II SA/Po 815/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) Protokolant ref. staż. Anna Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2025 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 listopada 2024 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłków stałych oddala skargę. Decyzją z 8 listopada 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium" lub "SKO") po rozpoznaniu odwołania R. M. (dalej: "Skarżący") od decyzji z 16 września 2024 r. nr [...] Prezydent Miasta (dalej: "organ I instancji") w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej: uchyliło zaskarżoną decyzję w części , tj. w zakresie jej pkt 2 i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy poprzez ustalenie terminu i sposobu spłaty należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego za okres od dnia 1 października 2018 roku do dnia 31 października 2023 roku w łącznej kwocie [...]złw ten sposób, że całość należności rozłożyć na 36 miesięcznych rat po [...] zł, płatnych do 25. dnia każdego kolejnego miesiąca począwszy od miesiąca listopada 2024 roku na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] nr [...]; W pozostałym zakresie zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. Organ I instancji przyznał Skarżącemu pomoc w formie zasiłku stałego na okres od 1 października 2018 r. do 31 października 2018 r. w wysokości [...] zł, na okres od 1 listopada 2018 r. do 30 kwietnia 2021 r. w wysokości [...] zł, na okres od 1 maja 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od 1 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 sierpnia 2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od 1 września 2023 r. do 31 października 2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że żona Skarżącego-M. M. jest użytkownikiem gruntów rolnych, po zmarłym ojcu o powierzchni 1,1900 ha fizycznych tj. 1,4650 ha przeliczeniowych. W związku z powyższym organ I instancji postanowieniami z 24 listopada 2023 r., nr [...], nr [...], nr [...], [...], [...] i [...] wznowił z urzędu postępowania w sprawach zakończonych decyzjami przyznającymi Skarżącemu zasiłek stały oraz decyzjami je zmieniającymi. Kolejno organ I instancji decyzjami z 28 czerwca 2024 r. uchylił decyzje przyznające Skarżącemu zasiłek stały i decyzje je zmieniające oraz przyznał Skarżącemu zasiłek stały na okres od 1 października 2018 r. do 31 października 2018 r. w kwocie [...]zł, na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 marca 2019 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2019 r. do 30 września 2019 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 października 2019 r. do 31 marca 2020 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2020 r. do 30 września 2020 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r. w kwocie [...]zł, na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 marca 2021 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r w kwocie [...]zł, na okres od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 października 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w kwocie [...]zł, na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2022 r. do 30 września 2022 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 października 2022 r. do 31 marca 2023 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2023 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 września 2023 r. do 30 września 2023 r. w kwocie [...]zł, na okres od 1 października 2023 r. do 31 października 2023 r. w kwocie [...]zł. N. określenie przez organ I instancji uprawnienia Skarżącego do zasiłku stałego wynikało z uwzględnienia w dochodzie jego rodziny, jak również w dochodzie na osobę w rodzinie dochodu miesięcznego żony Skarżącego. Decyzją z 16 września 2024 r. organ I instancji: 1. ustalił wysokość należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego za okres od 01 października 2018 r. do 31 października 2023 r. w łącznej kwocie [...]zł: - za październik 2018 r. -[...] zł ([...] = [...] zł) - za listopad 2018 r. - [...] zł ([...] - [...] zł = [...] zł) - za grudzień 2018 r.- [...] zł ([...] - [...] zł = [...] zł) - za styczeń 2019 r. - [...] zł ( [...] - [...] zł = [...] zł - za luty 2019 r. -[...] zł ([...]-[...] zł = [...] zł) - za marzec 2019 r. - [...] zl ([...] - [...] zł = [...] zł) - za kwiecień 2019 r. - [...] zł([...] - [...] zł = [...] zł ) - za maj 2019 r. - [...] zł ([...] - [...] zł = [...] zł) - za czerwiec 2019 r. - [...] zł ([...] - [...] zł = [...] zł) - za lipiec 2019r.- [...] zł ([...] - [...] zł = [...] zł) - za sierpień 2019r.-l [...] zł ([...] - [...] zł= [...] zł) - za wrzesień 2019r. - [...] zł ([...] - [...] zł= [...] zł) - za październik 2019r.- [...] zł ([...] - [...] zł= [...] zł) - za listopad 2019r. -[...] zł ([...] - [...] zł= [...] zł - za grudzień 2019 r. -[...] zł ([...] - [...] zł= [...] zł) - za styczeń 2020 r. - [...] zł ([...] - [...] zł= [...] zł) - za luty 2020r.- [...] zł ([...] - [...] zł= [...] zł) - za marzec 2020r. -[...] ( [...] - [...] zł= [...] zł) - za kwiecień 2020r.- [...] zł ([...] - [...] zł= [...] zł - za maj 2020r.- [...] zł ( [...] - [...] zł= [...] zł) - za czerwiec 2020r. - [...] zł ( [...] - [...] zł= [...] zł) - za lipiec 2020r. -[...] zł ([...] - [...] zł= [...] zł) - za sierpień 2020r. - [...] zł ([...] - [...] zł= [...] zł) - za wrzesień 2020r. -[...] ([...] - [...] zł= [...] zł ) - za październik 2020r. -[...]( [...] - [...] = [...] zł - za listopad 2020r[...] ([...] -[...] = [...] zł) - za grudzień 2020r. -[...] ([...] - [...] = [...] zł) - za styczeń2021 r.- [...] zł ([...] -[...] = [...] zł) - za luty 202lr. -[...] zł ( [...] zł - [...] = [...] zł) - za marzec 2021r. -[...] zł ([...] - [...] = [...] zł) - za kwiecień 202lr. - [...] zł ([...] - [...] zł = [...] zł - za maj 2021r. -[...] zł ([...] zł - [...] zł = [...] zł - za czerwiec 2021r. [...] zł ( [...] zł - [...] zł = [...] zł - za lipiec 2021r. - [...] zł ( [...] zł - [...] zł = [...] zł - za sierpień 2021. - [...] zł ( [...] zł - [...] zł = [...] zł - za wrzesień 2021 r.- [...] zł ([...] zł - [...] zł = [...] zł - za październik 2021r.- [...] zł ([...] zł-[...] zł = [...] zł - za listopad 2021r. - [...] zł ([...] zł [...] zł = [...] zł) - za grudzień 2021r. - [...] zł ( [...] zł - [...] zł = [...] zł) - za styczeń 2022r. -[...] zł ([...] - [...] zł = [...] zł) - za luty 2022r. -[...] zł ( [...] zł - [...] zł = [...] zł) - za marzec 2022r.- [...] zł ([...] - [...] zł = [...] zł) - za kwiecień 2022r. -[...] zł ([...] - [...] zł = [...] zł) - za maj 2022r. - [...] zł ( [...] - [...] zł = [...] zł - za czerwiec 2022r.- [...] zł ([...] - [...] zł = [...] zł - za lipiec 2022r. - [...] zł ( [...] - [...] zł = [...] zł) - za sierpień 2022r. -[...] zł ([...] - [...] zł = [...] zł) - za wrzesień 2022r.- [...] zł ( [...] - [...] zł = [...] zł) - za październik 2022r. -[...] ([...] zł - [...] zł = [...] zł) - za listopad 2022r. - [...] zł ([...] zł - [...] zł = [...] zł) - za grudzień 2022r. - [...] zł ( [...] zł - [...] zł = [...] zł) - za styczeń 2023r. -[...] ([...] zł - [...] zł = [...] zł) - za luty 2023r. -[...] ([...] zł - [...] zł = [...] zł) - za marzec 2023r. - [...] zł ( [...] zł - [...] zł = [...] zł) - za kwiecień 2023r. -[...] zł ( [...] zł - [...] zł = [...] zł) - za maj 2023r. -[...] zł ( [...] zł - [...] zł = [...] zł) - za czerwiec 2023r. - [...] zł ( [...] zł - [...] zł = [...] zł) - za lipiec 2023r. -[...] zł ( [...] zł - [...] zł = [...] zł) - za sierpień 2023 r.-[...] zł ( [...] zł -[...] zł = [...] zł) - za wrzesień 2023r. - [...] zł ([...] zł - [...] zł = [...] zł) - za październik 2023r. - [...] zł ([...] zł - [...] zł = [...] zł) 2. ustalił termin i sposób spłaty należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego za okres od dnia 01 października 2018 r. do dnia 31 października 2023r. r. w łącznej kwocie [...]zł w ten sposób, że kwotę [...]zł rozłożono na 36 rat po [...] zł począwszy od miesiąca września 2024 r. do października 2027 r. Wpłaty należy dokonać do dnia 25 każdego miesiąca na konto Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] nr [...]. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Skarżący wskazując, że nie zgadza się z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jednocześnie w treści odwołania Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu przywołanej na wstępie decyzji wyjaśniło, że w zasady przyznawania zasiłku stałego oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej: "u.p.s."). Kolegium podkreśliło, że podmioty, którym przysługuje zasiłek stały zostały określone w art. 37 ust. 1 u.p.s. Jednocześnie Kolegium wskazało, że do 31 grudnia 2023 r. zasiłek stały ustalało się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie mogła być wyższa niż [...] złmiesięcznie - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, a w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie (art. 37 ust. 2 u.p.s.). Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że stosownie do art. 37 ust. 6 u.p.s. przy ustalaniu uprawnienia oraz wysokości zasiłku stałego do dochodu nie wlicza się kwoty zasiłku okresowego, przy czym na gruncie u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: - miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; - składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; - kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ponadto Kolegium wyjaśniło, że przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości [...] zł(od 1 stycznia 2022 r., wcześniej - [...] zł), a dochody z ha przeliczeniowych oraz z innych źródeł sumuje się stosownie do art. 8 ust. 3, ust. 9 i ust. 10 u.p.s. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że stosownie do art. 109 u.p.s. osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie lub ustalił odpłatność, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń lub ponoszenia odpłatności. Świadczenia uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej - zgodnie z art. 6 pkt 16 u.p.s. - uważa się świadczenie nienależnie pobrane. Stosownie zaś do art. 98 u.p.s. świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Kolegium uznało, że Skarżący w czasie ubiegania się o zasiłek stały oraz w okresie jego pobierania zataił, że jego żona była użytkownikiem gruntu rolnego o powierzchni 1,1900 ha fizycznych, tj. 1,4650 ha przeliczeniowych. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego Skarżący miał obowiązek poinformować organ I instancji o takiej okoliczności, natomiast nie robiąc tego wprowadził organ w błąd, co do wysokości dochodu jego żony, jak również dochodu na osobę w jego rodzinie, stanowiących podstawę ustalenia prawa do zasiłku stałego i jego wysokości. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że zasiłek stały w wysokości wyższej niż ta ustalona po wznowieniu poszczególnych postępowań został wypłacony Skarżącemu na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu I instancji, w związku z czym różnice między tymi kwotami stanowią nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu u.p.s. Kolegium podkreśliło również, że w decyzjach przyznających i zmieniających zasiłek stały Skarżący był wielokrotnie i obszernie pouczany o obowiązku informowania o zmianach w swojej sytuacji oraz o konsekwencjach niedopełnienia tego obowiązku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że organ I instancji uwzględnił stabilną sytuację rodziny i źródła dochodów Skarżącego, wobec czego słusznie nie znalazł podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu lub umorzenia żądanej kwoty. Zdecydował natomiast o rozłożeniu zwrotu na 36 miesięcznych rat, biorąc pod uwagę długi okres spłaty i niską wysokość rat. Samorządowe Kolegium Odwoławcze oceniło, że organ I instancji zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i dokonał właściwej subsumpcji prawnej. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, co do terminu płatności rat (od września 2024 r). W ocenie Samorządowe Kolegium Odwoławcze , w tym czasie decyzja organu I instancji nie była ostateczna, ponieważ Skarżący miał prawo wszcząć postępowanie odwoławcze. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję w tej części i samo orzekło co do istoty sprawy, ustalając nowy początek terminu płatności rat na listopad 2024 r., po zakończeniu postępowania odwoławczego i uprawomocnieniu się decyzji. Skargę na powyższą decyzję w zakresie pkt 2 do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł Skarżący zarzucając, że w sprawie doszło do poczynienia błędnych ustaleń faktycznych w zakresie posiadania przez żonę Skarżącego własności gospodarstwa rolnego lub nieruchomości rolnej. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódziego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 stycznia 2025 r., sygn. akt II SPP/Po [...] wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy pozostawiono bez rozpoznania. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódziego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 marca 2025 r., sygn. akt II SPP/Po [...] umorzono postępowanie w zakresie przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowiono adwokata. Na rozprawie w dniu 29 maja 2025 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę wnosząc jednoczesnie o przyznanie wynagrodzenia oświadczając, iż nie zostało one opłacone nawet w części. Ponadto pelnomocnik wskazał, iż M. M. nie korzysta z nieruchomości rolnej a opłaca podatek za członków rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej również jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, zarówno procesowym, jak i z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 – dalej jako "u.p.s."), które stanowiły materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 6 pkt 16 u.p.s., świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Stosownie zaś do art. 98 u.p.s., świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 ustawy stosuje się odpowiednio. W orzecznictwie wskazuje się, iż decyzja w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń, ustalająca wysokość tych należności oraz termin ich zwrotu, musi być poprzedzona decyzją administracyjną uchylającą lub zmieniającą decyzję, mocą której przyznane zostało osobie świadczenie, w oparciu o przesłanki wynikające z art. 106 ust. 5 u.p.s. Z akt sprawy wynika, że powyższy tryb znalazł w niej zastosowanie, gdyż w wyniku wznowienia postępowania, Prezydent Miasta decyzjami z 28 czerwca 2024 r. uchylił decyzje przyznające Skarżącemu zasiłek stały i decyzje je zmieniające oraz przyznał Skarżącemu zasiłek stały na okres od 1 października 2018 r. do 31 października 2018 r. w kwocie [...]zł, na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 marca 2019 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2019 r. do 30 września 2019 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 października 2019 r. do 31 marca 2020 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2020 r. do 30 września 2020 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r. w kwocie [...]zł, na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 marca 2021 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r w kwocie [...]zł, na okres od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 października 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w kwocie [...]zł, na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2022 r. do 30 września 2022 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 października 2022 r. do 31 marca 2023 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2023 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 września 2023 r. do 30 września 2023 r. w kwocie [...]zł, na okres od 1 października 2023 r. do 31 października 2023 r. w kwocie [...]zł. Decyzje te nie zostały zaskarżone i stały się ostateczne. Przechoząc do istoty sprawy stanowiącej podstawę do strwierdzenia, iż pobrany w okresie od 1 października 2018 r. do 31 października 2023 r. zasiłek stały jest w części świadczeniem nienależnie poranym należy dokonać ustaleń czy świadczenie to uzyskano na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji co do sytuacji dochodowej, a dokładniej czy do dochodu rodzinny powinno zaliczyć się dochód z gospodarstwa rolnego M. M.. W ocenie organów Skarżący nie poinformował o posiadanym przez M. M. gospodarstwie rolnym. Natomiast Skarżący stoi na stanowisku, iż jego żona nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego po zmarłym ojcu, nie użytkuje go, a wyłącznie opłaca podatek rolny za członków rodziny. Zgodnie z art. 8 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z wyjątkiem m.in. specjalnego zasiłku celowego, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, osobie w rodzinie oraz rodzinie, jeżeli spełniają kryterium dochodowe określone przez ustawę (ust. 1). Z kolei za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (ust. 3). Do dochodu ustalonego zgodnie z powyższymi zasadami nie wlicza się świadczeń i wpływów wymienionych w ust. 4 tej ustawy. Stosownie zaś do treści art. 8 ust. 9 u.p.s. w brzmieniu na dzień składania wniosku o zasiłek, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości [...] zł (od 1 stycznia 2022 r. – [...] zł). Jak z powyższego zatem wynika, wyliczenie przypadków, które uzasadniają pomniejszenie dochodu (art. 8 ust. 3 u.p.s.) stanowi katalog zamknięty. W szczególności zaś nie zostały w nim wymienione dochody pochodzące z posiadanego gospodarstwa rolnego. Okoliczność ta przesądza - co do zasady - zatem, że takie dochody powinny zostać uwzględnione przy obliczaniu dochodu. W orzecznictwie sądowoadministarcyjnym jednolicie przyjmuje się bowiem, że art. 8 ust. 9 u.p.s. zakłada swego rodzaju fikcję prawną, polegającą na obligatoryjnym nakazie przyjmowania ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego. Zwrot "przyjmuje się" z art. 8 ust. 9 u.p.s. sprawia, że organ pozbawiony jest w oznaczonym zakresie swobodnej oceny dowodów, gdyż ma obowiązek przy ustalaniu stanu faktycznego przyjąć, iż z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w określonej wysokości, nawet jeśli faktyczny dochód z tego tytułu nie jest uzyskiwany. Dla ustalenia dochodu na potrzeby postępowania w sprawach świadczeń z pomocy społecznej nie ma znaczenia, jakie rzeczywiste dochody osiągane są z gospodarstwa rolnego ani czy grunt jest w ogóle uprawiany. Decydują tytuł własności lub posiadania gruntu oraz jego zaklasyfikowanie. Ustawodawca przyjął fikcję prawną, zgodnie z którą posiadanie gruntu rolnego oznacza jednoczesne uzyskiwanie dochodu. A zatem w celu ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej należy przyjąć, że każdy właściciel/każdy posiadacz samoistny nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego w aktualnie obowiązującym stanie prawnym uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...] zł z hektara przeliczeniowego, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 marca 2020 r., III SA/Gd 828/19, wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 stycznia 2019 r., III SA/Lu 636/18, czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. III SA/Kr 348/20, dostępne w bazie CBOSA). Odnosząc się zaś do argumentacji, że M. M. nie jest użytkownikiem, ani posiadaczem, ani właścicilem żadnej nieruchomości rolnej (patrz zarzuty odwołannia) wskazać należy, że Skarżąca opłaca podatek rolny czego sama nie kwestionowała. Istotne jest również, i co wynika z pisma Wójta Gminy G. z dnia 11 października 2023 r., iż skarżąca figuruje w ewidencji podatników podatku rolnego z gruntu o pow. 1,1900 ha fizycznych tj. 1,460 ha przeliczeniowych z uwagi na złozone w dniu 21 lutego 2013 r. oświadczenie, że jest użytkownikiem ww. gruntów po zmarłym ojcu. W tym miejscy warto wsakazać na art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (tj. Dz. U. 2020r. , poz. 333 ze zm.), zgodnie z którym podatnikami podatku rolnego są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki, nieposiadające osobowości prawnej, będące m.in.: właścicielami gruntów, z zastrzeżeniem ust. 2 (pkt 1); posiadaczami samoistnymi gruntów (pkt 2). Z kolei w myśl art. 3 ust. 2 u.p.r., jeżeli grunty znajdują się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego ciąży na posiadaczu samoistnym. Zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest natomiast zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Jak wynika z powyższych przepisów ustalenie statusu prawnopodatkowego (na gruncie ww. ustawy) danego podmiotu będącego właścicielem danej rzeczy objętej zakresem opodatkowania wymaga wykluczenia, czy ta rzecz nie jest w posiadaniu samoistnym innego podmiotu. W takim bowiem przypadku obowiązek podatkowy nie ciąży na właścicielu tej rzeczy. Skoro decyzje wymiarowe są wydawane na M. M., na podstawie jej oświadczenia, a ona te podatki opłaca to należy przyjąć, że to ona nadal włada gruntami rolnymi. W piśmie z dnia 20 października 2023 r. M. M. oświadczyła, iż “nie wie dlaczego ten podatek na mnie przychodzi – płacę go, bo nie potrafię tej sprawy załatwić". Natomiast na rozprawie w dniu 29 maja 2025 r. pełnomocnik strony Skarżącej oświadczył, że M. M. opłaca podatek za członków rodziny. Odnosząc się do powyższego wskazć należy, iz nielogicznym wydaje się fakt, że rodzina korzystająca z pomyocy społecznej, mając bardzo ograniczone środki do życia, opłaca bez powodu podatek rolny za kogoś innego. Warto pamiętać, iż M. M. płaci powyższy podatek i na nią są adresowane decyzje wymiarowe, gdyż to ona w 2013 r. złożyła oświadczenie, że jest użytkownikiem gruntów rolnych. Ponadto należy jeszcze raz zanznaczyć, iż ustawodawca przyjął fikcję prawną, zgodnie z którą posiadanie gruntu rolnego nie będąc jego właścicielem oznacza jednoczesne uzyskiwanie dochodu i to bez znaczenia czy grunt rolny jest faktycznie uprawiany. Z tych wszystkich względów nie mogły zostać uwzględnione zarzuty skargi kwestionujące uwzględnienie dochodu z gospodarstwa rolnego. Sąd nie neguje trudnej sytuacji życiowej i osobistej rodziny strony skarżącej jednakże musi stwierdzić, że nie może odnieść zamierzonego skutku argumentacja skargi wobec regulacji ustawowych i kryterium legalności, jakie obowiązuje sąd administracyjny. Zawarte w art. 8 u.p.s. regulacje dotyczące definicji dochodu i sposobu jego obliczania są normami bezwzględnie wiążącymi organ stosujący prawo. Nie mogą być interpretowane życzeniowo, w kontekście doświadczenia życiowego, czy przez pryzmat zasad współżycia społecznego. Dodatkowo należy zauważyć, że przepis art. 8 ust. 9 u.p.s. był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt K 18/05 (OTK-A 2008 Nr 4, poz. 56) orzekł o jego zgodności z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. W okolicznościach sprawy organy zasadnie uznały zatem, że źródło dochodu rodziny Skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, oprócz dochodów wskazanych w poszczególnych wnioskach, stanowiło gospodarstwo rolne. Jeśli zaś zostanie ustalone, że w sprawie zachodzi co najmniej jedna z określonych w art. 6 pkt 16 u.p.s. materialnych przesłanek definicji nienależnie pobranego świadczenia, to organ ma obowiązek wydania decyzji, o której mowa w art. 98 w związku z art. 104 ust. 4 u.p.s. Analiza akt sprawy potwierdza prawidłowość stanowiska organu. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że żona skarżącego w okresie składania wniosków o przedmiotowy zasiłek posiadała gospodarstwo rolne o pow. 1,460 ha przeliczeniowych i pomimo tego Skarżący nie ujawniała go we wniosku o przyznanie zasiłku, ani podczas wywiadu środowiskowego. Z tych też względów organ zasadnie doliczył do dochodu rodziny Skarżącego w zależności od okresu kwotę [...]zł (w okresie 1 października 2018 r. do stycznia 2022 r.) czy też [...] zł (w okresie lutego 2022 r. do sieprnia 2023 r.). Powyższe po doliczeniu pozostałych dochodów tj. zasiłku rodzinnego, dodatku mieszkaniowego w poszczególnych miesiącach zasadnie doprowadzilo do zmiany wysokości zasiłku stałego. Wyliczenia dochodu rodziny dokonane przez organ nie budzą wątpliwości Sądu, w szczególności, że uwzględniono dochody jakie przysługiwałyby na podstawie zmienionych decyzji zarówno wobec R. M. jak i M. M.. W szczególności organ do dochodu nie zaliczył zasiłku stałego M. M., który został uznany za nienależnie pobrany. Wyliczenia organ dokonał za poszczególne miesiące, które to wyliczenia nie budzą wątpliwości Sądu i dokonane zostały zgodnie z ówcześnie obowiązującymi regulacjami, w tym przede wszystkim w związku ze zmieniającym się kryterium dochodowycm jak i zryczałtowanym dochodem z ha przeliczeniowego gruntów rolnych. Powyższe zaś słusznie skutkowało uznaniem, iż różnica pomiędzy zasiłkiem wypłaconym, a zasiłkiem przyznanym na podstawie decyzji z dnia 28 czerwca 2024 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Porównanie kwot pierwotnie przyznanych zasiłków stałych z kwotami wynikającymi z decyzji z dnia 28 czerwca 2024 r. zasadnie skutkowało ustaleniem nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej w łącznej kwocie [...]zł. Na koniec wskazać nalezy, iż stosownie do treści art. 104 ust. 4 u.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1 tego artykułu, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Sąd podzielił przy tym stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 6/20, w którym Sąd ten wyraził pogląd, że przed wydaniem decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, właściwy organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia, czy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek wskazujący na zasadność odstąpienia od żądania takiego zwrotu. Należy wyjaśnić przy tym, że to w postępowaniu dotyczącym uznania świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do ich zwrotu, a nie w odrębnym postępowaniu, ocenie organu podlega możliwość odstąpienia od żądania zwrotu tych świadczeń/umorzenia nienależnie pobranych. Celem takiego działania jest przyspieszenie postępowania zwrotowego/umorzeniowego. W niniejszej sprawie organ takiej oceny dokonał i z tego względu spłatę nienależnie pobranego świadczenia rozłożyl na raty. Przy czym zgodzić należy się z organem, iż w sprawie, w szczególności uwzględniając podjęcie przez R. M. zatrudnienia, nie wystąpiły na dzień wydawania decyzji okoliczności uzasadniających umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Przy czym Sąd wskazuje, iż w przypadku utratyu pracy zarobkowej i pogorszenia się sytuacji materialnej rodziny strona skarżąca ma prawo zwrócić się do organu o umorzenie tych należności. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika strony skarżącej dotyczącego zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, Sąd informuje, że sprawę tę rozpozna w osobnym orzeczeniu referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. ----------------------- 2