II SA/Po 807/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania I. G., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. (zwanego dalej "Burmistrzem"), którą ten ostatni organ uchylił częściowo, to jest za okres od [...] maja 2016 r. do [...] sierpnia 2016 r. – decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2016 r., [...] ustalającą prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko J. W. G. i zarazem odmówił za ten okres świadczenia wychowawczego na wymienionego syna. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy. Wnioskiem z dnia [...] maja 2016 r. I. G. wystąpiła o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia wychowawczego na okres lat [...] na rzecz pierwszego dziecka J. G.. W skład rodziny zaliczyła siebie, syna V. G. oraz wskazanego syna J. . Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., [...] Burmistrz przyznał wnioskodawczyni świadczenie wychowawcze na rzecz syna J. G. na ustawowo określony okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Dla jasności dalszego wywodu, w tym także na potrzeby sprawozdania stanu sprawy, Sąd przypomina, że w dacie wniosku i jak i w dacie wydania powyższej decyzji znajdowały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195, dalej "u.p.p.w.d.") w pierwotnym brzmieniu, uzależniającym świadczenie wychowawcze na rzecz pierwszego dziecka od kryterium dochodowego. Ustawa ta w tym zakresie została później fundamentalnie znowelizowana ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 924), jednakże w sprawach świadczeń wcześniej przyznanych stosuje się przepisy dotychczasowe. Tak jest też w tej sprawie – do świadczenia wychowawczego przyznanego I. G. za okres [...] stosować się będzie u.p.p.w.d. w pierwotnym brzmieniu i to pomimo, że decyzje w trybie wznowieniowym (opisane poniżej i dotyczące go retrospektywnie) w 2021 r. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r. Burmistrz wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] sierpnia 2016 r., [...] Następnie wydawano kolejne decyzje w trybie wznowieniowym, które jednak zostały wyeliminowane z obrotu bądź to przez ich unieważnienie, bądź przez uchylenie przez Kolegium. Finalnie, decyzją z dnia [...] października 2020 r., [...], wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia, Burmistrz, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej "K.p.a.") uchylił za okres od [...] maja 2016 r. do [...] sierpnia 2016 r. decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2016 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego na J. W. G. i jednocześnie za ten okres i na wymienione dziecko, świadczenia wychowawczego zainteresowanej odmówił. Organ wskazał, że ujawnione zostało iż I. G. od [...] marca 2016 r. była zatrudniona w A. sp. z o.o., przez co uzyskiwała dochody powodujące, iż wysokość dochodu na członka rodziny wynosiła [...] zł. To w rezultacie spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego od kwietnia 2016 r. Tymczasem wnioskodawczyni we wniosku z dnia [...] maja 2016 r. nie poinformowała organu o fakcie uzyskania dochodu. W odwołaniu I. G. zarzuciła organowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 138 K.p.a. i art. 17 u.p.p.w.d. oraz art. 77 K.p.a. , art. 6, art. 7 i art. 8 K.p.a. i wreszcie art. 77 § 1 K.p.a. W ocenie odwołującej się należało przede wszystkim zauważyć, że jej zatrudnienie w A. sp. z o.o. nie było nową okolicznością. Poza tym ciężar dowodu w tym zakresie leżał po stronie organu. Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję Burmistrza w mocy. Organ odwoławczy przypomniał, że wedle u.p.p.w.d. za dochód uznawano dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, czyli, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, "przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia [...] lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Kolegium zaznaczyło też, że stosowanie do art. 7 ust. 1 i 3 u.p.p.w.d. obliczenie dochodu powinno uwzględniać dochód uzyskany i utracony, względem roku kalendarzowego stanowiącego podstawę ustalenia świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 48 ust. 1 u.p.p.w.d. pierwszy okres świadczeniowy rozpoczynał się z dniem wejścia w życie ustawy (1 kwietnia 2016 r. – uw. Sądu), a kończył [...] września 2017 r. Za ten okres świadczenia przyznawano uwzględniając dochody za rok kalendarzowy 2014 r. Kolegium wywodziło, że I. G. osiągnęła za 2014 r. dochody z tytułu zatrudnienia w E. sp. z o.o., A. sp. z o.o. oraz A. sp. z o.o. Dochody te ustalono na podstawie [...] Dochody z tytułu zatrudnienia w tych podmiotach stały się później jednak dochodami utraconymi. Ostatecznie dochód rodziny – wedle przytoczonych przez Kolegium ustaleń Burmistrza – wyliczono na poziomie [...] zł. Jednakże do dochodu rodziny doliczyć należało dochód uzyskany z tytułu zatrudnienia w A. sp. z o.o. od [...] marca 2016 r. Dochód ten przysługiwał I. G. od kwietnia 2016 r., a to oznacza, iż ze skutkiem od [...] maja 2016 r. przekroczyła ona kryterium dochodowe: (908,79 zł + [...] zł) : 2 = [...] zł. Kolegium nadmieniło dalej, że miało wątpliwości, co do sposobu wyliczenia dochodu rodziny przez organ pierwszej instancji, gdy chodzi o ujmowanie kwot utraconego wynagrodzenia. Ostatecznie Kolegium uznało, że zagadnienie to nie ma znaczenia dla sprawy, bowiem nawet jeżeli dodać do samej kwoty alimentów wynoszących [...] zł kwotę wynagrodzenia w A. sp. z o.o. od [...] marca 2016 r. [...] zł, to i tak dochód rodziny wynosiłby [...] zł na osobę. W skardze I. G. przedstawiła tożsame zarzuty, jak w odwołaniu. Wyjaśniła przede wszystkim, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.p.p.w.d. organy świadczeniowe same obowiązane były ustalać dochody osób ubiegających się o świadczenia wychowawcze. Nie powinno się zatem usprawiedliwiać braków w ustaleniach tym, że w 2016 r. trwały prace nad systemem ZUS-PUE. Skarżąca zwróciła też uwagę, że z punktu widzenia procesowego sytuacja, w której istnieje dostępność określonego dowodu dla organu, oznacza tylko tyle, że nie przeprowadzono wymaganych ustaleń. Nie jest to tożsame z przesłanką z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko, a także przedstawiło kontrargumentację w odniesieniu do przedstawionych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie Sąd wskazuje, że w jego ocenie w zupełności wystarczającym będzie, gdy z elementów stanu faktycznego i prawnego sprawy wyłuszczy się tylko istotne kwestie. Nie potrzeba natomiast aż tak obszernie relacjonować sprawy, jak to uczyniło Kolegium. Dostrzeżenie bowiem już tylko głównych wątków pozwala potwierdzić trafność rozstrzygnięcia organów. Jak zaznaczono w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia I. G. decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., [...] przyznano świadczenie wychowawcze na J. W. G. (pierwszej dziecko) za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. Po tym, gdy decyzja stała się ostateczna, ujawnione zostało, że I. G. dysponowała od kwietnia 2016 r. dochodem uzyskanym z tytułu zatrudnienia w A. sp. z o.o. od [...] marca 2016 r. w kwocie [...]zł. Są to okoliczności w sprawie niekwestionowane. Wobec powyższego Burmistrz wznowił postępowanie powołując się na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. W jego ocenie w sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności – fakt zatrudnienia I. G. w A. sp. z o.o. i uzyskanie z tego tytułu dochodu – które spowodowały, że od 1 maja do [...] sierpnia 2016 r. wnioskodawczyni nie powinna uzyskiwać świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko wobec przekroczenia kryterium dochodowego. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie Burmistrza, jak i później utrzymujące je w mocy rozstrzygnięcie Kolegium są w pełni trafne. Nie ulega wątpliwości w oparciu o materiał dowodowy, że decyzja z dnia [...] sierpnia 2016 r., [...] została wydana w oparciu o dane o dochodach rodziny skarżącej za rok 2014 r. Wynika to z tabeli na k. 19 akt administracyjnych, gdzie wyliczenia przedstawiono na podstawie rozliczeń podatkowych zadeklarowanych członków rodziny. Ostatecznie dochód na osobę w rodzinie I. G. wyniósł [...] zł, a więc – wobec kryterium dochodowego na poziomie [...] zł – Burmistrz przyznał I. G. świadczenie wychowawcze na syna J. . Następnie [...] października 2017 r. wpłynęły do Burmistrza dane z systemu PUE-ZUS, w których ujawniono między innymi, że w okresie od [...] marca 2016 r. skarżąca zatrudniona została na umowę zlecenia. Na podstawie tej informacji przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, które wykazało, że I. G. zatrudniono w A. sp. z o.o. od [...] marca 2016 r., a wynagrodzenie (uwzględniane do dochodu) wyniosło [...] zł. Powyższe prowadzi do jednoznacznego wniosku. W 2016 r. I. G. posiadała wpływy stanowiące dochód uzyskany stosownie do art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. Zgodnie z tym przepisem "w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego". I. G. uzyskała wynagrodzenie w A. sp. z o.o. w kwietniu 2016 r., stąd od [...] maja 2016 r. wynagrodzenie to należało doliczyć do dochodu rodziny na potrzeby spełnienia kryterium dochodowego. W tym miejscu należy zaznaczyć, że dwie kwestie ustalono w pierwotnej decyzji błędnie i stało się to z winy I. G.. Po pierwsze, ujawniono, że syn V. G. nie mieszka z matką od 2014 r. Skarżąca oświadczyła to w toku postępowania wznowieniowego, tym samym przyznając, że wcześniej wadliwie deklarowała trzy-osobowy skład rodziny. Po drugie, dochód rodziny w toku pierwotnego postępowania ustalano w sposób "uproszczony", gdyż brano pod uwagę tylko dochody skarżącej z 2014 r., bez żadnych korekt. Wynikało to z faktu, że skarżąca nie informowała organu ani o utracie zatrudnienia ani o jego uzyskaniu, a wręcz zadeklarowała, że ani do uzyskania ani utraty dochodu nie doszło (co to tej kwestii - patrz też niżej). Gdy ujawniono, że od [...] marca 2016 r. I. G. była zatrudniona w A. sp. z o.o. Burmistrz dokładniej zbadał jej sytuację i dążąc do obiektywnej weryfikacji dochodów odjął od dochodu skarżącej dochody utracone z tytułu trzech tytułów zatrudnienia, natomiast dodał wynagrodzenie z tytułu zatrudnienie podjętego [...] marca 2016 r. W efekcie ustalono, że kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (dwu, a nie trzy osobowej) zostało przekroczone. Powyższe ustalenia przyjęło też Kolegium. Co do ustaleń dochodowych w tym miejscu należy uczynić uwagę – dotyczącą kwestii odnotwanej zresztą przez Kolegium – że skoro I. G. utraciła zatrudnienie ze wszystkich umów z 2014 r., to oznacza, że żadnego z dochodów tak uzyskiwanych nie należało brać pod uwagę. Innymi słowy, należało wyliczyć jej dochód z 2014 r. na takim poziomie, jak gdyby w ogóle nie była zatrudniona. Oznacza to, że jej dochód wynosił po prostu [...] zł miesięcznie z tytułu uzyskiwanych alimentów. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Zdaniem Sądu przesłanka z powyższego przepisu zaistniała. Burmistrz wydając decyzję z dnia [...] sierpnia 2015 r., [...] – jak wskazał – nie miał dostępu do danych z bazy PUE ZUS w związku z pracami nad systemem dziedzinowym (systemem umożliwiającym bieżący dostęp określonej jednostki publicznej do danych ZUS). Przez to dane o umowie zawartej przez I. G. wpłynęły doń dopiero po wydaniu decyzji. Oznacza to, że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organowi. W ocenie Sądu nie sposób przyjąć natomiast argumentacji I. G. przedstawionej w skardze, która powołując się na art. 17 ust. 1 u.p.p.w.d. oraz na orzecznictwo sądów (I SA/Po [...], II SA/Po [...]) próbuje przerzucić na organy obowiązek ustalania niekorzystnych dla niej okoliczności, które sama zataiła. Przede wszystkim pamiętać należy, że w punkcie 7 wniosku z dnia [...] maja 2016 r. sama I. G. zaznaczyła, iż w jej rodzinie "nie nastąpiło uzyskanie dochodu przez członka rodziny" (k. 4 akt administracyjnych). To samo zresztą wskazała, gdy chodzi o utratę dochodów. Wobec takich oświadczeń zawartych we wniosku trudno uznać za nieprawidłowe działanie organu, który po prostu przyjął je za prawdziwe, zwłaszcza że na moment procedowania nie było powodów, aby skarżącej nie dawać wiary, jak i że w oparciu o posiadane dane (dochody z 2014 r. przy założeniu rodziny trzy-osobowej) skarżąca spełniała przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego. Ze skargi wynika, że I. G. wyraża przekonanie, iż pomimo powyższego, to organy powinny dbać o ustalenie jej pełnej sytuacji dochodowej, a skoro tego wbrew obowiązkowi nie uczyniły, to później nie mogą powoływać się na swoje zaniedbania traktując je jako podstawy wznowieniowe z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Skarżąca nietrafnie powołuje się na art. 17 ust. 1 u.p.p.w.d. Przede wszystkim w przepisie tym nie wskazuje się na obowiązek pozyskiwania przez organy właściwe w sprawach świadczeń wychowawczych danych o dochodzie utraconym czy uzyskanym. Stosownie do kolejnych punktów (art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.p.p.w.d.) organy samodzielnie obowiązane były uzyskiwać i weryfikować dane o dochodzie od organów podatkowych (w domyśle za rok kalendarzowy stanowiący podstawę do ustalenia dochodu), dane o osobach z rejestru PESEL, dane o składkach na ubezpieczenia społeczne od organów emerytalno-rentowych oraz dane o niepełnosprawności osoby. Po drugie, nawet gdyby przyjąć, że organ powinien (nawet na niekorzyść skarżącej) poszukiwać danych o dochodzie uzyskanym przez I. G. w A. sp. z o.o. od [...] marca 2016 r., to i tak nie mamy do czynienia z sytuacją, w której można byłoby uznać, iż wyłączona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Orzecznictwo, które I. G. przywołała w skardze (I SA/Po [...], II SA/Po [...]) na poparcie twierdzenia, iż takie rozumowanie jest dopuszczalne, dotyczy sytuacji rodzajowo innych. Prawdą jest, że niekiedy zaniedbania dowodowe organów są tak poważne, że zamiast twierdzić, iż "wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności" (art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.), a należałoby raczej uznać, że organ o danych okolicznościach wiedział, ale je zlekceważył. W przywołanych w skardze wyrokach I SA/Po [...] i II SA/Po [...] wskazywano właśnie na takie sytuacje: ze stanu faktycznego pierwszego z nich wynika, że organ dysponował określonymi dowodami (fotografiami), ale ich – na skutek oczywistego zaniechania – nie uzupełnił, natomiast drugi dotyczył przypadku, w którym organ zwrócił się o określone dane, ale nie oczekiwał na ich uzyskanie i wydał decyzję. W niniejszej sprawie Burmistrz wydający decyzję z dnia [...] sierpnia 2016 r., [...] opierał się na pełnych danych dochodowych rodziny skarżącej z 2014 r. i dysponował jej oświadczeniem o braku dochodów utraconych i uzyskanych. Nie było więc powodów do "pogłębiania" postępowania dowodowego. W tym stanie rzeczy późniejsze ujawnienie przez system PUE-ZUS informacji o zatrudnieniu I. G. i dochodzie uzyskanym istniejącym w dacie wydania decyzji (zatajonym przez zainteresowaną) jawi się jako akademicki wręcz przykład sytuacji uzasadniających wznowienie postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Podsumowując, należy stwierdzić, że nie jest zasadny podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. została spełniona, a więc tym bardziej nie można twierdzić, że rażąco naruszono prawo przyjmując ją za podstawę wznowienia (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Z powodów opisanych wyżej nieskuteczny jest także zarzut naruszenia powiązanych ze sobą art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 138 § 2 K.p.a. oraz art. 17 u.p.p.w.d. i art. 77 K.p.a. W decyzji Burmistrza i decyzji Kolegium, które są przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie, ustalono wszystkie istotne elementy stanu faktycznego i prawnego. Jak zaznaczono, jest oczywistym, że I. G. uzyskała dochód z tytułu zatrudnienia w A. sp. z o.o., co spowodowało, że ze skutkiem od [...] maja 2016 r. przekraczała kryterium dochodowe dla uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Po drugie okoliczność ta wyszła na jaw po wydaniu decyzji. Zdaniem Sądu nie jest też tak, że prowadzono postępowanie z naruszeniem art. 6, 7 i 8 K.p.a. oraz, że błędnie ustalono dochód skarżącej na poziomie przekraczającym kryterium dochodowe. W kontekście tego ostatniego zarzutu Sąd przypomina, że okoliczności niniejszej sprawy są tak jednoznaczne, iż ich podważanie jawi się nie jako polemika co do interpretacji faktów, ale bardziej jako zaprzeczanie rzeczywistości. I. G. od kwietnia 2016 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł, co przypadało na gospodarstwo dwu-osobowe. Skoro tak, to nawet gdyby posiadała tylko ten dochód, przekraczałaby kryterium dochodowe wynoszące [...] zł na osobę w rodzinie. Przy tym pamiętać trzeba, że dochody w postaci alimentów za 2014 r. wpływające na rachunek I. G. nie były kwestionowane. Oznacza to, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosił od maja 2016 r. obiektywnie [...] zł (1 934,40 zł + [...] zł = 2 734,40 : 2). Mając to wszystko na uwadze Sąd – działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – oddalił skargę jako nie posiadającą usprawiedliwionych podstaw. Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 z późn. zm.), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k. 1 verte akt sądowych).