II SA/Po 816/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2012 r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje adwokatowi J. N. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę (...) zł (...), w tym (...) zł (...) tytułem podatku od towarów i usług, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia (...) maja 2010 r. nr (...), wydaną na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r. Nr 87, poz. 395 ze zm.), w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił C. K. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż represją w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" powyższej ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 01 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 -1945. Równocześnie, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07, za deportację uznać należało również wywiezienie do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, o ile obowiązek pracy przymusowej przybierał szczególnie dotkliwą formę, a więc był połączony z wysiedleniem i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. Zdaniem organu, z akt sprawy wynika, że wnioskodawca w okresie okupacji wykonywał pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania. Praca ta nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy, o której mówi Trybunał w powołanym wyroku, tzn. nie była połączona z wysiedleniem i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. C. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia (...) lipca 2010 r. wskazując, że nałożony na niego obowiązek pracy przymusowej związany był z wysiedleniem poza miejsce zamieszkania, bez możliwości powrotu oraz z "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska do obcych ludzi, a także z wykorzystywaniem pracy niedostosowanej dla ośmioletniego dziecka. Decyzją z dnia (...) lipca 2010 r. nr (...), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) utrzymał w mocy decyzją własną z dnia 20 maja 2010 r. Zdaniem organu, w myśl art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 01 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność powyższego przepisu z Konstytucją, w zakresie, w jakim pomija on przesłankę deportacji do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Trybunał Konstytucyjny nie miał jednakże zastrzeżeń co do samej zasady, aby świadczenia otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. W konsekwencji nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawniała do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Zdaniem organu z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż wnioskodawca wykonywał pracę przymusową w miejscowości K., znajdującej się w niewielkiej odległości od miejsca jego stałego zamieszkania. W ocenie organu nie nastąpił więc fakt wysiedlenia określony w ustawie o świadczeniu pieniężnym. Organ wskazał, iż nie neguje w tym wypadku faktu ciężkiej sytuacji strony podczas okupacji, lecz jedynie fakt, iż nie został spełniony zawarty w 2 pkt 2 lit. a) ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł C. K. wskazując, że w czerwcu 1940 r. cała jego rodzina została deportowana – ojciec został zabrany do obozu pracy, natomiast brat do obozu w Majdanku, z którego już nie wrócił. Jako siedmioletni chłopak został on wraz ze swoją matką wysiedlony do miejscowości K., gdzie był zmuszany do pracy niewolniczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Po 563/10, uchylił zaskarżoną decyzję. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., wskazał, iż dla przesądzenia o zasadności przyznania świadczenia pieniężnego, o jakim mowa w art. 2 pkt 2 lit "a" i ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich konieczne jest ustalenie, czy wnioskodawca faktycznie został "wyrwany" z dotychczasowego środowiska. W przedmiotowej sprawie organ rozstrzygający sprawę, choć prawidłowo wskazały, iż skarżący, jako ośmioletni chłopiec, został deportowany wraz z matką z miejsca zamieszkania – miejscowości A., do miejscowości K., oddalonych od siebie o 7.2 km, nie rozważył jednakże, czy fakt przebywania skarżącego z matką mógł wpływać na ustalenie uprawnień skarżącego do przedmiotowego świadczenia. W opinii Sądu rozważenia wymagało, czy wobec pobytu matki skarżącego w tym samym gospodarstwie, skarżący miał możliwość kontaktowania się z nią, czy może kontakty te były ograniczone, przez co być może znajdował się on w sytuacji, którą Trybunał określił jako uciążliwą, a przez to uprawniającą do otrzymania świadczenia. Jak wyjaśniono, w przedmiotowej sprawie podstawowe znaczenie ma kwestia "wyrwania" z dotychczasowego środowiska, a wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter takiej represji, można wymienić m.in.: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji, co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi. Okoliczności tych w badanym przypadku nie rozważono, w konsekwencji nie dano temu wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia (...) czerwca 2011 r., Nr (...), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie odmówił C. K. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ powtórzył dotychczasowy przebieg postępowania oraz powtórzył argumentację zawartą w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., konkludując, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego. Następnie wskazano, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że wnioskodawca został wywieziony w lutym 1940 r. wraz z całą rodziną z A. do K., gdzie wraz z braćmi wykonywał pracę przymusową. Jak oświadczył sam wnioskodawca w K. mieszkał wraz matką, która pracowała u niemieckiego osadnika, natomiast on sam, choć z uwagi na młody wiek nie został skierowany do pracy przez okupanta, pracował w polskim gospodarstwie, gdzie zajmował się opieką i wypasem bydła. Wnioskodawca wskazał w dniu (...) czerwca 2011 r., podczas przesłuchania dokonanego w ramach pomocy prawnej przez pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W., iż pracę podjął z uwagi na ciężką sytuację życiową matki. Wraz z nim pracowało jeszcze dwóch Polaków, a sama miejscowość Kębłowo miała charakter typowo polski. Co więcej wnioskodawca oprócz codziennych kontaktów z matką miał też zapewniony sporadyczny kontakt z rodzeństwem. W decyzji wywiedziono, że w niniejszej sprawie oprócz twierdzeń strony brak jakichkolwiek dowodów świadczących o deportacji do pracy przymusowej. Strona w żaden sposób nie udowodniła, że przez cały okres świadczenia pracy była pozbawiona kontaktu z najbliższą rodziną, Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie należy mieć na względzie, że w warunkach działań wojennych rodziny często były rozłączane, a dzieci pozbawione opieki nawet na kilka lat. W tej sytuacji bieżący nawet kilkugodzinny kontakt skarżącego z rodziną dawał mu poczucie bezpieczeństwa i stałej opieki. Zdaniem organu rozstrzygającego sprawę okoliczności powyższe wskazują, iż nie spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu C. K. wnioskując o zmianę przedmiotowej decyzji i przyznanie mu uprawnień do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu skargi przywołał on trudną sytuację, w jakiej znalazł się w wieku 7 lat, gdy został przymuszony do pracy w gospodarstwie rolnym Polaka kolaborującego z Niemcami. W jego opinii pozostawał on w izolacji od swojego dotychczasowego środowiska, i był pozbawiony kontaktu z pozostałymi członkami rodziny, zaś sam kontakt z matką był bardzo ograniczony. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2012 poz. 270), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, odmawiająca przyznania C. K. świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Zgodnie z art. 2 pkt. 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, represją w rozumieniu ustawy, uzasadniającą przyznanie świadczenia pieniężnego, o jakim mowa w art. 3 powyższej ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Zdaniem organu administracji publicznej rozstrzygającego przedmiotową sprawę, z treści powyższego przepisu wynika, iż dla przyznania powyższego świadczenia spełnione muszą zostać łącznie następujące przesłanki: wywiezienie z dotychczasowego miejsca zamieszkania, mające charakter "wyrwania" z dotychczasowego środowiska oraz podjęcie pracy przymusowej. Akceptując, co do zasady powyższe stanowisko wskazać jednakże należy, iż nie może ono znaleźć zastosowania w stosunku do dzieci, wywiezionych wraz z rodzicami skierowanymi do pracy przymusowej. Skład orzekający w tej sprawie podziela ten kierunek wykładni, zaprezentowany m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004 r., sygn. akt OSK 135/04, ONSAiWSA 2005, Nr 1, poz. 15, który przyjmuje, że o deportacji (wywiezieniu) można mówić również wtedy, gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, niezależnie od tego, czy faktycznie ono pracowało. Osadzenie w obozie pracy przymusowej z rodzicami jest wystarczającą przesłanką do zaliczenia do osób represjonowanych w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07 marca 2002 r., sygn. akt V SA 1878/01, LEX 171246). Nie można bowiem zakładać, iż cel wywiezienia dziecka z rodzicami deportowanymi na roboty przymusowe był inny niż w stosunku do rodziców, co powoduje, iż brak skierowania na roboty przymusowe, wykluczałby powyższe osoby z kręgu podmiotów mogących uzyskać stosowne świadczenie pieniężne. Konsekwentnie, w stosunku do dzieci wywiezionych wraz z rodzicami skierowanymi do pracy przymusowej, przyznanie stosownego świadczenia pieniężnego nie jest uzależnione od okoliczności, czy zostały one skierowane do pracy przymusowej, czy też, jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie, podjęły one pracę z uwagi na trudne warunki, w jakich znalazła się ich rodzina. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, iż w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., wskazano, iż dla przesądzenia o zasadności przyznania świadczenia pieniężnego, o jakim mowa w art. 2 pkt 2 lit a i ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich konieczne jest ustalenie, czy wnioskodawca faktycznie został "wyrwany" z dotychczasowego środowiska, a wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter takiej represji, uprawniający, do przyjęcia, że mamy do czynienia z deportacją wymienia się: niedostatek więzi społecznych z otoczeniem( wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji, co najmniej utrudniony kontakt z rodziną najbliższymi. W ocenie Sądu z do tej pory zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący miał utrudniony kontakt z rodziną, który jest z jednym z czynników wskazujących na zaostrzony charakter represji. Skarżący, jako ośmioletnie dziecko, został wywieziony wraz z matką i dwójką braci z miejsca zamieszkania – miejscowości A. do miejscowości K. Co prawda skarżący zamieszkiwał wspólnie z matką, jednak konieczność wykonywania przez nią pracy, a także podjęcie pracy przez skarżącego przesądzała, iż kontakty powyższe miały charakter ograniczony, uniemożliwiający rozwijanie więzi rodzinnych, tak istotnych gdy zważy się na wiek dziecka. Kontakt z braćmi wywiezionymi wspólnie z nim do A. był sporadyczny, nie zamieszkiwali razem ze skarżącym i matką, pracowali w innych gospodarstwach. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że skarżący do końca wojny nie miał kontaktu z ojcem, który został przewieziony do obozu pracy w Ż. koło P. Brat J. został wywieziony do obozu koncentracyjnego w Majdanku, gdzie zginął. Brat S. i siostra Ł. zostali wywiezieni do innej miejscowości, skarżący nie miał z nimi kontaktu, aż do końca wojny. Oceniając uciążliwość sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący organy winny mieć na względzie nie zakwestionowany, a wskazywany przez C. K. fakt, iż jego rodzinny dom oraz cała wieś po wywiezieniu do A. został zajęty przez przesiedlonych Niemców. Zdaniem Sądu okoliczność ta bez wątpienia zwiększała poczucie wyrwania skarżącego ze środowiska, zwiększała stopień dolegliwości związanej z wywiezieniem. Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem, organu iż fakt, że niektóre z okoliczności wynikają jedynie z zeznań skarżącego, przy jednoczesnym braku innych dowodów podważa wiarygodność tychże zeznań. Wskazać w tym miejscu należy na przepis art. 86 kpa, który stanowi, że organ administracji może przesłuchać stronę celem wyjaśnienia faktów istotnych dla sprawy, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały one nie wyjaśnione. Oznacza to, iż niedopuszczalnym było stwierdzenie w decyzji, że strona w żaden sposób nie udowodniła, iż przez cały okres świadczenia pracy pozbawiona była kontaktu z rodziną, z tego powodu, że w niniejszej sprawie oprócz twierdzeń strony brak było na tę okoliczność innych dowodów. Zdaniem Sądu sam fakt, że skarżący wykonywał pracę w gospodarstwie rolnym, należącym do Polaka nie może również wykluczać wpływu na zwiększenie stopnia dolegliwości uciążliwości represji związanej z wywiezieniem. Należało bowiem rozważyć jej charakter w odniesieniu do wieku skarżącego oraz fakt, iż do jej wykonywania zmuszony został wskutek niewystarczających racji żywnościowych otrzymywanych przez matkę. Organ winien także mieć na względzie, iż z zeznań skarżącego wynika fakt kolaboracji właściciela z Niemcami. Reasumując dotychczasowe rozważania wskazać należy, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wadliwie uznał, iż wobec braku skierowania skarżącego do wykonywania robót przymusowych, brak było przesłanek uzasadniających przyznanie wnioskowanego świadczenia pieniężnego. Jak wywiedziono powyżej przyznanie świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym nie jest uzależnione od podjęcia pracy przez dziecko, wywiezione z rodzicami, skierowanymi do pracy przymusowej. Nie sposób zgodzić się z organem, iż przeciwko przyznaniu świadczenia przemawiał także fakt braku udowodnienia, iż przez cały okres pozbawiony był kontaktu z rodziną. W istocie bowiem czynnikiem wskazującym na zaostrzony charakter represji nie jest wyłącznie brak kontaktu, ale również utrudniony kontakt z rodziną, który wskazywany był w zeznaniach skarżącego, nie zakwestionowanych skutecznie przez organ. Za niedostateczne w świetle powyższej normy uznać należy także rozważania dotyczące charakteru wykonywanej pracy w odniesieniu do wieku oraz podnoszoną w zeznaniach okoliczność współpracy gospodarza z Niemcami, o czym wspomniano powyżej. Ocena tych okoliczności niewątpliwie ma wpływ na ustalenie stopnia dolegliwości związanej z wywiezieniem. Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiając z tych przyczyn przyznania świadczenia dopuścił się tym samym naruszenia art. 2 pkt 2 lit a i ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej. W tym stanie rzeczy uznać należy, że spełnione zostały przesłanki z art. 145 §1 pkt 1 lit. a) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i dlatego orzeczono jak w pkt. I sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uwzględni poczynione rozważania, a w szczególności fakt, iż w stosunku do dzieci wywiezionych wraz z rodzicami skierowanymi do pracy przymusowej, przyznanie stosownego świadczenia pieniężnego nie jest uzależnione od okoliczności, czy zostały one skierowane do pracy przymusowej, czy też, jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie, podjęły one pracę z uwagi na trudne warunki, w jakich znalazła się ich rodzina. W tej sytuacji wyjaśnienia będzie wymagał stopień dolegliwości związanej z wywiezieniem. Oznacza to konieczność zbadania wszelkich czynników wskazujących na zaostrzony charakter takiej represji, na które wskazuje Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku z dnia (...).12.2009 r. Podczas ponownie prowadzonego postępowania organ winien mieć na względzie, iż z do tej pory zgromadzonego materiału dowodowego wynika utrudniony kontakt skarżącego z rodziną , stanowiący wg Trybunału jeden z czynników wskazujących na zaostrzony charakter represji. Oceniając uciążliwość sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący organy winny mieć również na względzie nie zakwestionowany, a wskazywany przez C. K. fakt, iż jego rodzinny dom oraz cała wieś po wywiezieniu do A. został zajęty przez przesiedlonych Niemców (k. 20 akt administracyjnych). Zdaniem Sądu okoliczność ta bez wątpienia zwiększała poczucie wyrwania skarżącego ze środowiska, zwiększała stopień dolegliwości związanej z wywiezieniem, zaostrzając tym samym charakter represji. Oceny będzie wymagał charakter podjętej przez skarżącego pracy w gospodarstwie rolnym w odniesieniu do jego wieku, fakt że do jej podjęcia został zmuszony z uwagi nie wystarczające racje żywnościowe otrzymywane przez matkę, a także podnoszoną przez niego w zeznaniach okoliczność, iż gospodarstwo należało do kolaborującego z Niemcami Polaka, oceny wymagał będzie sposób w jaki pracodawca traktował skarżącego. W tym celu organ rozważy konieczność przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z zeznań skarżącego w charakterze strony. Dopiero ustalenie i rozważenie wszystkich tych okoliczności pozwoli na rzetelną ocenę spełnienia wymogów z art. 2 pkt 2 lit. a cytowanej ustawy uprawniających do przyznania świadczenia. Wskazać raz jeszcze należy na konieczność przestrzegania przez organ przepisu art. 86 kpa, a także na fakt, iż dowód z zeznań stron podlega takiej samej ocenie jak inne dowody, przy czym odmowa dania wiary tym zeznaniom nie może wynikać jedynie z faktu, że jest to jedyny dowód w sprawie. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy w związku z § 19, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.