrostan. Nie może jednak tego uczynić, ponieważ sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad swoim ojcem. Skoro skarżąca wykazuje gotowość do podjęcia pracy (bez względu na jej formę prawną), ale z uwagi na opiekę nad ojcem nie może podjąć pracy, to należy stwierdzić, że związek przyczynowy z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istnieje. Przy okazji, Sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje pogląd tut. Sądu wyrażony w innej aczkolwiek podobnej sprawie: "Nie jest dopuszczalne argumentowanie, iż skoro dotąd skarżący nie podjął próby uzyskania zatrudnienia czy zarobkowania w inny sposób (i nie skończył studiów), a nie istniały po jego stronie wcześniej obiektywne przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej, to brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad ojcem. Skoro skarżący jest młodą osobą, w wieku produkcyjnym, obiektywnie zdolną do pracy (organ nie wykazał przeciwnego stanu rzeczy), to wciąż może ją podjąć. Zatem może również powstrzymać się od podejmowania zatrudnienia (zrezygnować z poszukiwania zajęcia zarobkowego)." [wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 432/22, zob. także wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Po 52/23, dostępne w CBOSA). Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej rozważania, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi per se. SKO dopuściło się naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, a także naruszyło przepisy procesowe poprzez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzeczono w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim SKO sprawdzi, czy całkowita niezdolność do pracy, będąca podstawą do przyznania skarżącej renty, odpowiada umiarkowanemu, czy znacznemu stopniowi niepełnosprawności. Te ustalenia będą bowiem kluczowe dla dalszego orzekania w niniejszej sprawie. Jeżeli ustalenia organu II instancji wykażą, że jest to umiarkowany stopień, SKO uzna wówczas, że istnieje związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.