II SA/Po 824/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę /-/ D. Rzyminiak – Owczarczak /-/A. Łaskarzewska /-/E. Brychcy Prezydent Miasta G. decyzją z dnia (...) czerwca 2010 r. nr (...), wydaną na podstawie art. 3 ust. 3 i 4 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), odmówił Z. B. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na refundację kosztów leczenia w wysokości (...) zł. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż Z. B. w (...) czerwca 2010 r. złożył wnioski z prośbą o przyznanie pomocy obejmujące m.in. cel ujęty w sentencji decyzji. Przeprowadzony następnie wywiad środowiskowy wskazał, że wnioskodawca prowadzi wspólnie z żoną i córką gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo i posiada orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym przyznaną do dnia (...) lipca 2010 r. Jego żona jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, natomiast córka jest uczennicą Liceum Ogólnokształcącego. Łączny dochód rodziny wyniósł w maju 2010 r. (...) zł i nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego wynoszącego (...) zł dla rodziny. Następnie organ wskazał, że decyzją z dnia (...) czerwca 2010 r. wnioskodawcy została przyznana pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości (...) zł, w tym z przeznaczeniem na realizację recept w wysokości (...) zł. Tym samym z uwagi na fakt, że ośrodki pomocy społecznej przy przyznawaniu pomocy w formie zasiłku celowego zobowiązane są do dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności sprawy, uznać należało, że wniosek o przyznanie zasiłku w wysokości (...) zł na refundację kosztów leczenia, które nie zostały zlecone przez lekarza, nie zasługiwał na uznanie. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Z. B. argumentując, że konieczność refundacji zakupu leków wynika z faktu, że w jego sytuacji życiowej, gdy nie ma wystarczających środków na zakup żywności, środków czystości i odzieży dla córki, niemożliwe jest dokonywanie wykupu lekarstw zapisywanych przez lekarzy, co skutkuje dłuższymi dolegliwościami i uzasadniało zakup leku, o sfinansowanie którego wystąpił. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, iż jego rodzina znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, przedstawił koszty jej utrzymania, których wysokość w zestawieniu z otrzymywaną z Ośrodka pomocą wskazuje, iż pomoc ta jest niewystarczająca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) października 2010 r., nr (...), działając na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy podtrzymując w całości stanowisko organu I instancji. Organ II instancji podkreślił, że wniosek skarżącego dotyczył zwrotu kosztów zakupu 6 tabletek paracetamolu, a więc leku nie służącego bezpośrednio ratowaniu życia lub zdrowia. Wskazano również, że wydatkowana kwota nie jest kwotą, która w znaczący sposób ograniczy możliwości funkcjonowania gospodarstwa domowego klienta, zaś sama gmina w sposób systematyczny wspomaga Z. B. w zakresie pomocy społecznej. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Z. B. podtrzymując argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wyjaśnił, iż lek paracetamol zakupił w cenie promocyjnej, co w sytuacji materialnej jego rodziny było uzasadnione. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga okazała się niezasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przechodząc do merytorycznej oceny zasadności zarzutów skargi wskazać należy, iż przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie kwestia odmowy przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na refundację kosztów zakupu leku w kwocie (...) zł. Poza rozważaniami organów administracji oraz Sądu pozostaje tym samym kwestia sytuacji życiowej, w jakiej rodzina skarżącego znajduje się oraz wysokości uzyskiwanej przez skarżącego pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na inne, niż zakup przedmiotowego leku, cele. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2009 nr 175 poz. 1362 ze zm.) przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Zgodnie z art. 39 ust. 1 tej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, natomiast zgodnie z jej ust. 2 art. 39 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wskazany przepis stanowi o uznaniowym charakterze zasiłków celowych, co oznacza, iż sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, jak również przyznania go w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi bowiem instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 powyższej ustawy). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest ustalenie, że wnioskowana pomoc ma charakter niezbędnej, jej udzielenie ma nastąpić w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają bowiem charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe oznacza, iż osoby wnioskujące o przyznanie pomocy zobligowane są w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie są w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Wskazać jednocześnie należy, iż uznanie administracyjne nie oznacza dowolności i arbitralności, a jego zakres jest określony przez prawo; ma ono w każdym przypadku uchwytne granice prawne, które tworzą przepisy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym, przepisy prawa materialnego. W świetle powyższego wyznacznikami przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego są więc: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej i potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu jego działania. Przeprowadzona w oparciu o powyższe zasady analiza akt przedmiotowej sprawy pozwala stwierdzić, że odmawiając przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup 6 tabletek paracetamolu organ nie naruszył prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Należy bowiem zgodzić się z organami pomocy społecznej, iż określony przez wnioskodawcę cel – którego realizacji służyć miałaby przyznana ewentualnie pomoc – z uwagi na swój rodzaj, formę i rozmiar, nie zasługiwał na uwzględnienie. Trafnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując odmowną decyzję organu I instancji wskazało, że wniosek skarżącego dotyczył zwrotu kosztów zakupu leku nie służącego bezpośrednio ratowaniu życia lub zdrowia, na który nie posiadał on wypisanej recepty. Zważyć należy, iż uznanie administracyjne obejmuje także prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy wszystkie osoby wymagające wsparcia. W tych okolicznościach zakup leku, który nie był niezbędny i nie został zlecony przez lekarzy prowadzących leczenie skarżącego, nie może zostać uznany za zaspokajający niezbędną potrzebę. Oceny tej nie zmienia podnoszona przez skarżącego okoliczność promocyjnej ceny leku. Zważyć przy tym należy, iż skarżący od lat jest objęty pomocą społeczną, w okresie złożenia przedmiotowego wniosku organ I instancji decyzją z dnia (...) czerwca 2010 r. przyznał mu zasiłek celowy w łącznej kwocie (...) zł z przeznaczeniem na realizację recept ((...) zł), zakup odzieży ((...) zł), zakup art. spożywczych ((...) zł), zakup art. chemicznych i przemysłowych ((...) zł), dofinansowanie do czynszu ((...) zł), dofinansowanie opłat za energię ((...) zł), dofinansowanie środków czystości i higieny ((...) zł), dofinansowanie zakupu obuwia ((...) zł) oraz dofinansowanie opłat za wodę ((...) zł), a udzielając pomocy na zakup lekarstw organ uwzględnił złożone przez skarżącego recepty. Tym samym właściwe organy pomocy społecznej czynnie wspomagają skarżącego, w tym finansują zakup niezbędnych na dany czas lekarstw. W świetle powyższego uprawnione jest także uznanie, że wydatkowana kwota nie jest kwotą, która w znaczący sposób ograniczyłaby możliwości funkcjonowania jego gospodarstwa domowego. W rozpatrywanej sprawie przyczyną odmowy przyznania zasiłku była ocena sytuacji życiowej strony wnioskującej, ocena charakteru wnioskowanej potrzeby, ograniczone możliwości płatnicze ośrodka oraz systematyczne korzystanie przez skarżącego z pomocy społecznej. Kontrolując niniejszą sprawę Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcia naruszały przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu w sposób dostateczny wykazało, iż okoliczności te podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania zasiłku nakazuje uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 §3 kpa. Stwierdzić także należy, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia są obowiązane zgodnie z zasadą art. 7 kpa, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu środków. W rozpatrywanym przypadku prawidłowo urzeczono o odmowie przyznania zasiłku celowego, uwzględniając wskazane zasady. W powyższych okolicznościach na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ A.Łaskarzewska /-/ E.Brychcy