II SA/Po 86/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Ławrynowicz Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Skomra (sprawozdawca) Asesor WSA Jacek Rejman Protokolant: starszy sekretarz sądowy Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2026 r. sprawy ze skargi G. B. i H. L. na decyzję Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 17 listopada 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy aktualizacji danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków postanawia: odrzucić skargę co do G. B. Starosta [...] decyzją z dnia 25 września 2024 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku G. L. działającego w imieniu H. L. i własnym oraz G. B. działającego w imieniu H. L., odmówił aktualizacji danych w ewidencji gruntów i budynków polegającej na ujawnieniu P. L. lub H. L. jako właściciela działki nr [...], obręb [...], gmina [...]. Pismem z dnia 28 października 2024 r. odwołanie od tej decyzji złożył G. B. działający "w imieniu własnym oraz Rodziny L. ". Do odwołania załączono pełnomocnictwo od H. L.. Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...] decyzją z dnia 30 stycznia 2025 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W wyniku rozpoznania skargi G. B. i G. L., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Po 301/25, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, że przymiot strony w sprawie wprowadzenia zmian do operatu ewidencji nieruchomości i gruntów ma podmiot, którego prawa do nieruchomości podlegają ujawnieniu w ewidencji gruntów i budynków, czyli wymienieni w art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1151 w skrócie "p.g.k."). Przymiot strony nie przysługuje natomiast właścicielowi lub współwłaścicielom sąsiedniej nieruchomości. Intencją wnioskodawców było przywrócenie w ewidencji gruntów i budynków osoby P. L. (lub H. L.) jako właściciela działki nr [...] na podstawie dokumentów posiadanych przez Starostwo Powiatowe w [...]. Skoro tak, to jedynie P. L. (lub H. L.) oraz ich ewentualni następcy prawni mogli być stroną postępowania administracyjnego i adresatami decyzji administracyjnej. G. B. nie wykazał się tak rozumianym interesem prawnym, a jednak został zakwalifikowany jako strona, co znajduje swoje odzwierciedlenie w treści decyzji, gdzie wskazano, że działał on w swoim własnym interesie. Dalej Sąd wskazał, że podstawowym elementem każdego postępowania administracyjnego pozostaje kwestia ustalenia stron postępowania, a w przypadku postępowania odwoławczego, ustalenia, czy osoba wnosząca odwołanie posiada interes prawny. Analiza akt sprawy wskazuje, że w przedmiotowej sprawie zabrakło powyższej oceny, a w szczególności nie rozważono, czy G. B. przysługiwał interes prawny do bycia stroną postępowania. W konsekwencji zaskarżona decyzja została również do niego skierowana, co w ocenie Sądu, uznać należało za przedwczesne. Z dostarczonych dokumentów nie wynika bowiem, aby prowadzone postępowanie dotyczyło bezpośrednio jego uprawnień właścicielskich do działki nr [...]. Formułując wskazówki co do ponownego rozpoznania sprawy Sąd wskazał, że Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w P. jest zobowiązany do ustalenia kręgu stron postępowania administracyjnego, a następnie prawidłowego ustalenia adresatów decyzji. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 26 sierpnia 2025 r. Ponownie prowadząc postępowanie postanowieniem z dnia 17 listopada 2025 r., nr [...], stwierdził niedopuszczalność odwołania z dnia 28 października 2025 r. wniesionego we własnym imieniu przez G. B., natomiast decyzją z dnia 17 listopada 2025 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania H. L., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnieśli H. L. i G. B.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie podnieść należy, że Sąd zobowiązany jest w pierwszej kolejności do zbadania z urzędu dopuszczalności skargi, ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Jak wynika z art. 50 § 2 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi, co musi wynikać expressis verbis z takiej regulacji. Istotą legitymacji skargowej jest zatem uprawnienie do żądania przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności organu administracji publicznej przez sąd administracyjny w celu doprowadzenia ich do stanu zgodnego z prawem. Brak legitymacji skargowej powoduje, że sąd administracyjny nie może przejść do rozstrzygnięcia sporu o zgodność z prawem działania lub zaniechania organu administracji publicznej (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wr 656/19, lex nr 2778287). W celu ustalenia istnienia interesu prawnego, a tym samym możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego, niezbędnym jest ustalenie istnienia związku o charakterze materialnym pomiędzy sytuacją faktyczną danego podmiotu, a normą lub normami prawa materialnego kształtującymi sprawę administracyjną (zob. wyrok NSA z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3224/17, lex nr 2778441). Interes prawny podmiotu wnoszącego skargę musi mieć charakter aktualny i realny (a nie hipotetyczny), stąd też może nastąpić w sytuacji, gdy przysługujące skarżącemu konkretne prawo podmiotowe wynikające z norm prawa materialnego zostałoby naruszone zaskarżoną decyzją. W niniejszej sprawie G. B. nie wykazał, aby na podstawie norm prawa materialnego legitymował się interesem prawnym do zaskarżenia ww. decyzji Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego. Na gruncie niniejszej sprawy w pierwszej kolejności podkreślić należy, że Sąd jest związanym prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 26 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Po 301/25. W wyroku tym Sąd wyraźnie wskazał, że przymiot strony w sprawie wprowadzenia zmian do operatu ewidencji nieruchomości i gruntów ma podmiot, którego prawa do nieruchomości podlegają ujawnieniu w ewidencji gruntów i budynków, czyli wymienieni w art. 20 ust. 2 pkt 1 p.g.k. Przymiot strony nie przysługuje natomiast właścicielowi lub współwłaścicielom sąsiedniej nieruchomości. Skoro natomiast intencją wnioskodawców było przywrócenie w ewidencji gruntów i budynków osoby P. L. (lub H. L.) jako właściciela działki nr [...] na podstawie dokumentów posiadanych przez Starostwo Powiatowe w [...], to jedynie P. L. (lub H. L.) oraz ich ewentualni następcy prawni mogli być stroną postępowania administracyjnego i adresatami decyzji administracyjnej. G. B. nie wykazał się tak rozumianym interesem prawnym. Sąd podkreślił, że w sprawie nie rozważono, czy G. B. przysługiwał interes prawny do bycia stroną postępowania. W konsekwencji zaskarżona decyzja została również do niego skierowana, co w ocenie Sądu uznać należało za przedwczesne, albowiem z dostarczonych dokumentów nie wynika, aby prowadzone postępowanie dotyczyło bezpośrednio jego uprawnień właścicielskich do działki nr [...]. Formułując wskazówki co do ponownego rozpoznania sprawy Sąd wskazał, że Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...] jest zobowiązany do ustalenia kręgu stron postępowania administracyjnego. Wykonując powyższe wytyczne organ odwoławczy postanowieniem z dnia 17 listopada 2025 r., nr [...] stwierdził niedopuszczalność odwołania z dnia 28 października 2025 r. wniesionego we własnym imieniu przez G. B.. We wskazanym powyżej wyroku, który wiąże także Sąd w składzie orzekającym, tut. Sąd ocenił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby prowadzone postępowanie dotyczyło uprawnień właścicielskich G. B. do działki nr [...]. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy nie wynika, aby G. B. był właścicielem lub samoistnym posiadaczem działki nr [...]. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, iż G. B. swojego interesu prawnego do bycia stroną prowadzonego postępowania wywodzi z faktu, że w jego ocenie zmiany wprowadzane w ewidencji gruntów i budynków po 1960 r. doprowadziły do tego, że powstała z działki nr [...] działka nr [...] jest mniejsza o 5 arów i powierzchnia ta bezprawnie została przypisana do działki nr [...]. Z tego faktu skarżący wywodzi swoje uprawnienia właścicielskie do działki nr [...]. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż postępowanie nie zostało wszczęte na wniosek G. B. jako współwłaściciela działki nr [...] w celu aktualizacji danych w ewidencji gruntów i budynków w zakresie powierzchni działki nr [...], a to w tego rodzaju postępowaniu przysługiwałby mu status strony. Postępowanie, w którym skarżący ubiega się o status strony zostało wszczęte na wniosek H. L. i G. L. – następców prawnych P. L. w celu ujawnieniu jako właściciela działki nr [...], obręb [...], gmina [...] P. L. lub H. L., a nie ustalenia jaką powierzchnię powinna posiadać ta działka. Skarżącemu, jako współwłaścicielowi działki sąsiedniej, nie przysługuje więc status strony w tym postępowaniu. Sąd miał przy tym na uwadze, iż pierwotny wniosek o ujawnienie P. L. lub H. L. w ewidencji gruntów i budynków złożył G. B., to jednakże na skutek późniejszej korespondencji i zawartych w niej oświadczeń ( udzielenie pełnomocnictwa przez H. L. G. B., oświadczenie, iż wszelkie wnioski wniesione przez G. B. należy traktować jako złożone przez rodzinę L. ) organ uznał, że G. B. działał wyłącznie w charakterze pełnomocnika, co znalazło odzwierciedlenia w sentencji decyzji Starosty [...]. Tym samym G. B. nie był adresatem decyzji Starosty [...]. W tym miejscu podkreślić należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przepisem stanowiącym podstawę uprawnienia do domagania się wszczęcia postępowania aktualizacyjnego w sprawie o aktualizację danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków jest norma art. 24 ust. 2a pkt 2 w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1p.g.k. . Norma ta samodzielnie zakreśla krąg podmiotów mających legitymację procesową w inicjowaniu takiego postępowania, nie odwołując się do pojęcia interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a. Nie może ulegać wątpliwości, że zakres podmiotowy takiego postępowania wyznaczony jest w sposób autonomiczny i w okolicznościach niniejszej sprawy - determinowanych istnieniem księgi wieczystej urządzonej dla przedmiotowej nieruchomości - winien obejmować właściciela lub samoistnego posiadania owej nieruchomości. Tak więc art. 24 ust. 2a pkt 2 p.g.k. stanowi normę lex specialis wobec art. 28 k.p.a., wyłączając ten ostatni jako podstawę wyznaczającą zakres podmiotowy postępowania aktualizacyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/19, lex nr 3025675). Za tut. Sądem powtórzyć także należy, że przymiot strony w sprawie wprowadzenia zmian do operatu ewidencji nieruchomości i gruntów ma podmiot, którego prawa do nieruchomości podlegają ujawnieniu w ewidencji gruntów i budynków, czyli wymienieni w art. 20 ust. 2 pkt 1 u.p.g.k. Przymiot strony nie przysługuje natomiast właścicielowi lub współwłaścicielom sąsiedniej nieruchomości (por. wiążący w niniejszej sprawie wyrok WSA z dnia 26 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Po 301/25). Z tych samych przyczyn prawo skarżącego do bycia stroną w postępowaniu wszczętym na wniosek H. L. i G. L. nie może wynikać z przytaczanych przez G. B. okoliczności związanych z bezprawnym w jego ocenie wpisaniem kolejnych właścicieli działki nr [...] (przed podziałem) w miejsce P. L.. Jako współwłaściciel działki nr [...] nie jest on bowiem stroną postępowania w przedmiocie aktualizacji danych dotyczących działki nr [...], które zostało wszczęte na wniosek osób, które domagają się wpisu jako właściciele tej działki. Z tych powodów Sąd uznał, że skarga co do G. B. jest niedopuszczalna i winna zostać na zasadzie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a. odrzucona. Na marginesie Sąd wskazuje, iż z uwagi na specyfikę sprawy, w tym kwestię zawisłej przed sądem sprawy ze skargi G. B. na postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania G. B. na decyzję Starosty [...], uznał, że kwestia interesu prawnego G. B. winna zostać rozstrzygnięta w składzie 3 sędziów. ----------------------- 2