II SA/Po 853/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski As.sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak ( spr ) Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2004 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie renty socjalnej ; oddala skargę /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Stankowski /-/ M.Dybowski JFS Decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r. nr [...] Prezydent Miasta O. przyznał P. S. świadczenie z pomocy społecznej w formie renty socjalnej w ustawowej wysokości, na czas nieokreślony, począwszy od m-ca kwietnia 2001 r. oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne na czas pobierania renty. Świadczenia przyznano po rozpatrzeniu wniosku uprawnionego, w oparciu o przepis art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 z 1998 r. poz. 414 ze zmianami), z powodu jego inwalidztwa, które powstało przed ukończeniem 18 roku życia. Decyzja ta została uchylona przez Dyrektora wyżej wskazanego Ośrodka decyzją z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 43 ust. 2a w zw. z art. 27a ust. 4a wskazanej ustawy o pomocy społecznej, przy czym uprawnionemu odmówiono wypłaty świadczenia od dnia 1 stycznia 2002 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż ustawą z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz innych ustaw (Dz.U. Nr 154 poz. 1792) z dniem 1 stycznia 2002 r. wszedł w życie znowelizowany art. 27a ustawy o pomocy społecznej, stąd ponieważ wysokość pobieranej przez uprawnionego renty rodzinnej przekracza 200% renty socjalnej, od dnia 1 stycznia 2002r. renta ta mu nie przysługuje. Składając odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, działający w imieniu P. S. pełnomocnik, wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji, wskazując na naruszenie przez organ I instancji obowiązujących przepisów prawa. Z powołaniem przepisu art. 43 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej, pełnomocnik skarżącego wskazał, że decyzja uchylająca decyzję przyznającą przedmiotowe świadczenie ma charakter uznaniowy, tym samym konstytutywny, a te nie mogą działać wstecz, podczas gdy w przedmiotowej sprawie organ wydał decyzję w dniu 18 stycznia 2002 r., ze skutkiem wstecznym od 1 stycznia tego samego roku. Wskazał, że zgodnie z tym przepisem uprawnienie do świadczenia nie wygasa z mocy prawa, a decyzja organu nie stwierdza jedynie faktu zaistnienia przesłanek pozbawiających prawa do renty socjalnej, co miałoby miejsce w przypadku decyzji deklaratoryjnych. Pełnomocnik skarżącego wskazał również, iż do czasu uchylenia decyzji przyznającej świadczenie, istnieje uprawnienie do pobierania renty. Decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazując, iż przepis art. 43 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej zezwala na zmianę lub uchylenie decyzji na niekorzyść strony, bez jej zgody, w przypadku zmiany przepisów prawa. Taka zmiana przepisów prawa nastąpiła w zakresie regulacji dotyczącej prawa do renty socjalnej i od 1 stycznia 2002 r. świadczenie to nie przysługuje osobie, która tak jak skarżący, pobiera rentę rodzinną w wysokości przekraczającej 200% renty socjalnej. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie, przytaczając argumentację, którą zawarł w odwołaniu od decyzji organu I instancji, dodatkowo podnosząc, iż decyzje konstytutywne wywołują skutek ex nunc, tj. od daty ich doręczenia strony. Zarzucając organom administracji orzekającym w sprawie naruszenie przepisów prawa, pełnomocnik skarżącego wskazał również, iż organ odwoławczy w swojej decyzji skupił się wyłącznie na niekwestionowanych przez stronę skarżącą przesłankach materialnych uprawnienia do świadczenia, a nie ustosunkował się do argumentacji dotyczącej braku mocy wstecznej zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 3 §1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej. Jednocześnie, w myśl art. 135 ww. ustawy, Sąd kontroluje legalność nie tylko zaskarżonej decyzji organu II instancji, ale także decyzji wydanej w I instancji. W przedmiotowej sprawie decyzje organów obu instancji wydane zostały z poszanowaniem przepisów prawa materialnego oraz procesowego. Strona skarżąca nie kwestionuje ustaleń faktycznych, dokonanych przez organy obu instancji. Kwestią sporną jest natomiast prawidłowość wykładni przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wbrew zarzutom strony skarżącej, wykładnia dokonana przez organy obu instancji, w zakresie określenia daty pozbawienia prawa do przedmiotowego świadczenia, jest prawidłowa. Podstawowym założeniem, czynionym przez organy stosujące prawo, jest założenie racjonalnego prawodawcy, który w szczególności dysponuje wiedzą o zasadach legislacji (por. Z. Ziembiński "Problemy podstawowe prawoznawstwa" W-wa 1980 r. str. 19, 25; M. Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" Wyd. Prawnicze 02 str. 3285). W niniejszej sprawie argumentacja przyjęta przez stronę skarżącą wskazuje, iż uszło jej uwadze, że przepisem art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej i innych ustaw (Dz.U. Nr 154 poz. 1792), z dniem 1 stycznia 2000 r. zmianie uległ przepis także art. 43 ust. 2a tej ustawy. Zgodnie z tym zmienionym przepisem, właściwy organ zmienia lub uchyla decyzję administracyjną na niekorzyść strony, bez jej zgody, w przypadku zmiany przepisów prawa, lub jeżeli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie. Jeżeli zatem ustawodawca zastąpił słowa "właściwy organ może zmienić lub uchylić decyzję administracyjną" (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2001 r.) słowami "właściwy organ zmienia lub uchyla decyzję administracyjną" (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2002 r.), to znaczy, że ustawodawca zamierzał osiągnąć efekt w postaci wejścia w życie nowych reguł przyznawania świadczeń z opieki społecznej i nowych ich wysokości – w drodze aktów stosowania prawa przez organy, przy spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych – w szczególności zmiany przepisów prawa. W świetle powyższego za chybiony należy uznać zarzut skargi dotyczący charakteru przepisu art. 43 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej, bowiem dla organów pomocy społecznej ma on charakter obligatoryjny, a nie uznaniowy. W niniejszej sprawie organ pomocy społecznej zobligowany był do zmiany swojej pierwotnej decyzji o przyznaniu świadczenia w związku z zmianą przepisów prawa – art. 27a ustawy o pomocy społecznej, bowiem w dniu 1 stycznia 2002 r. skarżącemu przysługiwała renta rodzinna w wysokości przekraczającej ustalony przez ustawodawcę próg. Wyżej wskazaną nowelizacją do ustawy o pomocy społecznej dodano przepis art. 27 a ust. 4, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do renty rodzinnej i reny socjalnej, ta druga nie przysługuje, jeżeli kwota renty rodzinnej przekracza 200% renty socjalnej. Skarżący pobierał rentę rodzinną w wysokości przekraczającej 812 zł. i takie świadczenie przysługiwało mu także za m-c styczeń 2002 r., stąd wobec obowiązywania nowych uregulowań od 1 stycznia 2002 r., z tą datą utracił prawo do pobierania świadczenia w postaci renty socjalnej. O ile w art. 27a ust. 5 ustawy o pomocy społecznej ustawodawca wskazał, że uprawnionej dotychczas osobie nie przysługuje renta socjalna za miesiąc, w którym osiągnęła ona wynagrodzenie z tytułu pracy przekraczające wysokość renty socjalnej, regulacji takiej nie przyjął wprost wobec osób, o których stanowi art. 27a ust. 4a tej ustawy. Właściwej normy nie zawiera również wskazana ustawa nowelizująca. Przy wykładni prawa nie należy jednakże ograniczać się do językowej wykładni jednego przepisu, lecz dla dekodowania normy prawnej należy częstokroć sięgać do szeregu przepisów, rozproszonych w danym akcie prawnym lub w kilku aktach prawnych. Skoro celem nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 17 grudnia 2001 r. było zracjonalizowanie pomocy społecznej w sposób zapewniający dotarcie środków z pomocy społecznej do osób, które nie mają uprawnień do innych świadczeń, a z przyczyn obiektywnych nie było możliwe wydanie decyzji w wcześniejszym terminie (ustawa zmieniająca ustawę o pomocy społecznej uchwalona została w dniu 17 grudnia 2001 r., opublikowana w dniu 29 grudnia 2001 r., a nowe przepisy weszły w życie w dniu 1 stycznia 2002 r.), nie sposób przyznać racji twierdzeniom strony skarżącej, iż przedmiotowe świadczenie przestaje przysługiwać z datą wydania lub doręczenia decyzji administracyjnej odmawiającej jego przyznania. Wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nakazuje uznać, iż faktyczna zmiana okoliczności mających znaczenie dla prawa do świadczenia jest momentem, od którego należy przyznać świadczenie w innej niż dotychczas wysokości, a zmiana decyzji w sprawach pomocy społecznej jest związana ze zmianą sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie. W konsekwencji świadczenie wypłacone osobie, która utraciła do niego prawo, staje się świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 410 §2 k.c. Tym samym zakwestionowane sformułowanie sentencji zaskarżonej decyzji organu I instancji należy uznać za mieszczące się w dyspozycji art. 43 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami), skarga podlega oddaleniu. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ J. Stankowski /-/M. Dybowski JFS