II SA/Po 84/18

Dnia 19 lipca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2018 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2017 roku Nr [...] w przedmiocie umorzenie postępowania administracyjnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania M. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (zwanego danej "Prezydentem") z dnia [...] 2017 r., [...] w przedmiocie umorzenia postępowania. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach. Wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2017 r. M. K. wystąpił o przyznanie mu pomocy finansowej na zakup okularów w kwocie 1784 zł oraz na zakup leków na receptę i poza receptą w kwocie 503,85 zł. Wymienione potrzeby załatwione zostały w odrębnych postępowaniach administracyjnych. Kontrolowane w niniejszej sprawie postępowanie dotyczy pierwszego z przedstawionych żądań. Uzasadniając potrzebę zakupu nowych okularów M. K. wskazał, że dotychczasowe ma uszkodzone, porysowane i przez nie "nic nie widzi". Ze względu na problemy ze wzrokiem i astygmatyzm skarżącemu potrzebne są okulary o zwiększonej mocy soczewek cylindrycznych, które są bardzo drogie. Prosząc o pomoc finansową M. K. wskazał, że ze względu na cenę okularów, może być ona rozbita na trzy raty (k. 1 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Wniosek o sfinansowanie okularów M. K. potwierdził w trakcie wywiadu środowiskowego, który odbył się dnia 16 sierpnia 2017 r. (k. 3 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Złożył do akt postępowania wyliczenie ceny okularów progresywnych ze szkłami z poliwęglanu dostępne w sklepie [...]. Ich cena wynosi 1784 zł i wynika z wyceny [...] z dnia 8 sierpnia 2017 r. (k. 6 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W trakcie postepowania organ ustalił, że najtańszy komplet okularów [...] kosztuje 79 zł (zob. adnotacja na k. 5 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] Prezydent, działając między innymi na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 930, obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm., dalej "u.p.s."), przyznał M. K. zasiłek celowy na zakup okularów w kwocie 79 zł (k. 8-9 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzję doręczono skarżącemu 15 września 2017 r. i odebrał on ją osobiście (zob. zwrotne potwierdzenie obioru przy k. 11 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Z akt administracyjnych nie wynika, że decyzja z dnia [...] 2017 r. została zaskarżona. Pismem z dnia 15 września 2017 r. M. K. wystąpił o przyznanie mu pomocy finansowej na zakup szkieł do okularów (k. 13 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W trakcie wywiadu środowiskowego, który przeprowadzono 27 września 2017 r. skarżący sprecyzował, że prosi o pomoc na zakup szkieł do okularów zgodnie z wyceną (k. 14 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Następnie M. K., zapytany przez organ o dane soczewek (zob. pismo z dnia 3 października 2017 r. – k. 16 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), wskazał w drodze wiadomości e-mail, że powinny mieć one parametry, jak określone w wycenie sklepu [...] i ich łączny koszt wynosi [...] zł. Do wiadomości poczty elektronicznej załączył wycenę z 8 sierpnia 2017 r., którą już wcześniej przedstawił z wnioskiem o sfinansowanie okularów (k. 17 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] Prezydent, działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "K.p.a."), umorzył postępowanie w sprawie pomocy finansowej dla M. K. na zakup szkieł do okularów. W ocenie organu wniosek z dnia 15 września 2017 r. (w treści uzasadnienia decyzji błędnie podano jego datę "27.09.2017", która jest datą wywiadu środowiskowego) jest przedmiotowo i podmiotowo tożsamy z wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2017 r., który został rozpatrzony decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] Wówczas przyznano M. K. zasiłek celowy na zakup okularów w kwocie 79 zł. Od rozstrzygnięcia tego skarżący się nie odwołał. W odwołaniu od decyzji umarzającej postępowanie M. K. wskazał, że złożył wniosek o zakup okularów i szkieł 15 września 2017 r. zgodnie z wyceną przez najtańszego optyka [...]. Z kolei organ przyznał mu pomoc finansową w kwocie 79 zł tylko na zakup okularów. Tymczasem najtańsza usługa okulisty i zakup oprawek to koszt rzędu 200 zł. Kwota 79 zł to 1/3 wartości najtańszych oprawek. Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy uwypuklił w pierwszej kolejności, że sytuacja skarżącego ustalona w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 16 sierpnia 2017 r. (po złożeniu wniosku z dnia 9 sierpnia 2017 r.) nie zmieniła się względem sytuacji ustalonej w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 27 września 2017 r. (po złożeniu wniosku z dnia 15 września 2017 r.). Organ wskazał zarazem, że w decyzji z dnia [...] 2017 r., [...] rozpatrzono już wniosek M. K. o pomoc z przeznaczeniem na sfinansowanie okularów i przyznano mu wówczas kwotę w kwocie 79 zł. W skardze M. K. powołał się na szereg przepisów Konstytucji RP oraz ustawy o pomocy społecznej. Wyraził swoje niezadowolenie z Kolegium, podkreślając, że postępowania trwają od wielu lat, a Kolegium działa opieszale i jest bezczynne. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Postanowieniem z 14 lutego 2018 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik, pismem z 14 maja 2018 r. uzupełniającym skargę, wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i zarzuciła naruszenie: - art. 7, art. 75 § 1, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niewyczerpującą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz okoliczności faktycznych, - art. 105 § 1 K.p.a. poprzez umorzenie postępowania wywołanego wnioskiem z dnia 15 września 2017 r. w przedmiocie przyznania pomocy finansowej na zakup szkieł do okularów, pomimo że postępowanie to nie stało się bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie zaznaczyć trzeba, że niniejsza sprawa ma nietypowy charakter w kontekście innych spraw z zakresu pomocy społecznej. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja nie obejmuje odmowy przyznania żądanego świadczenia, a więc postaci rozstrzygnięcia w praktyce najczęściej spotykanej w sprawach tego rodzaju. Obecnie procedowana skarga M. K. dotyczy umorzenia postępowania, do którego to doszło w związku z przekonaniem organów, co do tego, że skarżący ponownie zgłosił potrzebę, wcześniej już rozstrzygniętą ostateczną decyzją. W kontrolowanym postępowaniu Prezydent zdecydował się umorzyć jako bezprzedmiotowe postępowanie z wniosku M. K. o przyznanie pomocy finansowej na zakup soczewek okularowych, gdyż uznał, że dotyczy ono potrzeby, o której orzeczono już ostateczną decyzją – to jest decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] przyznającą wnioskodawcy kwotę 79 zł. W ocenie Sądu w stanie faktycznym sprawy decyzja Prezydenta i utrzymującą ją w mocy decyzja Kolegium są prawidłowe. Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a. "Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części". Przyjmuje się, że przepis ten znajduje zastosowanie między innymi, gdy miałoby dojść do wydania decyzji w sprawie, która została już wcześniej załatwiona decyzją ostateczną. Bezprzedmiotowość wyraża się w takim przypadku w tym, że zbędne (zresztą także niedopuszczalne ze względu na zasadę trwałości decyzji ostatecznych) jest władcze rozstrzyganie zagadnienia, które względem tych samych podmiotów i co do tego samego przedmiotu zostało rozstrzygnięte wcześniej. Sąd zgadza się z organami, że żądanie M. K. z dnia 15 września 2017 r. dotyczące sfinansowania soczewek okularowych, jest drugim żądaniem w tej samej sprawie. Podkreślenia wymaga, czego organy nie uwypukliły, że decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] (k. 9 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), wydaną na wniosek z dnia 9 sierpnia 2017 r., przyznano skarżącemu pomoc na "zakup okularów", przy czym, co pokreślono w uzasadnieniu decyzji, potrzeba ta dotyczyła "kompletu oprawek i szkieł". Takie rozumienie decyzji potwierdza notatka pracownika socjalnego, który przyjął kwotę 79 zł właśnie w odniesieniu do "kompletnych okularów" (k. 5 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Zarazem – co bardzo istotne z punktu widzenia niniejszej sprawy – w toku pierwszego postępowania M. K. precyzował swoje żądanie powołując się i składając do akt wycenę sklepu [...], domagając się sfinansowania okularów progresywnych ze szkłami z poliwęglanu za cenę 1784 zł, w tym cenę oprawy za 599 zł oraz szkieł za 592,50 zł na każde oko. Podsumowując Sąd nie miał wątpliwości, że żądanie M. K. dotyczyło kompletnych okularów według wyceny okularów progresywnych ze szkłami z poliwęglanu za cenę 1784 zł. Żądanie to nie przekonało organu, który zdecydował się sfinansować kompletne okulary na ustaloną przez siebie kwotę 79 zł. Sąd oczywiście dostrzega, że pomiędzy kwotą żądania a kwotą przyznaną jest znacząca różnica, jednakże z perspektywy obecnej sprawy istotne jest jedynie to, że M. K. jednoznacznie ubiegał się o sfinansowanie kompletnych okularów i takie finansowanie otrzymał. Choć określono je w niesatysfakcjonującej dla niego kwocie, to jednak decyzji z dnia [...] 2017 r., [...] nie zaskarżył. Z kolei we wniosku z dnia 15 września 2017 r. skarżący wystąpił o sfinansowanie szkieł do okularów. W dalszej korespondencji z organem zaznaczył też, że chciałby otrzymać finansowanie na szkła według wyceny [...], która obejmuje soczewki o określonych parametrach za cenę 592,50 zł na każde oko. M. K. przedstawił też rzeczoną wycenę, tą samą, którą złożył w poprzednim postępowaniu (por. k. 6 i 15 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Mając na uwadze Sąd nie miał wątpliwości, że we wniosku z dnia 15 września 2017 r. M. K. ubiegał się o pomoc finansową, która – przynajmniej w części dotyczącej szkieł okularowych – została mu przyznana ostateczną decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] Organ nie mógł ponownie orzekać o zasadności tak zgłoszonego zasiłku celowego, gdyż w istocie ponownie badałby zasadność własnego ostatecznego rozstrzygnięcia. W tym miejscu podkreślić też trzeba, że sytuacja osobista, materialna i zdrowotna skarżącego nie zmieniła się w dacie złożenia wniosku z dnia 9 sierpnia jak i 15 września 2017 r. Tezy o konieczności merytorycznego rozpoznania wniosku z dnia 15 września 2017 r. nie można więc uzasadniać tym, że potrzeba sfinansowania progresywnych, kosztownych soczewek okularowych wynika z nowych okoliczności dotyczących osoby skarżącego. Wszystkie wymienione kwestie doprowadziły Sąd do przekonania, że zachodziła podstawa do umorzenia postępowania dotyczącego sfinansowania szkieł okularowych, jako że o takie same szkła (i oprawki), według takiej samej wyceny, skarżący ubiegał się już miesiąc wcześniej, a jego wniosek został załatwiony decyzją ostateczną. Sąd ubocznie zauważa, że znamienne jest, iż M. K. w odwołaniu od decyzji z dnia [...] 2017 r., [...] umarzającej postępowanie nie wskazuje powodów, dla których zachodziłaby potrzeba nowego rozpoznania jego wniosku. Wywodzi natomiast konsekwentnie, że przyznana kwota 79 zł jest zbyt niska. M. K. przyznaje w ten sposób pośrednio, że jego wniosek z dnia 15 września 2017 r. dotyczy potrzeby już wcześniej zgłoszonej i załatwionej decyzji ostateczną. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7, art. 75 § 1, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Sąd nie zgadza się z tezą pełnomocnika skarżącego, że niedostatecznie zbadano sytuację bytową i finansową z dat złożenia pierwszego i drugiego wniosku, co miało doprowadzić do błędnej oceny, że wnioski te są tożsame podmiotowo i przedmiotowo. W ocenie Sądu z akt administracyjnych nie wynika, iżby doszło do takich zmian w sytuacji skarżącego, które zmieniałyby kontekst faktyczny raz już rozpoznanego żądania (sfinansowania progresywnych szkieł okularowych według wyceny sklepu [...] z dnia 8 sierpnia 2017 r.). Z opisanych wcześniej powodów Sąd nie uznał też zarzutu naruszenia art. 105 § 1 K.p.a. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.