II SA/Po 807/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu I. G. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 października 2018 r. sygn. akt II SA/Po 807/18 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 roku, Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ I. Paluszyńska I. G. (dalej skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w P. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. Pismem z dnia 12 września 2018 roku I. G. (w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości [...] zł) wniósł wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy dla osób fizycznych w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która ukończyła 84 lata, wymaga opieki i częstych wizyt u lekarzy. Łączne dochody ich wspólnego gospodarstwa domowego w którym pozostaje I. G. obejmują wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł oraz rentę matki wnioskodawcy w wysokości [...] zł. Skarżący oświadczył, że jest właścicielem wybudowanego w 1937 roku domu o powierzchni 90,00 m˛ (wartość szacunkowa [...] zł) oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 1,84 ha (wartość szacunkowa [...] zł). Skarżący posiada ponadto oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce w kwocie [...]zł, a także samochód osobowy Opel [...] (rocznik 2009) wartość [...] zł. Jednocześnie skarżący oszacował zobowiązania i stałe wydatki w kwocie [...]zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 11 października 2018 r. sygn. II SA/Po 807/18 Starszy Referendarz Sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Wnioskodawca pozostaje w dwuosobowym gospodarstwie domowym, którego łączne miesięczne dochody wynoszą [...] zł. Deklarowane przez wnioskodawcę szacunkowe wydatki na poziomie [...] zł umożliwiają tym samym pokrycie wpisu sądowego w niniejszej sprawie z bieżący środków finansowych. Dodatkowo w rozpoznawanej sprawie należy dostrzec, że wnioskodawca posiada oszczędności w wysokości [...] zł, które wielokrotnie przewyższają wysokość wpisu sądowego do uiszczenia którego został zobowiązany I. G.. W takiej sytuacji należało przyjąć, że w zakresie możliwości finansowych wnioskodawcy pozostaje poniesienie wspomnianej opłaty sądowej. Pismem z dnia 23 października 2018r. skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie i zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W jego ocenie wykazał on, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dodał, że rozstrzygnięcie jest nieprawidłowe i prowadzi do pozbawienia go drogi sądowej. Zgromadzone oszczędności które skarżący posiada są przeznaczone na remont domu. Dodał, że skarga została wniesiona w imieniu mieszkańców K. i w sytuacji jej uwzględnienia nie osiągnie dla siebie żadnej korzyści majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 1302, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W ocenie Sądu sprzeciw I. G. nie zasługiwał na uwzględnienie. Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a.). W zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Zasadą jest obowiązek stron do ponoszenie kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Domaganie się przez wnioskodawcę przyznania mu prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów Skarbu Państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma przy tym charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową wnioskodawcy oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Podkreślić również należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy w zakresie całkowitym przyznawanie jest wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych ( por. komentarz do art. 246, teza 9, str. 967, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pod. red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, komentarz wydanie III). Wykazanie tych okoliczności ciąży na wnioskodawcy, który w złożonym oświadczeniu oraz ewentualnych odpowiedziach na wezwanie sądu winien w sposób nie budzący wątpliwości rzetelnie wskazać na okoliczności związane z zajściem przesłanek do przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu wnioskodawca nie wykazał, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zasadne jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym czy częściowym. Należy zauważyć, że wnioskodawca nie pozostaje bez środków do życia. Jego miesięczne dochody wynoszą [...] zł netto. Prowadzi gospodarstwo domowe z matką, która otrzymuje rentę. Ich wspólne dochody nie są wysokie, jednak nie można uznać, że nie pozwalają na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie [...]zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego matki. Skarżący posiada dom jednorodzinny, działkę rolniczą, na której uprawia zboże o powierzchni 1,84 ha oraz oszczędności w wysokości [...] zł. Słusznie więc referendarz sądowy stwierdził, iż skarżący jest w stanie ponieść koszt opłaty od skargi w wysokości [...] zł. Bez wpływu na rozstrzygniecie pozostaje więc przywołana przez skarżącego w sprzeciwie argumentacja. W szczególności okoliczność planowanego remontu dachu nie może przesądzać o zwolnieniu skarżącego z obowiązku poniesienia opłaty od skargi. Pozostaje również bez wpływu na rozstrzygniecie okoliczność, że skarżący nie osiągnie korzyści majątkowej z wniesienia skargi do sądu i działa w interesie mieszkańców wsi. Ustawodawca przewidział podmiotowe i przedmiotowe zwolnienie od uiszczania kosztów sądowych w art. 239 § 1 p.p.s.a., nie ma wśród nich spraw dotyczących warunków zabudowy i podmiotów działających faktycznie we własnym imieniu ale na rzecz społeczności lokalnej. Skarżący w sprzeciwie w istocie nie przedstawił żadnych nowych okoliczności wpływających na odmienną ocenę jego możliwości finansowych, ograniczając się do polemiki i kwestionowania ustaleń i oceny referendarza. Koszty postępowania sądowoadministracyjnego – w tym koszty sądowe, nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie, tym bardziej, że postępowanie w sprawie dotyczącej warunków zabudowy trwa od dłuższego czasu i ewentualność ponoszenia kosztów w sprawie sądowej była możliwa do przewidzenia już wcześniej co umożliwiało gromadzenie środków związanych z opłatami sądowymi przez dłuższy okres. Prawo pomocy stanowi instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawca natomiast nie udowodnił zaistnienia takiej okoliczności i nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ani pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. /-/ I. Paluszyńska