II SA/Po 86/21
WyrokWSA w Poznaniu2021-11-02
Skład orzekający: Jakub Zieliński, Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz, Arkadiusz Skomra
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ pierwszej instancji może odmówić wznowienia postępowania administracyjnego, dokonując merytorycznej oceny interesu prawnego wnioskodawcy na etapie formalnym?Ratio decidendi
Organ pierwszej instancji nie może odmówić wznowienia postępowania administracyjnego, dokonując merytorycznej oceny interesu prawnego wnioskodawcy na etapie formalnym. Ocena taka jest dopuszczalna dopiero po formalnym wznowieniu postępowania, zgodnie z art. 149 § 1 k.p.a. Jeśli nie zachodzi oczywisty brak przymiotu strony lub interesu prawnego, organ odwoławczy powinien uchylić postanowienie o odmowie wznowienia i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.Stan faktyczny
Spółka M. sp. z o.o. wniosła skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO), które uchyliło postanowienie Prezydenta Miasta O. odmawiające wznowienia postępowania zakończonego decyzją o warunkach zabudowy. Wnioskodawcy (D. Ł. i inni) domagali się wznowienia, twierdząc, że zostali pominięci w postępowaniu o warunki zabudowy, a inwestycja spowodowała podwyższenie terenu i zalewanie ich działek. Prezydent odmówił wznowienia, uznając wnioskodawców za niebędących stronami postępowania. SKO uchyliło tę decyzję, wskazując na błąd organu pierwszej instancji w ocenie merytorycznej na etapie formalnym. Sąd administracyjny oddalił skargę spółki.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 2 listopada 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 listopada 2021 roku sprawy ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...], [...], [...], [...] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargę
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta O. (dalej też jako Prezydent lub organ I instancji), działając na podstawie art. 149 § 3 i § 4 oraz art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm. dalej k.p.a.) odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezydenta Miasta O. nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie zespołu budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej; w O. ; na działkach nr [...], [...], [...] i [...] (obręb [...]) przy ul. [...], wydaną na rzecz spółki M. Sp. z o.o. w O. .
Z uzasadnienia postanowienia wynika, że w dniu [...] maja 2020 r. wpłynął do organu wniosek Pani D. Ł., Pana A. K., Pani P. Ł. oraz Pani A. S. o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją Prezydenta Miasta O. nr [...] z dnia [...].12.2019 r. o warunkach zabudowy. We wniosku wskazano, że ww. osoby jako właściciele działek położonych w sąsiedztwie inwestycji M. domagają się wznowienia postępowania, bowiem bezpodstawnie zostali pominięci w postępowaniu o ustalenie warunków zabudowy. Obecnie zaś w wyniku działań inwestora doszło do podwyższenia terenu i zalewania działek sąsiednich. We wniosku odniesiono się również do niezapewnienia odpowiedniego zabezpieczenia infrastruktury melioracyjnej, zbyt małej ilości miejsc postojowych oraz braku wskazania w decyzji dostępu do drogi.
W dniu [...] czerwca 2020 r. organ zwrócił się do wnoszących podanie o wskazanie kiedy, w jakim dniu i w jaki sposób dowiedzieli się o wydanej decyzji o warunkach zabudowy zezwalającej na budowę przedmiotowej inwestycji, w celu ustalenia czy zachowano termin wskazany w art. 148 k.p.a. do wniesienia podania o wznowienie postępowania.
W dniu [...] czerwca 2020 r. do organu wpłynęło pismo Pani D. Ł., Pana A. K., Pani P. Ł. oraz Pani A. S. z informacją, że o wydanej decyzji dowiedzieli się w dniu [...] maja 2020 r. Organ uznał więc, że termin do złożenia wniosku został zachowany.
Argumentując zasadność odmowy wznowienia postępowania, z punktu widzenia zarzutu stron o pominięciu ich w postępowaniu, organ wskazał, że za strony postępowania zostali uznani tylko właściciele działek, na których ma zostać zrealizowana planowana inwestycja polegająca na budowie zespołu budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej oraz właściciele działki bezpośrednio sąsiadującej z planowaną inwestycją, tj. działki nr [...] z obrębu 0114.
Organ podkreślił, że wnoszący podanie o wznowienie postępowania nie są właścicielami działek znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie planowanej inwestycji, więc brak jest podstaw do uznania ich jako strony postępowania o ustalenie warunków zabudowy zakończonego decyzją nr [...].
Następnie pismem z dnia [...] lipca 2020 r. D. Ł., A. K., P. Ł. i A. S. wnieśli zażalenie na postanowienie z dnia [...] lipca 2020 r. Powielili w nim argumentację wniosku o wznowienie postępowania, wskazując że bezpodstawnie zostali pominięci jako strona postepowania w przedmiocie warunków zabudowy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] [...] [...] [...], działając na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych ( Dz. U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.), art. 17 pkt. 1, art. 138 § 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1-8 w zw. z art. 149 § 2 k.p.a. uchyliło postanowienie organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.
Kolegium wskazało, że zgodnie z treścią art. 149 §2 k.p.a., postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Przepis ten, w odróżnieniu od postępowania zwykłego oraz pozostałych trybów nadzwyczajnych, przewiduje procesową formę wszczęcia postępowania wznowieniowego poprzez wydanie postanowienia. Postanowienie to kończy pierwszą fazę czynności podejmowanych przez organ, określanych jako przedprocesowa faza postępowania wznowieniowego, a otwiera drugą, procesową (rozpoznawczą) fazę postępowania wznowieniowego, w toku której organ prowadzi postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.
Artykuł 149 § 2 k.p.a.. wyznacza jednocześnie granice rozpoznawczego postępowania wznowieniowego. Zgodnie z tym przepisem, przedmiotem postępowania jest "ustalenie, czy postępowanie, w którym zapadła ostateczna decyzja, było dotknięte jedną z wadliwości wyliczonych wart. 145 § 1 k.p.a., czy występuje przesłanka z art. 145a § 1 k.p.a. lub czy występuje przesłanka z art. 145b § 1 k.p.a. oraz - w razie pozytywnego wyniku tych czynności - przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia istoty sprawy administracyjnej, będącej przedmiotem decyzji ostatecznej.
Organ podniósł, iż we wstępnej fazie postępowania nie jest dopuszczalna ocena przyczyn wznowienia" (wyrok NSA z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt l OSK 3226/14, CBOSA). Dopiero wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania otwiera drogę do rozpoznania zasadności podnoszonych twierdzeń. Nie można dokonywać interpretacji przesłanek do wznowienia przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania.
SKO stwierdziło, że organ I instancji w pierwszym etapie winien ocenić czy wnioskodawcy zachowali miesięczny termin do wniesienia żądania wznowienia postępowania i zbadać czy została wskazana podstawa wznowienia. Prezydent Miasta O. w postępowaniu wstępnym dokonał oceny zasadności wskazanej przesłanki, co jest niewłaściwe i niedopuszczalne. Mając to na uwadze Kolegium stwierdziło, że należało uchylić postanowienie organu I instancji i przekazać mu sprawę do ponownego rozpoznania.
Skargę (mylnie nazwaną sprzeciwem) na ww. postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła spółka M. Sp. z o.o. w O. (dalej tez jako skarżąca, spółka lub strona), wnosząc o uchylenie postanowienia Kolegium z dnia [...] grudnia 2020 r nr [...] [...] [...] [...]
Uzasadniając swoje stanowisko Spółka wskazała, że zasadnie organ I instancji nie wznowił postępowania zakończonego decyzją o warunkach zabudowy z uwagi na brak przymiotu strony D. Ł., A. K., P. Ł. oraz A. S..
Po pierwsze planowana inwestycja budowy zespołu budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej nie przebiega po terenie działek będących własnością ani będących w użytkowaniu wieczystym tych osób.
Po drugie budowa budynków jednorodzinnych nie narusza w żaden sposób interesu prawnego lub ich obowiązku, gdyż w żaden sposób nie oddziałuje na ich nieruchomości tj. działki nr [...], [...], [...], [...]. Działki nr [...], [...], [...], [...] znajdują się w znacznej odległości od terenu obejmującego planowaną inwestycję. Inwestycja ma taki sam charakter jak znajdująca się istniejąca zabudowa terenów sąsiadujących. Faktem jest, że teren dziatek [...], [...], [...], [...] w obszarze planowanej inwestycji jest położony wyżej, od terenu ich działek, o czym świadczą rzędne gruntów na mapach geodezyjnych.
Skarżąca wskazała, że to działka nr [...] (ul. [...]), graniczy bezpośrednio z działkami inwestorskimi nr [...], [...], a jej właściciel został uznany przez organ I instancji jako strona postępowania. Z tą działką (nr [...]) graniczy bezpośrednio również działka nr [...] będącą własnością skarżącej P. D. L.. Działka nr [...] jest położona wyżej od działki należącej do skarżącej o ok. 1,0 m, ponieważ ma wysokość gruntu rodzimego a działka skarżącej została w trakcie budowy jej domu znacznie obniżona przez firmę developerską GS.
Wskazano, że pismem z dnia [...] lipca 2019r. Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w O. wyraźnie wskazał, że działania spółki M. nie spowodowały podniesienia swojej nieruchomości w stosunku do istniejącego terenu przed wejściem na budowę pierwszego etapu realizowanej inwestycji, który to etap budowy był wykonywany w bezpośrednim sąsiedztwie działek [...], [...], [...], [...] . PINB w O. . wskazał, że to działania dewelopera - firmy [...], który sprzedawał działki nr [...], [...], [...], [...], spowodowały obniżenie działek w stosunku do gruntu rodzimego, co stworzyło niekorzystne warunki ich użytkowania. Firma developerska [...] nie wykonała żadnego rozwiązania technicznego, które zabezpieczyłyby te działki przed stworzoną niekorzystną sytuacją wysokościową w odniesieniu do najbliższego sąsiedztwa. Ponadto spółka wdrożyła rozwiązanie mające na celu zniwelowanie zalewania sąsiadujących nieruchomości. Spółka podkreśliła, że opisana sytuacja miała miejsce przy realizacji inwestycji, niezwiązanej z decyzją Prezydenta Miasta O. nr [...] z dnia [...].12.2019 r.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jego oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm. - dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Przy tym, ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, zgodnie z którą sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylające postanowienie Prezydenta Miasta O. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania i przekazujące mu sprawę do ponownego rozpoznania.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Sąd wniesione zgodnie z pouczeniem pismo zatytułowane "sprzeciw" potraktował jako skargę na postanowienie.
Sąd rozpoznający niniejsza sprawę podziela pogląd, iż nie ma podstaw prawnych, aby przepisy Działu III Rozdziału 3a "Sprzeciw od decyzji" (64a - 64e p.p.s.a.), stosować również do postanowień (zob. postanowienie NSA z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt I OZ 130/18 oraz wyroku NSA z dnia 30 maja 2018 r., sygn. akt I GSK 2146/2018, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie "CBOSA"). Wobec tego skarżącej przysługiwała skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a nie sprzeciw jak pouczył organ w zaskarżonym postanowieniu. Błędne pouczenie organu co do przysługującego środka zaskarżenia i terminu jego wniesienia nie wywołało jednak dla strony żadnych negatywnych konsekwencji.
Odnosząc się do podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia wskazać trzeba, że art. 138 § 2 k.p.a., który z mocy art. 144 k.p.a. znajduje odpowiednie zastosowanie również do postanowień, stanowi procesową podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia kasacyjnego, skutkującego przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Na jego podstawie organ odwoławczy może uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Omawiany przepis stanowi odstępstwo od określonej w art. 138 § 1 k.p.a. zasady wydawania w postępowaniu odwoławczym decyzji rozstrzygających sprawę merytorycznie. Organ odwoławczy, wybierając to odstępstwo, nie może więc ograniczyć się do ogólnikowego stwierdzenia, że w danej sprawie zaistniały przesłanki wskazane w art. 138 § 2 k.p.a., ale powinien też przekonująco wyjaśnić, dlaczego w okolicznościach tej sprawy nie było możliwe wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego (na podstawie art. 138 § 1 k.p.a.) przy uwzględnieniu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz – ewentualnie – z wykorzystaniem przewidzianej w art. 136 § 1 k.p.a. możliwości uzupełnienia tego materiału. Organ odwoławczy podejmując decyzję o zastosowaniu art. 138 § 2 k.p.a. powinien brać pod uwagę nie tylko ogólną zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.), ale i inne zasady oraz przepisy tego postępowania, w tym wynikającą z art. 8 k.p.a. zasadę budzenia zaufania obywateli do organów państwa oraz statuowaną w art. 12 K.p.a. zasadę szybkości postępowania (por. wyrok WSA z 13 marca 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1136/13, CBOSA).
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo uznało, że organ pierwszej instancji naruszył art. 149 § 3 k.p.a., a wadliwość ta była na tyle istotna, że nie mogła zostać usunięta w postępowaniu odwoławczym, wobec czego zaktualizowały się przesłanki do wydania rozstrzygnięcia kasacyjnego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.
Rozpoznając niniejszą sprawę należy mieć na uwadze, iż postanowienie organu pierwszej instancji zostało podjęte w wyniku rozpoznania wniosku D. Ł., A. K., P. Ł. oraz A. S. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzja Prezydenta Miasta O. z dnia [...] grudnia 2019 r. o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie zespołów budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej, położonej w O. przy ul. [...], na działkach nr [...], [...], [...], [...] (obręb [...]). Wnioskodawcy powołali się na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (pominięcia ich jako strony postępowania).
W związku z tym podkreślić należy, iż wznowienie postępowania jest jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, który stwarza prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym decyzja ta zapadła, dotknięte było kwalifikowaną wadliwością prawną przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 1-8 oraz art. 145a i art. 145b k.p.a.
Stosownie do art. 147 k.p.a., wznowienie postępowania może nastąpić z urzędu lub na żądanie strony, przy czym wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz w art. 145a i 145b następuje tylko na żądanie strony. Oznacza to, że z wnioskiem o wznowienie postępowania może wystąpić jedynie podmiot posiadający przymiot strony w postępowaniu objętym wznowieniem, a organ nie jest uprawniony do ponownego rozpoznania sprawy w omawianym trybie w oparciu o wniosek, który nie pochodzi od strony.
Zgodnie z art. 148 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W przypadku jednak złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., termin ten biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji.
Wniesienie przez stronę podania nie powoduje automatycznego wznowienia postępowania. Na podstawie art. 149 § 1 K.p.a., o wznowieniu postępowania właściwy organ rozstrzyga w drodze postanowienia, które w myśl art. 149 § 2 K.p.a. stanowi dopiero podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Jego wydanie odbywa się w tzw. fazie wstępnej postępowania, która ma charakter formalny. Na tym etapie organ bada kwestie dopuszczalności wznowienia postępowania w kontekście podmiotowym (tj. czy podanie pochodzi od strony), przedmiotowym (tj. czy dotyczy sprawy zakończonej ostateczną decyzją ), a nadto ustala, czy podanie o wznowienie postępowania zostało złożone w ustawowym terminie i czy żądanie odnosi się do ustawowych przesłanek wznowienia. Dopiero pozytywna ocena co do spełnienia tych warunków, które muszą być spełnione łącznie, skutkuje wydaniem postanowienia o wznowieniu.
W tym miejscu jednak należy podkreślić, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowano jednolite stanowisko, zgodnie z którym postanowienie o odmowie wznowienia postępowania wydaje się po dokonaniu czysto formalnej oceny podstaw wznowienia (po analizie, czy strona powołała w ogóle okoliczność, która mogłaby stanowić podstawę wznowienia) wtedy, gdy w sposób oczywisty brak jest związku przyczynowego między wskazaną podstawą wznowienia a treścią decyzji ostatecznej kończącej postępowanie, a ponadto, gdy przeszkody do wznowienia są łatwo dostrzegalne, a ich stwierdzenie nie wymaga prowadzenia analiz lub uzyskiwania dodatkowych wyjaśnień (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2019 r. sygn. akt OSK 1833/19). Nie można więc wykluczyć odmowy wznowienia postępowania ze względu na nielegitymowanie się przymiotem strony przez wnioskodawcę. Jednak dotyczy to jedynie sytuacji oczywistych. Takie sytuacje zachodzą zwłaszcza wtedy, gdy wnioskodawca nie powołuje się na swój interes prawny, lecz na potrzebę ochrony sprawiedliwości, praworządności, interes społeczny lub niezadowolenie ze sposobu funkcjonowania administracji publicznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2017 r., II OSK 2306/15).
Natomiast w sytuacji, gdy podmiot składający podanie o wznowienie postępowania powołuje się na przysługującą mu w sprawie legitymację materialnoprawną i istnieją co do tego wątpliwości, ich wyjaśnienie nastąpić powinno po uprzednim wznowieniu postępowania zgodnie z art. 149 § 1 K.p.a. "Ustalenie czy sprawa dotyczy interesu prawnego jednostki może nastąpić wyłącznie w toku postępowania, przy zapewnieniu udziału w tych czynnościach ustalających. Rozpoznanie interesu prawnego poza postępowaniem, bez zapewnienia czynnego udziału jednostki jest sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawnego, którego wartością jest prawo do procesu, a zatem prawo do obrony w trybie regulowanym przepisami prawa" (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, wydanie 14, wydawnictwo C.H.BECK, Warszawa 2016, str. 691).
Zatem wszelkie ustalenia w zakresie interesu prawnego wnioskodawcy i badania jego legitymacji procesowej w sprawie zakończonej ostateczną decyzją mogą być dokonane dopiero po formalnym wznowieniu postępowania postanowieniem wydanym na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. W takiej sytuacji dokonanie oceny w zakresie interesu prawnego wnioskodawcy ma bowiem charakter merytoryczny. Wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych należy zatem ograniczyć tylko do przypadków, gdy jednostka żądająca wszczęcia postępowania nie powołuje się na interes prawny. Ustalenie zaś, czy sprawa dotyczy interesu prawnego jednostki, może nastąpić wyłącznie w toku postępowania (por. wyrok NSA z dnia 13 września 2019 r., sygn. akt II OSK 2559/17, CBOSA).
W rozpoznawanej sprawie opisany wyżej przypadek nie wystąpił. Z treści wniosku jasno wynika, iż wnioskodawcy odwołują się do swojego interesu prawnego poprzez wskazanie, że inwestor podniósł teren, na skutek czego wody roztopowe i opadowe spływają na ich działki powodując zalewanie ich nieruchomości.
Słusznie więc uznało Kolegium, że organ I instancji, błędnie już na pierwszym (wstępnym) etapie postępowania wznowieniowego, na którym bada się wyłącznie kwestie formalne - dokonał oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy w kontekście wystąpienia wskazanej przez wnioskodawców przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Tym samym organ pierwszej instancji bez wydania - na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. - postanowienia o wznowieniu postępowania, dokonał oceny interesu prawnego wnioskodawców.
Na akceptację zasługuje więc stanowisko SKO, że organ I instancji niewłaściwie zastosował art. 149 § 3 k.p.a., ponieważ w niniejszej sprawie nie wystąpił oczywisty brak przymiotu strony, a wnioskodawcy we wniosku opartym na przepisie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. wyraźnie powołali się na swój interes prawny w przedmiotowym postępowaniu. Jeszcze raz powtórzyć trzeba, że stwierdzenie, czy wskazana przyczyna wznowienia wystąpiła i jakie z tego faktu wynikają skutki prawne dla rozstrzygnięcia sprawy może być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia z art. 149 § 1 k.p.a.
W tych okolicznościach organ odwoławczy prawidłowo zastosował w niniejszej sprawie art. 138 § 2 k.p.a. a zaskarżone postanowienie odpowiadało prawu, co powodowało konieczność oddalenia skargi.
Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi dotyczących braku po stronie wnioskodawców przymiotu strony, wyjaśnić trzeba, że zaskarżone postanowienie ma charakter kasacyjny i na tym etapie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie oceniało czy wnioskodawcom przysługuje przymiot strony w postępowaniu zakończonym decyzją o warunkach zabudowy. Ta kwestia będzie podlegać ocenie dopiero w fazie następującej po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania przez organ I instancji.
Sąd kontrolując zaskarżone postanowienie również nie był uprawniony do merytorycznej oceny czy wnioskodawcom przysługuje przymiot strony w zakończonym decyzją o warunkach zabudowy postępowaniu i niniejszy wyrok w żadnym stopniu tej kwestii nie przesądza. Ocena ta powinna zostać dokonana po formalnym wszczęciu postępowania.
Odnosząc się do zarzutu niezapewnienia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze skarżącej czynnego udziału w sprawie przejawiającym się w braku możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi dowodami i wypowiedzenia się w sprawie Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie nie toczyło się de facto postępowanie, gdyż organ I instancji odmówił jego wszczęcia. Ponadto w toku postępowania organ odwoławczy nie gromadził żadnych dowodów.
Dodać ponadto należy, że dla skutecznego podniesienia zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. konieczne jest wykazanie przez stronę powołującą się na owo naruszenie prawa, jakich czynności nie mogła ona dokonać, bądź jakich dowodów nie mogła zawnioskować wskutek naruszenia przez organ art. 10 k.p.a. W orzecznictwie zasadnie podnosi się, że zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości składania uwag i wniosków może odnieść skutek jedynie wówczas, gdy strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyroki NSA: z 18.5.2006 r., II OSK 831/05, ONSAiWSA 2006, nr 6, poz. 157; z 1.2.2011 r., II OSK 1098/10, CBOSA). Strona powinna zatem wykazać, że brak takiego zawiadomienia przed wydaniem decyzji uniemożliwił jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej (np. zgłoszenia wniosków dowodowych z zeznań świadków, dokumentów, itp.). Tymczasem w kontrolowanej sprawie Skarżąca stawiając zarzut naruszenia art. 10 k.p.a., nie wskazała, jakich to czynności z powodu tego naruszenia nie mogła dokonać.
Natomiast sam brak możliwości wypowiedzenia się w sprawie nie oznacza, iż mamy do czynienia z naruszeniem przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy mieć przy tym na uwadze, iż strona w skardze zajęła stanowisko szeroko wypowiadając się na temat interesu prawnego wnioskodawców. Powyższe nie ma jednak wpływu na wynik sprawy, ponieważ, co wyjaśniono wyżej, ocena ta powinna zostać dokonana po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania, a sam organ odwoławczy nie był uprawniony na tym etapie do wypowiadania się w tej kwestii.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło