II SA/Po 823/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2019 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2018r. Nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] 2018r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., [...] Rektor Uniwersytetu im. A. M. (zwanego dalej "Rektorem"), po rozpatrzeniu odwołania J. L., utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału Prawa i Administracji (zwanego dalej "Dziekanem") z dnia [...] kwietnia 2018 r. w przedmiocie skreślenia odwołującego się z listy studentów Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. A. M. na kierunku prawo niestacjonarnych jednolitych studiów magisterskich. Powyższe decyzje wydano w następujących okolicznościach. Decyzją z dnia [...] września 2017 r. Dziekan wznowił J. L. na III rok studiów na kierunku prawo na Wydziale Prawa i Administracji w roku akademickim [...]. Od decyzji o wznowieniu studiów odwołał się J. L. kwestionując zasady wznowienia. Decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., [...] Rektor utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dziekana. W tym miejscu można wyprzedzająco wskazać, że obecnie już prawomocnym wyrokiem z dnia 14 listopada 2018 r., II SA/Po 445/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. Sąd zwrócił uwagę na konieczność zebrania w aktach i przeanalizowania dokumentacji istotnej dla ustalenia zakresu różnic programowych, do których uzupełniania zobowiązano skarżącego w decyzji o wznowieniu studiów. Przedmiotem kontroli w ramach aktualnie rozpoznawanej skargi są decyzje dotyczące skreślenia J. L. z listy studentów. Otóż decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. Dziekan, powołując się na art. 190 ust. 2 pkt 4 w zw. z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 – uw. Sądu, dalej "P.sz.w.") oraz § 54 pkt 4 Regulaminu studiów Uniwersytetu im. A. M. (obwieszczenie [...] Senatu Uniwersytetu im. A. M. z dnia [...] września 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Regulaminu studiów Uniwersytetu im. A. M.; dalej zwanego "Regulaminem studiów"), skreślił J. L. z listy studentów na kierunku prawo w roku akademickim [...]. Wskazał, że zgodnie z powołanymi wyżej przepisami Dziekan może skreślić studenta z listy w przypadku nie podpisania przez niego przedłożonej przez uczelnię umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne. Od powyższej decyzji odwołał się J. L., którego zdaniem doszło do wielu naruszeń ze strony organu. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., [...] Rektor, działając między innym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej "K.p.a.") w zw. z art. 207 ust. 1 P.sz.w., utrzymał decyzję Dziekana w mocy. Po przedstawieniu stanu faktycznego organ odwoławczy podkreślił, że J. L. nie podpisał umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 160a ust. 1 i 2 P.sz.w. warunki pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów oraz opłat za usługi edukacyjne, a także wysokość tych opłat określa umowa między uczelnią a studentem lub osobą przyjętą na studia, zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Umowa taka jest zawierana nie wcześniej niż po wydaniu decyzji o przyjęciu na studia i nie później niż w terminie trzydziestu dni od rozpoczęcia zajęć. Z kolei art. 190 ust. 2 pkt 4 P.sz.w. (a także § 54 pkt 4 Regulaminu studiów [...]) pozwala skreślić studenta z listy studentów w przypadku niepodpisania przez studenta przedłożonej przez uczelnię umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne. Od decyzji Rektora J. L. złożył skargę, ponownie zarzucając naruszenie szeregu regulacji prawych, przy czym w ramach obszernych wywodów prawnych przede wszystkim zwracał uwagę na przysługujące mu prawo do nauki. W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie. W trakcie rozprawy, która odbyła się 12 lutego 2019 r. ustanowiony na zasadzie prawa pomocy pełnomocnik J. L. podniósł, że zaskarżona decyzja narusza art. 190 ust. 2 pkt 4 P.sz.w. w brzmieniu obowiązującym do października 2018 r. Podkreślił, że decyzja o skreśleniu z listy studentów ma charakter decyzji uznaniowej, a organ nie poczynił ustaleń i nie podał w decyzji, jakimi przesłankami się kierował. Pełnomocnik zaakcentował, że nie rozważono w szczególności słusznego interesu adresata decyzji. Niezależnie pełnomocnik J. L. podkreślił, że skarżącemu uczelnia nie przedłożyła umowy o odpłatne odbywanie studiów, wobec czego nie można wskazywać, że tenże umowy nie podpisał. Pełnomocnik podkreślił też, że nawet gdyby przyjąć, iż student wiedział o umowie, to w sytuacji toczącego się postepowania dotyczącego wznowienia studiów (a konkretnie zasad wznowienia studiów – uw. Sądu), jako oczywista jawi się konkluzja, że J. L. przygotowanej dla niego umowy by nie podpisał. Dotyczy ona bowiem 5 lat studiów, a tymczasem powinna odnosić się tylko do trzeciego, czwartego i piątego roku studiów. W konkluzji pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i 107 K.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd zaznacza, że faktem bezspornym jest, iż J. L. nie podpisał przygotowanej dla niego umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne. Z kolei zgodnie z art. 160a ust. 1 i 2 P.sz.w. warunki pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów oraz opłat za usługi edukacyjne, a także wysokość tych opłat określa umowa między uczelnią a studentem lub osobą przyjętą na studia, zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Umowa taka jest zawierana nie wcześniej niż po wydaniu decyzji o przyjęciu na studia i nie później niż w terminie trzydziestu dni od rozpoczęcia zajęć. Art. 190 ust. 2 pkt 4 P.sz.w. pozwala skreślić studenta z listy studentów w przypadku niepodpisania przez studenta przedłożonej przez uczelnię umowy. Mając na uwadze powyższe Sąd co do zasady zgadza się z Rektorem, że prima facie zachodziła podstawa do skreślenia J. L. z listy studentów (art. 190 ust. 2 pkt 4 P.sz.w.). Skład orzekający zwrócił jednak uwagę, iż decyzję wydano w szczególnych okolicznościach, gdy ze względu na zasadę przekonywania (art. 11 K.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 P.sz.w.) pożądanym było szersze odniesienie się przez organ do przesłanek wydanej decyzji. Jak trafnie zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącego, art. 190 ust. 2 pkt 4 P.sz.w. określał fakultatywne przesłanki skreślania studenta z listy studentów. W tym kontekście do organu należała weryfikacja, czy ziściły się w pełni okoliczności z tego przepisu. Z akt nie wynika, że J. L. uczelnia przedłożyła umowę o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne. Sąd oczywiście zdaje sobie sprawę, że złożona do akt umowa zapewne była dostępna dla skarżącego w siedzibie uczelni, niemniej z żadnego dokumentu nie wynika, iżby powiadomiono o niej skarżącego. Co więcej, należało uwzględnić, że podpisanie umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne nastąpić miało w okresie, gdy J. L. kwestionował zasady wznowienia studiów, co zresztą doprowadziło do prawomocnego uchylenia decyzji Rektora w tym przedmiocie (wyrok z dnia 14 listopada 2018 r., II SA/Po 445/18). Nie można też nie dostrzegać, że umowa przygotowana dla studenta opiewa na 5 letni okres studiów (§ 7 ust. 1 umowy – zob. k. 7 akt administracyjnych), a zgodnie z decyzją o wznowieniu studiów (a w każdym razie nie uchyloną przez Sąd decyzją z dnia [...] września 2017 r. wydaną w pierwszej instancji przez Dziekana) przyjęto skarżącego na III rok studiów, co – jak się wydaje – powinno rzutować na treść umowy. Wreszcie Sąd zaznacza, że ma świadomość, iż J. L. pozostaje w sporze z władzami uczelni i w wielu swoich pismach daje do zrozumienia, iż generalnie kwestionuje działania organów Uniwersytetu im. A. M. w jego sprawach. W ocenie Sądu, w opisanych wyżej okolicznościach organy uczelni powinny w pierwszej kolejności sprecyzować zasady wznowienia przez J. L. studiów po wyroku z dnia 14 listopada 2018 r., II SA/Po 445/18, a następnie stosownie do tego egzekwować od studenta obowiązki związane ze studiowaniem, tym także dotyczące ponoszenia za nie opłat. Z uwagi na niestandardową sytuację skarżącego (wznowienie studiów, toczące się liczne spory z władzami uczelni, w tym także sądowe) studenta należy jednoznacznie poinformować o tym jakie czynności powinien podjąć w związku z podjęciem studiów i jakie konsekwencje nastąpią w razie ich niedopełnienia. Pozwoli to uniknąć wątpliwości dotyczących przesłanek rozstrzygnięcia, takich jak zgłoszone w niniejszej sprawie (to jest dotyczących przedłożenia przez uczelnię umowy J. L., a także dotyczących treści umowy w kontekście zakresu wznowienia studiów). Końcowo Sąd zaznacza, iż odnotował, że z w świetle materiału zebranego w aktach sprawy wątpliwości budzi zachowanie przez J. L. terminu do złożenia odwołania (art. 129 § 2 K.p.a.). Zarazem jednak w aktach zabrakło dokumentacji, która pozwoliłaby stwierdzić, że termin ten został uchybiony. Istotne jest także to, że w piśmie z dnia 12 lutego 2019 r. pełnomocnik Rektora przyznał, że koperta, na podstawie treści której można by ustalić datę złożenia odwołania, zaginęła. Odnosząc się do powyższego wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 134 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2017 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "P.p.s.a.") sąd administracyjny "nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności". W doktrynie podkreśla się, a pogląd ten należy podzielić, że "celem ustanowienia zakazu reformationis in peius jest zapobieganie sytuacjom, w których strona niezadowolona z orzeczenia, jej zdaniem nieprawidłowego i niesłusznego, rezygnowałaby z jego zaskarżenia w obawie, że w razie nieuwzględnienia jej wniosków sytuacja, w której się znajduje, ulegnie jeszcze dalszemu pogorszeniu (T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2011, s. 624). Zakaz zmiany na niekorzyść ma eliminować obawę jednostki wnoszącej środek prawny przed ewentualnością pogorszenia jej pozycji prawnej wskutek kolejnego orzeczenia wydanego w jej sprawie i gwarantować tzw. bezpieczne przeniesienie rozpoznania sprawy do wyższej instancji (P. Pogonowski, Zakaz reformationis in peius w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2004, s. 54). W ocenie Sądu wobec braku ku temu materiału dowodowego należało rozstrzygnąć wątpliwości dotyczące terminu wniesienia odwołania na korzyść skarżącego, a upoważniał do tego właśnie art. 134 § 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie nie można bowiem twierdzić o oczywistym uchybieniu terminowi, a więc o wydaniu decyzji w warunkach nieważności. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.