II SA/Po 847/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 24 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Pismem z dnia 25 stycznia 2023 roku, A. F., reprezentowany przez pełnomocnika złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – K. F.. Decyzją z dnia 20 lutego 2023 roku, nr [...] Burmistrz K. (dalej jako: "organ pierwszej instancji") odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Powodem odmowy było niespełnienie przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Decyzją z dnia 19 lipca 2023 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "SKO [...]" lub "organ odwoławczy") uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W dniu 1 sierpnia 2023 roku organ I instancji przeprowadził z A. F. rozmowę, z której została sporządzona notatka służbowa. Ośrodek, zgodnie z wytycznymi SKO [...], poinformował wnioskodawcę o możliwości dokonania wyboru pomiędzy świadczeniem rentowym z ZUS-u a świadczeniem pielęgnacyjnym. Wnioskodawca został zobowiązany do pisemnego ustosunkowania się, tj. złożenia stosownego oświadczenia. Wnioskodawca nie zgłosił się do organu I instancji i nie dostarczył wymaganego dokumentu. Decyzją z dnia 18 sierpnia 2023 roku Burmistrz K. ponownie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Wnioskodawca ponownie złożył odwołanie wskazując, że sprawuje całodobową opiekę nad matką. Decyzją z dnia 3 października 2023 roku, znak: [...] SKO [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Pismem z dnia 12 listopada 2024 roku A. F., reprezentowany przez pełnomocnika złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję SKO [...] z dnia 3 października 2023 roku, znak: [...] Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2024 roku sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi odwoławczemu. W ocenie Sądu sama okoliczność uzyskiwania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowiła przeszkody w uzyskaniu wnioskowanego świadczenia. Rolą organu w takiej sytuacji było ustalenie, czy w przypadku skarżącego spełniona została przesłanka rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia. W aktach sprawy zabrakło informacji na temat historii zatrudnienia skarżącego za okres poprzedzający, jak i ewentualnie w trakcie uzyskiwania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ nie był zwolniony z badania związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Akta sprawy wymagały zatem uzupełnienia o powyższe informacje przed wydaniem decyzji w sprawie. Decyzją z dnia 24 października 2024 roku (znak: [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego z załączonej do akt historii zatrudnienia A. F. wynikało, że w okresie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne podjął on zatrudnienie. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie dawał zatem podstaw do uznania, że istniał związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Pismem z dnia 21 listopada 2024 roku A. F. (dalej również jako: "skarżący"), reprezentowany przez pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję SKO [...] z dnia 24 października 2024 roku, znak: [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia 18 sierpnia 2023 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji SKO naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy Burmistrzowi K. do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 roku poz. 935; dalej jako "P.p.s.a."). Powołany przepis stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi takowy wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Składając skargę do Sądu, A. F. zaznaczył, że wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Organ odwoławczy nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 roku poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Sądowa kontrola obejmuje swoją kognicją m.in. decyzje administracyjne, o czym mowa w art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami wskazanymi w skardze. Innymi słowy, Sąd jest zobowiązany z urzędu wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności mające wpływ na wynik sprawy, choćby nie zostały one podniesione przez stronę skarżącą. Przedmiotem sprawy rozumianej w wyżej wskazany sposób jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO [...] z dnia 24 października 2024 roku, utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza K. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad jego niepełnosprawną matką. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615; dalej jako: "u.ś.r."), a więc w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też tylko za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Stąd też w judykaturze prezentowany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 roku, sygn. akt I OSK 2454/11). Nie chodzi tu o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (zob. wyrok NSA z 22 lipca 2022 roku, sygn. akt I OSK 1867/21). W istocie warunkiem otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest niemożność podejmowania zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2024 r., sygn. akt I OSK 163/24). To zaś jest definiowane, w myśl art. 3 pkt 22 u.ś.r., jako wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawodawca sam wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne jest dedykowane opiekunom z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że opiekun, aby otrzymać to świadczenie musi, po pierwsze, opiekować się osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, a po drugie, zrezygnować z pracy albo intencjonalnie tej pracy nie podejmować. W zamyśle ustawodawcy było to, aby świadczenie pielęgnacyjne było rekompensatą za to, że osoba w wieku produkcyjnym zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na rzecz sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad najbliższą jej osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Po 701/23). Są to bowiem warunki sine qua non dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niespełnienie choćby jednego wymogu skutkować musi odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy uwzględnił wytyczne zawarte w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 4 kwietnia 2024 roku, sygn. akt II SA/Po 728/23, to znaczy uzupełnił akta sprawy o wskazane dokumenty pozwalające na dokonanie oceny realizacji przesłanki rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia w związku z pełnieniem opieki nad niepełnosprawną matką. Z pozyskanych informacji wynikało, że w czasie ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego A. F. podjął zatrudnienie w okresie do 1 lutego 2024 roku do dnia 6 maja 2024 roku na podstawie umowy zlecenia zawartej z firmą A. spółka z o.o. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony został z kolei w dniu 25 stycznia 2023 roku. W ten sposób nie została spełniona jedna z koniecznych przesłanek ustawowych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skierowanego do osób, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki". Skarżący nie spełnił bowiem wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej tudzież niepodejmowania jej. Świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane za opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w zamian za realną utratę możliwości zarobkowania. Jeżeli jakakolwiek możliwość zarobkowania istnieje pomimo sprawowanej opieki, to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Wymóg rezygnacji z rzeczywistej, bądź potencjalnej, możliwości zarobkowania w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został zarazem powiązany z żadnym zakresem - czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym - jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Po 630/24). W sprawie nie było istotne, że skarżący pracował jedynie okresowo. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest obwarowane całkowitą niemożnością podejmowania pracy. W tym względzie należy dodatkowo dostrzec, że przedstawiony przez skarżącego we wniosku zakres i rodzaj czynności opiekuńczych, potwierdzony przez wywiad środowiskowy, a także jego własne orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, ze stwierdzeniem częściowej niezdolności do pracy (do dnia 31 października 2025 roku) nie uniemożliwiał podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia przez skarżącego, chociażby w niewielkim zakresie. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę prawidłowo uznał, że skarżący nie spełnił przesłanki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych związanej z niepodejmowaniem lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.