II SA/Po 81/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia NSA Barbara Kamieńska (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant St. sekretarz sądowy Dobrosława Sobczak po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [..] nr [..] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wymierzenia kary za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia I. oddala skargę II. przyznaje adwokatowi J. R. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącej z urzędu, kwotę 292,80 zł (w tym 52,80 zł tytułem podatku od towarów i usług). /-/ E. Podrazik /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ B. Kamieńska Rozpatrując sprawę po raz drugi, Burmistrz w dniu [..] wydał decyzję o wymierzeniu Cz. W. administracyjnej kary pieniężnej w kwocie 1.324,80zł za nielegalne usunięcie klonu rosnącego na nieruchomości stanowiącej współwłasność jego oraz R. O., Jako podstawę materialnoprawną decyzji wskazał przepisy art. 83 ust. 1, art. 85 ust. 1 oraz art. 89 ust. 1 w związku z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92, poz. 880 ze zm.). W uzasadnieniu ustalił, dając wiarę wyjaśnieniom R. O., że zdarzenie to miało miejsce w sierpniu 2005r. Oględziny przeprowadzone we wrześniu 2005r. wykazały, że wycięty został klon w wieku powyżej 5 lat o obwodzie pnia liczącym 40 cm. Cz. W. wniósł odwołanie od tej decyzji podnosząc w szczególności, że nie było podstaw prawnych do wymierzenia kary pieniężnej za wycięcie drzewa rosnącego na tej części nieruchomości, która w wyniku przeprowadzenia w 1969r. umownego podziału quoad usum przypadła do wyłącznego korzystania poprzednikom prawnym R. O. Wejście odwołującego się na tę część gruntu, w celu doraźnego przeprowadzenia prac porządkowych, było co najwyżej przejawem chwilowego władztwa, nie dającego legitymacji do ubiegania się o zezwolenie na usunięcie drzewa. Cz. W. podkreślił, że nie miał "woli wycięcia drzewa, o czym świadczy fakt zachowania pnia o wysokości około 150 cm". Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [..] – wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 1405 § 1 k.p.a. – uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie prowadzone przed organem I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono, że stosownie do przepisu art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić za zezwoleniem wójta, burmistrz albo prezydenta miasta wydanym na wniosek posiadacza nieruchomości. Skoro więc, zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy, administracyjną karę pieniężną organ ten wymierza za usunięcie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, to przyjąć należy, że przedmiotową karę pieniężną można wymierzyć tylko takiej osobie dopuszczającej się usunięcia, która jest posiadaczem danej nieruchomości, a zatem mogłaby uzyskać wymagane zezwolenie. Posiadanie kojarzy się z wykonywaniem władztwa nad rzeczą, tak w sensie fizycznym jak i psychicznym. Odwołującego się nie można uznać za posiadacza lewej części ogrodu, na której rosło przedmiotowe drzewo, mimo że jest współwłaścicielem nieruchomości, ponieważ w wyniku ugody sądowej zawartej dnia 6 lutego 1969r. między nim a spadkodawcami uczestniczki postępowania R. O. nie przypadła mu do wyłącznego korzystania ta część. M. i J. O. przypadła do wyłącznego korzystania lewa część ogrodu, zaś Cz. W. – część prawa. Taki podział nieruchomości stanowiącej współwłasność, nazywamy podziałem quoad usum, jest prawnie dopuszczalny. Zgodnie z art. 206 k.c. każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaczem i korzystania z rzeczy wspólnej przez pozostałych współwłaścicieli. Zatem, gdyby nawet dać wiarę wyjaśnieniom R. O., że Cz. W. wyciął przedmiotowe drzewo, to przepisy cytowanej ustawy o ochronie przyrody nie dają podstawy do nałożenia na niego za ten czyn administracyjnej kary pieniężnej. Powyższa decyzja jest przedmiotem skargi wniesionej do Sądu przez R. O. Skarżąca zarzuciła, że wbrew stanowisku organu odwoławczego przepis art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody nie zawęża kręgu sprawców odpowiedzialnych za wycięcie drzew lub krzewów do posiadaczy nieruchomości. W ocenie skarżącej, organ pierwszej instancji dokonał prawidłowych, opartych na szerokim materiale dowodowym, ustaleń - tak w zakresie osoby sprawcy, jak i wysokości kary. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zwalczane przez skarżącą stanowisko, że wskazanie w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92, poz. 880 ze zm.) posiadacza – jako podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o zezwolenie na wycięcie drzew lub krzewów powoduje, iż to do posiadacza, mającego możność złożenia powyższego wniosku, skierowana winna być decyzja nakładająca karę administracyjną w przypadku wycięcia drzew bez zezwolenia – jest utrwalone w orzecznictwie i to zarówno pod rządem obowiązującej ustawy, jak i poprzedniej ustawy z dnia 16 października 1991r. o ochronie przyrody – Dz.U. z 2001r. Nr 99, poz. 1079 ze zm. (patrz m.in. wyrok NSA z 14.11.2006r. sygn. II OSK 1332/05, Lex 315076; wyrok NSA z 13. 01.2005r. sygn. OSK 1582/04, "Wspólnota" 2005 nr 19 str. 42; wyrok NSA z 2.02.2000r. sygn. SA/Rz 2248/99 opubl. OSP 2001/4/60; wyrok NSA z 16.08.2001r. sygn. II SA/Kr 1623/90, wyrok WSA w Olsztynie z 20.01.2006r. sygn. II SA/Ol 781/05; wyrok WSA w Poznaniu z 15.01.2008r. sygn. III SA/Po 727/07). Stanowisko to Sąd w obecnym składzie w pełni podziela. Skoro bowiem z art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody z 2004r. wynika wprost, że usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez właściwy organ na wniosek właściciela nieruchomości, to oczywiście tylko posiadacz może ponieść odpowiedzialność administracyjną za ich usunięcie bez zezwolenia. Posiadanie stanowi stan faktycznego władztwa nad rzeczą. Zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Według niekwestionowanych ustaleń organu odwoławczego, skarżąca R. O. i Cz. W. są współwłaścicielami zabudowanej nieruchomości położonej w T. oznaczonej geodezyjnie numerem [..]. Jest to współwłasność w częściach ułamkowych (art. 196 §1 k.c.). Jednym z podstawowych praw związanych ze współwłasnością jest współposiadanie przedmiotu współwłasności oraz korzystanie z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli (art. 206 k.c.). Zasada ta może jednak ulec odpowiedniej modyfikacji w sytuacji, gdy dochodzi – w drodze umowy pomiędzy współwłaścicielami albo też w drodze orzeczenia sądowego – do dokonania podziału rzeczy do korzystania, a więc do tzw. podziału quoad usum. Podział quoad usum polega na tym, że każdy ze współwłaścicieli otrzymuje do wyłącznego użytku fizycznie wydzieloną część nieruchomości i tę część oddzielnie używa i oddzielnie czerpie z niej pożytki oraz oddzielnie ponosi na nią wydatki. Organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że R. O. i Cz. W. dysponują – każde w sposób wyłączny – z wydzielonych części ogrodu. W aktach administracyjnych znajduje się wypis z protokołu rozprawy przeprowadzonej dnia 6 lutego 1969r. przed Sądem Powiatowym, w trakcie której ówcześni współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości zawarli ugodę określającą zasady korzystania z poszczególnych pomieszczeń budynku stojącego na nieruchomości oraz z poszczególnych części ogrodu. Według punktu VIII ugody "Z ogrodu uczestnicy postępowania będą korzystać w ten sposób, że Am W, M. W. i Cz. W. użytkować będą prawą część ogrodu, licząc od ulicy S., zaś M. O., J. O. i C. W. – lewą stronę licząc od ulicy S." . Wszyscy współwłaściciele wspólnie mogli korzystać tylko "z drzew owocowych rosnących na granicy ogrodu podzielonego jak wyżej w pkt. VIII" (pkt IX ugody – k. 14 akt administracyjnych). W toku postępowania administracyjnego skarżąca R.O. w pisemnym oświadczeniu z dnia 26 września 2005r. oraz 3 kwietnia 2006r. potwierdza, że nadal korzysta wyłącznie z lewej części ogrodu, tak jak to poprzednio czynili jej rodzice, oraz że przedmiotowy klon rósł "po mojej stronie" (k. 7 i k. 24 akt administracyjnych). Także w odwołaniu z dnia 25 lipca 2006r. podkreśla, że "mój ogród od ulicy, w którym rósł klon stanowi odrębną własność, patrząc od ulicy – strona prawa należy od 60-ciu lat po śmierci rodziców obecnie do mnie, a lewa strona do Cz.T.W." (k. 40 akt administracyjnych). Oznacza to, że uregulowania wprowadzone umową dotyczącą podziału quoad usum z 1969r. nadal obowiązują. Jak już wyżej wskazano, uregulowania te oddają skarżącej prawo do wyłącznego korzystania z lewej części ogrodu, czyli oddzielnego używania tej części. Nie jest to wprawdzie prawo o charakterze rzeczowym, lecz obligacyjnym, ale i takie prawo w świetle art. 336 k.c. pozwala uznać skarżącą za wyłączną posiadaczkę lewej części ogrodu, na której to części rósł klon, usunięty przez Cz. W.. Skoro zatem Cz. W. nie był legitymowany do ubiegania się o uzyskanie zezwolenia na usunięcie klonu z części ogrodu, którą faktycznie włada skarżąca, to nie mogła też być na niego nałożona administracyjna kara pieniężna za usunięcie klonu bez zezwolenia. Natomiast skarżącej – jako współwłaścicielce nieruchomości i wyłącznej posiadaczce faktycznej tej części ogrodu, z której klon został usunięty – organy orzekające słusznie przyznały przymiot strony w postępowaniu administracyjnym (por. teza 2 wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 maja 2005r. sygn. IV SA/Wa 167/05, opubl. Lex 168084). Dlatego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Na wniosek pełnomocnika skarżącej, działającego w ramach prawa pomocy, przyznano mu wynagrodzenie według zasad określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (dz.u. nr 163, poz. 1384 ze zm.). /-/ E.Podrazik /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ B.Kamieńska MarK