II SA/Po 837/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2011 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2011r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] 2011r. znak ([...]) Prezydent Miasta G., na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 3 ust. 3, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. nr 175, poz. 1362 z 2009r. ze zm.) odmówił przyznania Z. B. świadczenia pieniężnego, w formie zasiłku celowego, na dofinansowanie do zapłacenia rachunku czynszowego za miesiąc luty 2011r. i refundację kosztów leczenia na kwotę 22,09 zł. W uzasadnieniu wskazano, iż Z. B. złożył wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. o dofinansowanie do zapłacenia rachunku czynszowego za miesiąc luty 2011r. i refundację kosztów leczenia na kwotę 22,09 zł. Obecnie dochód wnioskodawcy i jego rodziny (Z. B. zamieszkuje wraz z żoną i córką) wynosi 708,31 zł miesięcznie i stanowi go zasiłek rodzinny w wysokości 91,- zł miesięcznie oraz dodatek czynszowy w wysokości 272,62 zł miesięcznie, a także zasiłek okresowy w kwocie 344,69 zł miesięcznie. Dochód ten nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, które dla trzyosobowej rodziny wynosi 1053 zł. Organ odmówił przyznania zasiłku celowego na zapłatę czynszu, albowiem rodzina Z. B. objęta jest "pomocą czynszową" przyznaną od listopada 2010r. do kwietnia 2011r. a żądana kwota 36,58 zł nie jest sumą, której wydatkowanie byłoby dla strony niemożliwe. Organ odmówił również przyznania zasiłku celowego na zakup lekarstw, z których jedno stanowiło lek zakupiony bez recepty, co do którego konieczności nabycia zachodziły uzasadnione wątpliwości. Drugi lek został zakupiony na receptę, a zasiłek na jego zakup został już przyznany w toku rozpoznania poprzedniego wniosku Z.a B.ego. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Z. B., domagając się jej uchylenia. Decyzją z dnia [...] 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, iż pomoc w postaci zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz jest to świadczenie, którego przyznanie zależy od uznania administracyjnego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł Z. B., żądając anulowania represyjnej i niehumanitarnej decyzji, w związku z jego tragiczną i beznadziejną sytuacją rodzinną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola ta obejmuje badanie, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego stosownie do unormowania art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) obejmuje wszystkie, a nie tylko podniesione w skardze kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym. Obejmuje więc to, czy organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń odnośnie do obowiązywania zastosowanych norm prawnych, czy normy te właściwie zinterpretowały i czy nie naruszyły zasad ustalania określonych faktów za udowodnione. Zasady przyznawania pomocy finansowej w postaci zasiłków celowych zostały uregulowane w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 tej ustawy przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Stosownie do treści z art. 39 ust. 1 powoływanej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, natomiast zgodnie z jej ust. 2 art. 39 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Należy zaznaczyć, iż ust. 2 nie zawiera zamkniętego katalogu celów, na które może być przyznany zasiłek celowy. Potrzebą bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego mogą być także potrzeby mieszkaniowe. Z konstrukcji wskazanego przepisu art. 39 wynika uznaniowy charakter zasiłków celowych, co oznacza, iż sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie powoduje automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, jak również przyznania go w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ powinien kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Trzeba podkreślić, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 powoływanej ustawy pomoc społeczna stanowi instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest ustalenie, że wnioskowana pomoc ma charakter niezbędnej, jej udzielenie ma nastąpić w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Oznacza to, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają bowiem charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Osoby wnioskujące o przyznanie pomocy zobligowane są w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie są w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Wskazać jednocześnie należy, iż uznanie administracyjne nie oznacza dowolności i arbitralności, a jego zakres jest określony przez prawo. Ma ono w każdym przypadku uchwytne granice prawne, które tworzą przepisy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym, przepisy prawa materialnego. W świetle powyższego wyznacznikami przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego są więc: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej i potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu jego działania. Mając na uwadze powyższe zasady należy stwierdzić, iż organy obu instancji odmawiając przyznania zasiłku celowego na uiszczenie czynszu mieszkaniowego, nie naruszyły prawa i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Należy zgodzić się z organami pomocy społecznej, iż mając na względnie cel, na który ma być przyznany zasiłek, oraz wobec przyznanego skarżącemu w odrębnym postępowaniu dodatku mieszkaniowego w wysokości 272,62 zł, który w większości pokrywa należności z tytułu czynszu, wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie wskazało, iż organy pomocy społecznej czynnie wspierają skarżącego w jego trudnej sytuacji życiowej, w tym również w ponoszeniu kosztów związanych z zaspokajaniem jego potrzeb mieszkaniowych m.in. w postaci przyznania wyżej wspomnianego dodatku mieszkaniowego. Sąd podziela również stanowisko organu odwoławczego, iż samodzielne uregulowanie przedmiotowej – obiektywnie niewielkiej kwoty stanowiącej część opłaty czynszowej - nie spowoduje znaczącego i istotnego ograniczania funkcjonowania jego gospodarstwa domowego. Zwłaszcza, że skarżący oprócz otrzymywanego dodatku mieszkaniowego, zasiłku okresowego oraz rodzinnego otrzymał dodatkową pomocy w postaci zasiłków na zaspokojenie innych podstawowych potrzeb bytowych. W pełni zasadne było również rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup leków. Skarżący wskazał w skardze, iż wobec trudności w zakupie lekarstw przypisanych przez lekarza, zmuszony jest rezygnować z terapii i wobec powtarzających się dolegliwości stosować leki przeciwbólowe, kupowane bez recepty. Sąd zważył, iż ta argumentacja skarżącego jest nieprzekonująca, zważywszy, iż Z. B. przyznawano już uprzednio zasiłek celowy na zakup leków. Zakup taki musi być przy tym uzasadniony (celowy) wynikający z podjęcia terapii skonsultowanej z lekarzem. Zakup leków z pewnością nie jest uzasadniony w sytuacji, gdy wynika z samowolnych działań Z. B. Treść skargi wskazuje jednoznacznie, iż Z. B. z góry założył, iż przyznanie jego rodzinie środków na zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb jest obowiązkiem organów pomocy społecznej. Powtórzyć należy, iż skarżący zobligowany jest do podejmowania działań w celu przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie będzie w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Dlatego też błędne jest oczekiwanie przez skarżącego, iż wszystkie jego problemy finansowe zawsze będą rozwiązywane przez opiekę społeczną. Rozpatrując przedmiotową sprawę Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji naruszały przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w sposób wystarczający wykazało, jakie okoliczności podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania zasiłku pozwala uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 kpa. Stwierdzić także należy, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia są obowiązane, zgodnie z zasadą art. 7 kpa, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu środków. W rozpatrywanym przypadku prawidłowo orzeczono o odmowie przyznania zasiłku celowego, uwzględniając wskazane zasady. W tej sytuacji Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.