II SA/Po 81/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st. sekr. sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2019 r. sprawy ze sprzeciwu [...] od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; uchyla zaskarżoną decyzję Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...], odmówił [...] (dalej: skarżącemu) świadczeń pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb syna [...] w tym: wyżywienie, zakup lekarstw, dojazdy do szkoły, pomoc psychologa i psychiatry w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, że skarżący zwrócił się do organu z prośbą o pomoc finansową. Na okoliczność złożonego wniosku został przeprowadzony wywiad środowiskowy, w trakcie którego skarżący deklarował, że od dnia [...] kwietnia 2018 r. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małoletnim synem w mieszkaniu mieszczącym się przy ul. [...], korzystając z uprzejmości znajomej. Ustalono, że na dzień przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, syn skarżącego był uczniem III klasy gimnazjum. Skarżący był osobą częściowo niezdolną do pracy do dnia [...] czerwca 2018 r., z tego tytułu otrzymywał świadczenie rentowe w wysokości [...] zł. Ponadto jak ustalono, skarżący prowadzi od 1990 r. własną działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodów, posiada własnościowe hipoteczne mieszkanie ok. [...] m2 w [...], które utrzymuje, opłacając czynsz w kwocie [...]zł oraz media w kwocie ok. [...] zł/2 miesiące. Ponadto, do kwietnia 2018 r. regularnie płacił alimenty na 3 dzieci w łącznej kwocie [...]zł, a od kwietnia 2018 r. zaprzestał płacenia alimentów na syna [...] w wysokości [...] zł. Organ wskazał również, że z informacji uzyskanych od Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] wynika, że działalność gospodarcza skarżącego przynosi straty od co najmniej 2016 r. Wobec tego, jedyny dochód skarżącego stanowi renta w wysokości [...] zł, a wydatki miesięczne ponoszone na bieżąco, to: czynsz za mieszkanie w [...] - [...] zł, opłata za media w tym mieszkaniu w skali miesiąca - [...] zł, alimenty ponoszone do miesiąca marca 2018 r. włącznie - [...] zł. łącznie [...] zł. Jak wynika z powyższego wyliczenia wydatki skarżącego znacznie przekraczają deklarowane dochody. W ocenie organu, zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1769, ze zm., dalej: ustawa o pomocy społecznej) zachodzi dysproporcja między deklarowanym dochodem a faktyczną sytuacją materialną skarżącego. Organ wskazał nadto, że skarżący dysponował środkami finansowymi, które wcześniej przekazywał na rzecz syna jego matce, dlatego środki te mógł przeznaczyć na zaspokojenie potrzeb przebywającego ze skarżącym syna. Pismem z dnia [...] lipca 2018 r., uzupełnionym pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r., skarżący złożył odwołanie od decyzji organu I instancji, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie wnioskowanego zasiłku. Skarżący wskazał, że nie jest w stanie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej mając potężne długi i straty z działalności mające charakter trwały. Skarżący wyjaśnił również, że aby móc płacić alimenty i opłacać mieszkanie, gdzie mieszka jego ucząca się córka, oraz gdzie znajduje się jedyna obecnie siedziba firmy, musiał pożyczać pieniądze od swojej mamy i brata. Stan jego zdrowia i obowiązek realizowania kontaktów z dziećmi w każdą środę wykluczają podjęcie przez skarżącego innej pracy niż obecna. Jest to także niemożliwe z tej przyczyny, że przy zamknięciu działalności skarżący musiałby spłacić długi wobec banku w kwocie kilkudziesięciu tysięcy złotych, na co nie ma środków a także wypłacić jedynemu pracownikowi wynagrodzenie za okres wypowiedzenia i urlopowe (sięgające razem prawie [...] tys. zł). Skarżący podkreślił również, że dochód z renty miał tylko do końca czerwca 2018 r., nie otrzymuje również alimentów na syna. Skarżący wskazał, że niewątpliwie jest w trudnej sytuacji życiowej, którą jest konieczność objęcia opieką syna wyrzuconego z domu przez matkę – jest to okoliczność trudna, niespodziewana, wymagająca od niego organizacji życia dla niego i dla syna z dnia na dzień w [...], kosztem wszelkich innych spraw, w tym także firmy, której siedziba jest w [...]. Skarżący opisał także swoją sytuację zdrowotną. Do swoich pism, skarżący załączył potwierdzenia przelewów kwot otrzymywanych od matki i brata tytułem pożyczek, decyzję ZUS odmawiającą renty z tytułu niezdolności do pracy, skierowanie na badanie MR oraz druki ZUS ZLA. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swojej decyzji, organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, sygn. akt: III SA/Kr 311/18 z dnia 10 lipca 2018 r., w myśl art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, przy ustalaniu dochodu, od którego zależy przyznanie świadczeń z pomocy społecznej należy mieć na uwadze ogół uzyskiwanych środków pieniężnych mający charakter przysporzenia majątkowego, a zatem w konsekwencji w sposób rzeczywisty zwiększających stan majątkowy i to bez względu na tytuł i źródło ich pozyskania. Jak zauważają sądy administracyjne: skoro pomoc społeczna ma na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego w dacie ubiegania się o pomoc społeczną, to nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania tych środków. Z tej przyczyny pożyczka, podobnie jak kredyt, jest przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania w okresie dysponowania kwotą pożyczki (kredytu). Dlatego też nawet kwoty pożyczek, kredytów, wydatkowanych na podstawowe utrzymanie stanowią z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej przychód podlegający wliczeniu do dochodu. Kwoty uzyskane z tytułu pożyczek kreują dochód, nie zmniejszając go, a więc kwoty te organ administracji publicznej powinien uwzględniać przy ustalaniu dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku z pomocy społecznej. Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że wymagane jest ponowne rozpoznanie sprawy z wniosku skarżącego przez organ I instancji z uwagi na ujawnione dodatkowe okoliczności mogące mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie, co kwalifikuje decyzję organu I instancji do uchylenia w trybie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, ze zm., dalej: k.p.a.). Skarżący, pismem z dnia [...] stycznia 2019 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżący zaprzeczył by miał inne dochody, niż te o których wiedzę miał organ I instancji. Zdaniem skarżącego, pożyczka nie jest dochodem a zobowiązaniem do spłaty, długiem, co więcej zaciąganym na bieżące potrzeby takie jak alimenty na dzieci i bieżące wydatki w sytuacji strat przynoszonych przez działalność gospodarczą i to w sytuacji istniejących już długów w rachunku bieżącym firmy oraz pożyczki dla firmy. Gdyby pożyczki były dochodem byłyby wykazywane w PIT, a tak nie jest. Skarżący podkreślił, że nie dysponował żadnym przysporzeniem majątkowym, pożyczka nie kreuje dochodu - nie były to bowiem jego dochody, a zaciągnięte w przymusowej sytuacji zobowiązania. Skarżący, podkreślił, że pożyczki tylko dodatkowo go obciążają i musi je spłacić, a nie ma z czego, więc jego sytuacja nie jest lepsza a gorsza. Skarżący wyjaśnił, że zaciągnął pożyczki, bo nie chciał iść do więzienia za niepłacenie alimentów. Zdaniem skarżącego, nie może on środków, które przeznaczał na alimenty na rzecz syna teraz przeznaczyć na jego utrzymanie. To tylko mniej długów. Skarżący podkreślił również, że organ I instancji wskazał, że musi brać od uwagę dochód, a nie pożyczki czyli długi, i tylko z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Skarżący wskazał, że pożyczki były na bieżąco wydawane i nie pozostawała nadwyżka, płacił alimenty, ratował się przed upadłością firmy i za coś musiał żyć. Żadna z pożyczek nie została przez skarżącego uzyskana w takim miesiącu i wątpi czy uda mu się jeszcze jakąś dostać. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw należało uwzględnić, ale z przyczyn innych niż w nim wskazane, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. W pierwszej kolejności, wskazać należy, że zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zgodnie natomiast z art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Wobec powyższego stwierdzić należy, że ocena Sądu sprowadza się wyłącznie do skontrolowania kwestii zasadności wydania przez organ odwoławczy decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., tj. istnienia przesłanek do jej wydania. Zgodnie zaś z art 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jeśli więc organ nie wykazał przesłanek zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy, to sprzeciw powinien zostać uwzględniony (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2019 r., sygn. akt: II OSK 435/19, LEX nr 2635472). Dopuszczalność wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej wskazanej w art. 138 § 2 k.p.a. jest ograniczona przez to, że przedmiotowy przepis przyjmuje jako przesłankę wydania tego typu decyzji "wydanie decyzji z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie". Konstrukcja prawna tego rodzaju decyzji opiera się zatem na wystąpieniu dwóch przesłanek łącznie: (1) postępowanie przed organem I instancji, w którym została wydana decyzja, prowadzone było z naruszeniem przepisów postępowania; (2) konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W rozpoznawanej sprawie, organ odwoławczy uzasadnił podjęcie rozstrzygnięcia kasacyjnego przytaczając treść orzeczenia sądu administracyjnego w innej sprawie, który wskazał, że kwoty pożyczek stanowią przychód podlegający wliczeniu do dochodu. Według więc organu odwoławczego, wymagane jest ponowne rozpoznanie sprawy z wniosku skarżącego przez organ I instancji z uwagi na ujawnione dodatkowe okoliczności mogące mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu, organ II instancji nie wykazał istnienia przesłanek umożliwiających mu wydanie decyzji uchylającej rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania. Pogląd wyrażony przez sąd administracyjny w innej sprawie nie może zostać uznany za ujawnienie się dodatkowych okoliczności. Organ odwoławczy nie wykazał by decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania. Co więcej, organ nawet nie powołał się na to, by do takiego naruszenia doszło. Nadto, organ odwoławczy nie wykazał by, zwłaszcza w świetle złożonych wraz z odwołaniem dokumentów, istniały w sprawie jakieś okoliczności, które nie zostały wyjaśnione lub takie, których nie mógłby wyjaśnić w ramach postępowania odwoławczego. Wobec powyższego, nie została także spełniona druga z przesłanek umożliwiających organowi wydanie decyzji kasacyjnej. Nie sposób przyjąć by uzasadnieniem dla uchylenia decyzji mogło być przywołanie poglądu sądu administracyjnego co do zastosowania w podobnej sprawie odpowiednich norm prawa materialnego. Zaznaczyć także należy, że stanowisko, jakie zostało zajęte w cytowanym przez organ wyroku nie jest stanowiskiem nowym. Stwierdzić więc należy, że decyzja organu odwoławczego została wydania z uchybieniem art. 138 § 2 k.p.a. W sprawie nie istniały żadne przesłanki do wydania decyzji uchylającej rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, uchybienie to miało więc istotny wpływ na wynik sprawy, determinując wadliwe rozstrzygnięcie. Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji winien mieć na względzie powyższe rozważania. Z przytoczonych wyżej przyczyn Sąd, na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości.