II SA/Po 85/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Robert Talaga Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2025 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia 7 listopada 2024 r., nr [...] w przedmiocie przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej oddala skargę. Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga D. J. (zwanego dalej "skarżącym") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 7 listopada 2024 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] (zwanego dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") z dnia 10 stycznia 2024 r., nr [...] w przedmiocie nakazu podłączenia nieruchomości przy ul. [...] w S. (działka nr ew. [...]) do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. Zaskarżona decyzja została podjęta w oparciu o poniżej przedstawione okoliczności faktyczne i prawne. Wszystkie powołane poniżej orzeczenia sądowe są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: publ. w bazie CBOSA chyba, że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia. Burmistrz ustalił, że w ul. [...] w S. znajduje się sieć kanalizacji sanitarnej, a do tej sieci nie jest podłączona działka nr ew. [...], której właścicielem jest skarżący. W piśmie z dnia 31 marca 2023 r. Burmistrz powiadomił skarżącego o ww. ustaleniach i wezwał skarżącego do podłączenia jego nieruchomości do sieci kanalizacyjnej do dnia 31 maja 2023 r. W reakcji na to pismo, skarżący stwierdził, że musiałby wykonać odcinek o długości ok. 40 m z kilkoma studzienkami rewizyjnymi. Koszty wykonania takiej pracy przewyższają jego możliwości. Skarżący posiada atestowany zbiornik bezodpływowy na nieczystości płynne. W 2022 r. zainstalował fotowoltaikę i ma teraz inne zobowiązania. Skarżący nie kwestionuje ciążącego na nim obowiązku, ale oczekuje od Burmistrza wsparcia finansowego na poczet nadchodzącej inwestycji. Pismem z dnia 30 października 2023 r. Burmistrz zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie połączenia nieruchomości skarżącego do sieci kanalizacji sanitarnej. Skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Decyzją z dnia 10 stycznia 2024 r., nr [...], Burmistrz nakazał skarżącemu niezwłoczne przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wyjaśnił, że obowiązek nałożony na skarżącego wynika z przepisów ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1469 z późn. zm., zwanej dalej "u.c.p.g."), a ściślej mówiąc, z jej art. 5 ust. 1 pkt 2. Obowiązek ten nie ciąży, gdy właściciel nieruchomości posiada przydomową oczyszczalnię ścieków, spełniającą wymagania określone przez przepisy szczególne. Wobec ustalenia, że skarżący nie przyłączył swojej nieruchomości do sieci, a sam nie posiada ww. oczyszczalni, należało wszcząć postępowanie ukierunkowane na zobowiązanie skarżącego do przyłączenia swojej nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Zdaniem Burmistrza, argumentacja przedstawiona przez skarżącego w jego korespondencji z organem, jest nieistotna. Przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie wiążą wykonania obowiązku z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. z możliwościami finansowymi. Ten obowiązek jest niezależny. Względy finansowe są osobistą sprawą skarżącego. Gmina [...] wykonała sieć kanalizacyjną, teraz skarżący ma obowiązek przyłączyć do niej swoją nieruchomość. Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji. Skarżący podkreślił, że przepisy prawa nie wskazują terminu, w jakim nałożony na niego obowiązek, powinien zostać spełniony. Tym bardziej nie może być on "niezwłoczny" tak, jak określił to organ I instancji. Zdaniem skarżącego, to co uczynił organ I instancji nie odpowiada prawu. Jednocześnie skarżący podtrzymał całe swoje dotychczasowe stanowisko – nie ma możliwości finansowych na wykonanie obowiązku. Decyzją z dnia 7 listopada 2024 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO uznało, że wbrew zarzutom odwołania, organ I instancji nie zamieścił żadnego terminu na wykonanie obowiązku przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Określenie "niezwłocznie" jest przypomnieniem o obowiązku wykonania tego przyłączenia. Ciążący na skarżącym obowiązek podlega wykonaniu gdy sieć kanalizacyjna została wykonana (warunek spełniony), istnieje możliwość wykonania przyłączenia (warunek spełniony) oraz skarżący nie posiada przydomowej oczyszczalni ścieków (warunek spełniony). Skarżący musi zatem wykonać nałożony na niego obowiązek. SKO odniosło się do twierdzeń podniesionych w odwołaniu i podzieliło pogląd organu I instancji. Możliwości finansowe są kwestią irrelewantną w tej sprawie. Ustawodawca nie wiąże możliwości wykonania obowiązku z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. ze zdolnościami finansowymi zobowiązanego. Natomiast przeniesienie ciężaru finansowego na Gminę [...] jest niedopuszczalne, gdyż Gmina wykonała już swoją "część" tego przedsięwzięcia – umożliwiła skarżącemu podłączenie swojej nieruchomości do sieci. Skarżący, działając samodzielnie, wniósł skargę [błędnie zatytułowaną "odwołanie" – uw. Sądu] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji. Skarżący domaga się zmiany decyzji organu II instancji poprzez jej uchylenie w zakresie terminu wykonania obowiązku oraz wskazania wytycznych w zakresie współfinansowania inwestycji przez Gminę [...]. Skarżący zarzucił SKO błąd w ocenie stanu faktycznego sprawy oraz przepisów prawa materialnego – brak możliwości finansowych po jego stronie. Organ II instancji miał naruszyć zasadę proporcjonalności i równości, bowiem zaskarżona decyzja wymusza niezwłoczne wykonanie inwestycji przez właściciela. Gmina [...] nie chce współfinansować przedsięwzięcia, a przecież ma zapewnić właściwą gospodarkę wodno-ściekową. Kolegium nie chciało odłożyć w czasie wykonania nałożonego na skarżącego obowiązku. Tak samo nie chciano rozłożyć na raty ciężaru finansowego. W uzasadnieniu skargi podniesiono w zasadzie tożsamą argumentację jak w dotychczasowej korespondencji. Skarżący podniósł, że jego zbiornik posiada wymagany prawem atest i nie stanowi dla nikogo zagrożenia. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 6 maja 2025 r. skarżący negatywnie odniósł się do odpowiedzi na skargę. Konkluzje tego pisma są zbieżne z dotąd przedstawianymi poglądami skarżącego. Na rozprawę w dniu 28 maja 2025 r. stawił się wyłącznie skarżący. Skarżący podtrzymał swoją skargę i wnosi jak w jej treści. Dodatkowo wyjaśnił, że przed laty ustalił koszt wykonania inwestycji, jakiej oczekuje się od niego. Jest to koszt rzędu 15.000 zł. Uwzględniając inflację, obecnie może to już być 20.000 zł. Skarżący nie ma takich środków. Wyrok został ogłoszony po zamknięciu rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując, jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę decyzji administracyjnych, o czym mowa w art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a."). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami podniesionymi w skardze, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę wszelkich okoliczności sprawy, mających wpływ na wynik sprawy, choćby strona skarżąca nie podniosła ich w skardze. Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO, utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie nałożenia na skarżącego obowiązku wykonania przyłączenia jego nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, jaka znajduje się w ul. [...] w S.. W wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej, Sąd doszedł do przekonania o tym, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Już sam tytuł wskazuje, jakie jest cel tej regulacji ustawowej. Zdecydowana większość tych obowiązków spoczywa na gminach. Nie oznacza to jednak, że obowiązki publicznoprawne nie są skierowane do osób znajdujących się poza sferą administracji publicznej. Wśród szerokiej gamy obowiązków publicznoprawnych, uregulowanych w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, należy wyróżnić obowiązek właścicieli nieruchomości polegający na przyłączeniu tych nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Mówiąc precyzyjniej, przepis art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. stanowi: "Właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych". Zacytowany przepis ustanawia następujące warianty rozwiązania sytuacji zagospodarowania nieczystości generowanych przez gospodarstwa domowe: właściciele nieruchomości mają prawny obowiązek przyłączenia swojej nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. I to jest zasada. Ustawodawca pozostawia jednak rozwiązanie alternatywne, ale tylko w sytuacji, gdy tejże sieci nie ma, a jej budowa jest techniczne lub ekonomicznie nieuzasadniona. Jeżeli takiej sieci nie ma, właściciele nieruchomości są zobowiązani do wyposażenia swojej nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię, która spełnia określone przepisami prawa wymogi. W takiej sytuacji nawet, gdy istnieje sieć kanalizacji sanitarnej, właściciele nieruchomości nie mają obowiązku podłączenia swojej nieruchomości, z uwagi na posiadaną przydomową oczyszczalnię (por. wyrok NSA z dnia: 6 lipca 2023 r., sygn. akt II OSK 802/20, 25 września 2019 r., sygn. akt II OSK 1417/18, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 23 września 2021 r., sygn. akt II SA/Go 513/21, a także D. Danecka, W. Radecki, Komentarz do art. 5 [w:] D. Danecka, W. Radecki, Utrzymanie czystości i porządku w gminach. Komentarz, LEX/el. 2023). Powyżej zrekonstruowany obowiązek prawny spoczywa na właścicielu nieruchomości. Należy zaznaczyć, że wykonanie takiego obowiązku nie jest uzależnione od zdolności finansowych. Ustawodawca w żaden sposób nie wiąże wykonania przyłączenia ze stanem majątkowym zobowiązanego (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Op 190/13). Jest to jednolite stanowisko w orzecznictwie i nie ma żadnych wyjątków od tego poglądu. Tylko przykładowo można przywołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Okoliczności dotyczące warunków ekonomicznych wykonania przyłącza i trudności korzystania z sieci nie są to przesłanki objęte normą prawną wynikającą z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g." (wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 991/15). Skoro nie ma żadnego związku pomiędzy walorami finansowymi a realizacją obowiązku, to należy wskazać, że cała argumentacja skarżącego opierająca się na tym zagadnieniu jest oczywiście chybiona. Spełnienie zatem warunków podłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej - do których należy faktyczne istnienie takiej sieci w otoczeniu nieruchomości oraz realna i technicznie wykonalna możliwość przyłączenia do sieci nieruchomości, która nie posiada przydomowej oczyszczalni ścieków - oznacza, że na właścicielu ciąży bezwzględny obowiązek przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. W konsekwencji, jak trafnie wywodzi się w doktrynie i orzecznictwie, względy ekonomiczne i wysokość kosztów wykonania przyłącza - np. z uwagi na jego długość, wynikającą z powierzchni nieruchomości i usytuowania budynku i miejsca wpięcia w znacznej odległości od sieci doprowadzonej jedynie do granicy nieruchomości - nie stanowią okoliczności, które mogłyby poważyć ten obowiązek (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 listopada 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 626/24). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy podkreślić, że oczywistą okolicznością jest to, iż sieć kanalizacyjna istnieje w ul. [...] w S.. Tego faktu nikt nie podważa, a i Sąd potwierdza ten fakt na podstawie danych pochodzących z systemu informacji przestrzennej (dostępny pod adresem: [...]). Co więcej, Sąd zauważył, że od domu mieszkalnego skarżącego "wychodzi" część instalacji kanalizacyjnej w kierunku drogi publicznej. Tenże zaczyn przyszłej inwestycji nie jest jednak kompletny i prowadzi do studzienki, która w przyszłości może posłużyć do wykonania inwestycji. Skarżący, zgodnie ze swoją relacją, posiada zbiornik bezodpływowy na nieczystości ciekłe. Z uwagi jednak na istniejącą sieć kanalizacyjną, posiadanie zbiornika nie zwalnia skarżącego z obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. Skarżący uważa, że brak wystarczających środków pieniężnych stanowi podstawę do kwestionowania zapadłych w niniejszej sprawie decyzji administracyjnych. Jest to błędne przekonanie. Żaden przepis prawa nie daje podstaw do "ważenia" kosztów i utrudnień dla właścicieli nieruchomości oraz korzyści wynikających z podłączenia do sieci kanalizacyjnej i rozstrzygania, która z tych wartości przeważa. Zatem niezależnie od kosztów i utrudnień, skarżący zobowiązany jest, w świetle obowiązujących przepisów, do przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. Skarżący stoi na stanowisku, że Gmina [...] powinna partycypować w kosztach realizacji inwestycji. I to twierdzenie jest chybione. Gmina [...] spełniła już swoją rolę – wybudowała sieć. Teraz ustawodawca oczekuje od skarżącego, aby ten podłączył swoją nieruchomość do tej sieci (zob. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OSK 101/20). Nie ma takiego przepisu prawa, który wskazywałby nawet na możliwość wzięcia udziału w kosztach inwestycji, a godzi się w tym miejscu przypomnieć, że wszystkie podmioty administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP). Oznacza to, że podmiot taki, aby móc działać szczególnie w odniesieniu do podmiotów spoza administracji publicznej, musi każdorazowo legitymować się podstawą prawną. Jeżeli takiej podstawy nie ma, podmiotowi administracji publicznej zakazane jest dane działanie. Odnosząc się bezpośrednio do zarzutów podniesionych w skardze, należy stwierdzić ich wręcz oczywistą niezasadność. Nie ma podstaw do zmiany, czy też uchylenia decyzji, które skarżący kwestionuje. Gmina [...] nie ma prawa uczestniczyć w finansowaniu inwestycji, jaką skarżący ma obowiązek wykonać. Błędne jest twierdzenie skarżącego, że SKO zaakceptowało wskazanie terminu wykonania obowiązku z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. Oczywistym jest, że powołany przepis nie daje podstawy do nałożenia terminu wykonania tego obowiązku (wyrok WSA w Opolu z dnia 16 września 2008 r., sygn. akt II SA/Op 124/08). Jednakże zabieg, jaki wykonał Burmistrz nie jest określeniem terminu. Burmistrz wskazał jedynie na obowiązek niezwłocznego przystąpienia do wykonania obowiązku po uzyskaniu przez jego decyzję przymiotu ostateczności. Brak określenia terminu zawsze oznacza niezwłoczność wykonania obowiązku publicznoprawnego. Nie można zatem zwlekać (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 900/22). Nie ma także podstaw do odroczenia wykonania obowiązku z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. Co istotne, wykonywanie zadań z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach spoczywa nie tylko na gminach, ale także na właścicielach nieruchomości. Wszyscy wspólnie mają przykładać się do zapewniania właściwej gospodarki wodno-ściekowej. Posiadanie zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe z atestem nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy. Sąd na początku rozważań prawnych wskazał, że tylko przydomowa oczyszczalnia ścieków może przełamać obowiązek podłączenia się do istniejącej sieci kanalizacyjnej. W przeciwnym wypadku, należy wykonać przyłącze. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o niezasadności zarzutów skargi i jej samej. Kierując się wspomnianym już przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie znalazł przesłanek, jakie mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.