II SA/Po 820/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu adw. [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 12 czerwca 2019 r. w przedmiocie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu w sprawie ze skargi B. C. i A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji i ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie /-/ E. Podrazik Postanowieniem z dnia 6 listopada 2018 roku starszy referendarz sądowy zwolnił B. C. od kosztów sądowych i ustanowił dla niego adwokata. Pismem z dnia [...] roku Okręgowa Rada Adwokacka w [...] wyznaczyła adwokata M. B. jako pełnomocnika skarżącego z urzędu. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2019 r. starszy referendarz sądowy działając na podstawie art. 250 § 1 i art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 1 – 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18; dalej: "rozporządzenie z 2016 r."), przyznał adwokatowi M. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu przed sądem pierwszej instancji opłatę w wysokości 360 zł, podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług w wysokości 82,80 zł. W uzasadnieniu wyjaśniono, że sprawy dotyczące ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej nie są sprawami, których przedmiotem zaskarżenia jest typowa należność pieniężna, która warunkuje wysokość należnego wpisu sądowego, a także wysokość przyznawanego wynagrodzenia z tytułu świadczonej z urzędu pomocy prawnej. Wobec tego mając na uwadze charakter sprawy, zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 roku, należało ustalić zasadniczą opłatę za czynności adwokata podejmowane z urzędu przed sądem pierwszej instancji w wysokości opłaty wskazanej w § 21 ust. 1 pkt 1 c) rozporządzenia z 2016 roku, czyli w wysokości 240 zł. Jednocześnie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy wzięto po uwagę nakład pracy poniesiony przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, co uzasadniało powiększenie należnego wynagrodzenia do 150% opłaty przysługującej z tytułu udzielonej pomocy prawnej stosownie do § 4 ust. 2 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 roku, tj. do wysokości 360,00 zł. Opłatę tę stosownie do § 4 ust. 3 rozporządzenia z 2016 podwyższono o stawkę podatku od towarów i usług, przewidzianą dla tego rodzaju czynności, obowiązującą w dniu orzekania o niej, tj. w kwocie 82,80 zł. Pełnomocnikowi przyznano zatem tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu przed sądem pierwszej instancji wynagrodzenie w łącznej wysokości 442,80 zł. W sprzeciwie z dnia [...] r. adw. [...] wniósł o zmianę postanowienia z dnia 12 czerwca 2019 r. poprzez przyznanie i wypłacenie na jego rzecz od Skarbu Państwa-Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu stronie skarżącej przed Sądem I instancji według norm przepisanych, tj. na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze oraz art. 250 § 1 P.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 1 w zw. § 4 ust. 1 i 3 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 8 pkt 5 rozporządzenia z 2016 r. w wysokości 2.400,00 zł powiększonej o należny podatek od towarów i usług, które to koszty nie zostały opłacone nawet w części. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 2016 r. W uzasadnieniu pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że jeśli dana sprawa jest rozpoznawana w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji i nie dotyczy skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego, a przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, to opłata musi byt ustalona na podstawie przepisu § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 8 pkt 5 rozporządzenia z 2016 r. i bez znaczenia pozostaje tutaj fakt, czy materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, czy też przykładowo przepisy jednej z ustaw podatkowych. Gdyby bowiem racjonalny ustawodawca chciał te kwestie w jakikolwiek sposób zróżnicować, to bez wątpienia by to uczynił. Nie ma zatem rozróżnienia na sprawy, w których przedmiotem zaskarżenia jest "typowa" należność pieniężna i sprawy, w których przedmiotem jest "nietypowa" należność pieniężna. Następnie powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych argumentował, że sprawami, o których mowa w przepisie art. 216 P.p.s.a, gdy przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, są sprawy, w których przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną, bądź stwierdzające jej istnienie. Nie ulega żadnych wątpliwości, iż w realiach niniejszej sprawy mamy do czynienia ze sprawą, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w rozumieniu art. 216 p.p.s.a. Zauważyć bowiem wypada, iż w decyzji organu administracji publicznej I instancji postanowiono o zmianie decyzji z dnia [...] r. w ten sposób, że ustalono A. i B. C. opłatę w pełnej wysokości, tj. [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r. do [...] r. za pobyt syna T. C. w placówce opiekuńczo-wychowawczej: Dom Dziecka w K.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Artykuł 250 § 1 P.p.s.a. stanowi, że pełnomocnik procesowy wyznaczony w ramach przyznanego prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W rozpoznanym przypadku mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18). Jak wynika z § 2 tego aktu wykonawczego, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu. W treści § 4 ust. 1 sformułowano zasadę, zgodnie z którą opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4 tego aktu. Z kolei ustęp 2 przywołanego przepisu umożliwia ustalenie opłaty w wysokości wyższej, a nieprzekraczającej 150 % opłaty ustalonej w ust. 1 uzależniając to od uwzględnienia nakładu pracy adwokata, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; wartości przedmiotu sprawy; wkładu adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie oraz od stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Zgodnie z treścią § 21 ust. 1 rozporządzenia z 2016 roku opłaty wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi: pkt 1) w pierwszej instancji: a) w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna – opłatę obliczoną na podstawie § 8, b) za sporządzenie skargi i udział w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego – 600 zł, c) w innej sprawie – 240 zł. Mając na uwadze treść przywołanych wyżej unormowań, w tym oceniwszy działanie pełnomocnika strony przez pryzmat kryteriów wskazanych w cytowanym § 4 ust. 2 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r., starszy referendarz sądowy zasadnie przyznał mu kwotę 442,80 zł, na którą składa się opłata za udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym pierwszej instancji ustalona na podstawie § 4 ust. 1 i 2 wspomnianego rozporządzenia w wysokości 360,00 zł, powiększona stosownie do § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia o podatek od towarów i usług obliczony według stawki 23 %, wynoszący 82,80 zł. Odpowiadając na zarzuty sprzeciwu wskazać należy, że brak jest podstaw do przyznania pełnomocnikowi opłaty w żądanej przez niego kwocie 2.400,00 zł, na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a wspomnianego aktu wykonawczego. W tym zakresie zgodzić się należy z zaprezentowanym w zaskarżonym postanowieniu stanowiskiem, iż sprawa w przedmiocie zmiany decyzji i ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej nie jest sprawą, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, która warunkuje wysokość należnego wpisu sądowego, a także wysokość przyznawanego wynagrodzenia z tytułu świadczonej z urzędu pomocy prawnej. Nie wszystkie bowiem akty administracyjne, w których rozstrzygnięciu wymieniona jest kwota należności pieniężnej można określać aktami dotyczącymi należności pieniężnych. Charakter prawny wydanego aktu winien być odczytywany w zgodzie z literą prawa oraz materią postępowania, którego dotyczy akt administracyjny. Co więcej, należy zwrócić uwagę, że należnością pieniężną w rozumieniu art. 231 P.p.s.a. nie będzie należność, której związek z aktem nie ma charakteru bezpośredniego. Przykładem takich spraw są sprawy, w których kontroli sądu poddawane są akty wydawane w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, stwierdzenia nieważności, czy też uchylenia, zmiany albo wygaśnięcia aktu administracyjnego, jeżeli akty te obejmowały należność pieniężną (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt II FPS 2/09 – wszystkie wskazane w niniejszym postanowieniu orzeczenia dostępne są pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nawet więc gdyby uznać, że decyzja w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej powinna być traktowana jako decyzja w przedmiocie ustalenia należności pieniężnej, a nie jak sprawa z zakresu pomocy społecznej, to zaznaczyć należy, że wydana w rozpoznawanej sprawie decyzja organu I instancji z dnia [...] r., nr [...], zmienia wydaną przez ten organ decyzję z dnia [...] r., nr [...], w której ustalono A. i B. C. opłatę w pełnej wysokości, tj. [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r. za pobyt syna T. C. w spokrewnionej rodzinie zastępczej. W istocie zaskarżona decyzja nie nakłada więc na A. i B. C. żadnych nowych obowiązków, gdyż obowiązek ponoszenia przez rodziców opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej został już nałożony zmienianą decyzją. Co więcej, nie można tracić z pola widzenia, że zmieniana decyzja nie nakłada na zobowiązanych obowiązku zapłaty jednorazowej należności pieniężnej, ale obowiązek cyklicznej zapłaty określonej sumy pieniężnej (świadczenie powtarzające się), a w przepisach P.p.s.a. nie ma przepisu analogicznego do art. 22 Kodeksu postępowania cywilnego, który wskazywałby sposób obliczenia wartości przedmiotu sporu w sprawach o prawo do świadczeń powtarzających się. Końcowo podkreślić należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowało się stanowisko, że w sprawach, których przedmiotem jest odpłatność za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, wynagrodzenie pełnomocnika działającego w sprawie (bez względu na to, czy jest to pełnomocnik wyznaczony z urzędu, czy też z wyboru), ustala się w oparciu o stawki "w innej sprawie", a nie w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 909/18, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 1266/18, wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2370/15, postanowienie z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 1148/14). To samo dotyczy wynagrodzenia pełnomocnika z tytułu zastępstwa procesowego w sprawach, których przedmiotem jest ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 565/18). W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 i art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ E. Podrazik