II SA/Po 861/17

Dnia 9 maja 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2018 roku sprawy ze skargi J. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2017r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 2017 roku Nr [...] Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania J. I., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] maja 2017 r., [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach. Wnioskiem z dnia [...] maja 2017 r. J. I. wystąpił o przyznanie mu zasiłku celowego na zakup środków czystości i higieny osobistej, gazu, pościeli, ręczników, leków oraz na opłatę energii elektrycznej. Decyzją z dnia 29 maja 2017 2017 r. Prezydent, działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8 ust. 1, art. 12, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm., obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 – uw. Sądu, dalej "u.p.s."), odmówił J. I. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na wnioskowane potrzeby. Wskazał, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Otrzymuje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek stały oraz posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. J. I. jest właścicielem samochodu osobowego marki Nissan [...] z 2003 r., który zakupił [...] sierpnia 2016 r. za kwotę [...]zł (co dokumentuje faktura nr [...], oświadczenie o stanie majątkowym oraz dowód rejestracyjny pojazdu). Wnioskodawca zgłosił problemy zdrowotne i udokumentował wydatki związane z leczeniem. Prezydent ustalił, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku J. I. uzyskał dochód z zasiłku stałego w kwocie [...]zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...]zł. Oceniając sytuację materialną J. I. organ wskazał na treść art. 12 u.p.s. Zaznaczył, że zgodnie z tym przepisem w przypadku dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby, wskazującą, że osoba ta jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Zdaniem organu ubiegający się o pomoc powinien więc w pierwszej kolejności wykorzystać własne możliwości, a zatem na niezbędne potrzeby wykorzystać środki uzyskane ze sprzedaży samochodu. Prezydent skonkludował, że użytkowanie przez J. I. nabytego Nissana [...] świadczy o dysproporcji pomiędzy wykazywanym dochodem a ponoszeniem kosztów związanych z jego eksploatacją. Posiadane środki finansowe strona przeznacza nie tylko na podstawowe potrzeby bytowe, ale również na potrzeby wyższego rzędu: zakup paliwa, opłat ubezpieczeniowych oraz inne wydatki związane z użytkowaniem pojazdu. W ocenie Prezydenta w sytuacji materialnej J. I. potrzeba posiadania i użytkowania samochodu nie znajduje racjonalnego uzasadnienia i stanowi zbędne obciążenie. Może on się bowiem poruszać przy pomocy komunikacji miejskiej. W odwołaniu J. I. wskazał, że nie pracuje zarobkowo i utrzymuje się z pieniędzy otrzymywanych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.. Zaznaczył, że jest chory od urodzenia. Podlega dializowaniu trzy razy w tygodniu, dializy odbywają się w różnych wyznaczonych godzinach i trwają kilka godzin, niekiedy także w nocy. Opisane kwestie zdrowotne powodują, że skarżącemu jest potrzebny samochód. Kupił go ze względu na chorobę. Zaznaczył zarazem, że koszty jego utrzymania ponosi wraz z siostrą; zdarza się, że zmuszony jest pożyczać na paliwo i utrzymanie pojazdu. Niezależnie J. I. wyjaśnił, że w związku z chorobą badania laboratoryjne oraz inne bardziej skomplikowane badania wykonuje prywatnie, ponieważ terminy oczekiwania w N. Funduszu Zdrowia są bardzo długie. Organ pomocy pokrywa tylko śladowe kwoty w tym zakresie. Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. Kolegium – powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "K.p.a.") – utrzymało decyzję Prezydenta w mocy. Organ odwoławczy, przedstawiwszy stan faktyczny i uwarunkowania prawne sprawy, podzielił pogląd organu co do oceny faktu zakupu przez J. I. pojazdu Nissan [...]. Kolegium przyznało, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest bardzo trudna, jednakże należy mieć na względzie, że posiadane środki finansowe przeznacza on też na potrzeby związane z eksploatacją samochodu: zakup paliwa i opłaty ubezpieczeniowe oraz na koszty jego użytkowania. W skardze J. I. powtórzył argumentację odwołania. Dodał, że jest dializowany od kilku lat. Ze względu na chorą wątrobę nie jest zakwalifikowany do przeszczepu. W tej sytuacji dializa i leki dają mu szansę codziennej egzystencji bytowej przy pomocy drugiej osoby. [...] nie jest dla niego luksusem, natomiast daje mu możliwość funkcjonowania, przemieszczenia się. Dla J. I. dializa jest życiem codziennym, nie może przez to nigdzie wyjechać, także na wczasy i do sanatorium. Zdaniem skarżącego odmowa przyznania mu zasiłku celowego odbiera mu możliwość leczenia i uniemożliwia zaspokojenie innych potrzeb. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. W ocenie Sądu w toku postępowania administracyjnego organy niewystarczająco wnikliwie przeanalizowały sytuację osobistą (zdrowotną i materialną) J. I., a przy tym zbyt dużą wagą przywiązały do okoliczności zakupu przez niego samochodu osobowego. W tym miejscu Sąd zaznacza, że zasadnicze okoliczności sprawy nie są sporne. Skarżący spełnia kryterium dochodowe ubiegania się o zasiłek celowy – jego dochód wynosi [...] zł (art. 8 ust. 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Udokumentowany jest także fakt, że w 2016 r. zakupił on za kwotę [...]zł i nadal posiada samochód osobowy marki Nissan [...]. Odmawiając przyznania świadczenia Prezydent powołał się na art. 12 u.p.s. podkreślając, że dysproporcja pomiędzy wysokością dochodu skarżącego a jego sytuacją majątkową pozwala na wydanie rozstrzygnięcia negatywnego. Uwagę organu zwrócił fakt posiadania przez J. I. wskazanego wyżej samochodu osobowego. W ocenie Prezydenta pojazd ten nie jest mu niezbędny, generuje koszty, a skarżący może korzystać z komunikacji miejskiej. Analogiczną argumentację przedstawiło także Kolegium. Zdaniem Sądu organy zbyt dużą wagę przywiązują do faktu nabycia i posiadania przez J. I. samochodu osobowego. Zarazem zatracono z pola widzenia inne ważne okoliczności, takie jak chociażby charakter choroby skarżącego oraz, że przedmiotem wniosku o udzielenie pomocy były między innymi leki. Przyznać należy, że w sytuacji materialnej skarżącego, którego dochody są równe kryterium ubóstwa, posiadany samochód osobowy o wartości [...] zł jawi się jako istotny składnik majątkowy, którego sprzedaż może przyczynić się do przezwyciężenia (przynajmniej tymczasowo) trudnej sytuacji życiowej. Nie sposób także co do zasady zaprzeczyć twierdzeniu, że użytkowanie pojazdu generuje określone koszty. Zarazem jednak trzeba zaznaczyć, iż posiadanie samochodu osobowego może w niektórych uzasadnionych sytuacjach być istotną pomocą w codziennym funkcjonowaniu osoby, zwłaszcza gdy chodzi o osoby ciężko chore. J. I. wyjaśnił w odwołaniu, że zakupiony Nissan Almera Tino pozwala mu lepiej funkcjonować wobec konieczności poddawania się kilka razy w tygodniu dializie (także w nocy). Może to być przekonujący argument przemawiający za potrzebą posiadania samochodu. Wytykając skarżącemu zakup pojazdu organy tymczasem w ogóle nie odniosły się do powodów, dla których tenże zdecydował się na tego rodzaju wydatek. Jedyną okolicznością powołaną przez organy podważająca potrzebę posiadania samochodu był fakt, że skarżący może korzystać z komunikacji miejskiej. Nie wyjaśniono jednak, czy miejsce zamieszkania skarżącego jest skomunikowane w zakresie transportu publicznego z miejscem przeprowadzania dializ i czy stan zdrowia pozwala mu na korzystanie z tego rodzaju środków przemieszczenia się. Trzeba przy tym uwzględnić, że J. I. zmuszony jest regularnie i często poddawać się dializie, w tym także – jak twierdzi – niekiedy w godzinach nocnych. Wskazując na powyższe Sąd doszedł więc do wniosku, że organy nie wykazały w sposób przekonujący, iż zakupiony przez J. I. Nissan Almera Tino jest zbytkiem, który powinien on sprzedać i w ten sposób przezwyciężyć trudności finansowe. Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent powinien przeprowadzić ze skarżącym dodatkowy wywiad (względnie zwrócić się do niego o wyjaśnienia pisemne), w celu ustalenia w jakim zakresie korzysta on z zakupionego pojazdu na cele związane z dializami i na ile stanowi on dla skarżącego pomoc w codziennym funkcjonowaniu w sytuacji zdrowotnej w jakiej się znajduje. Sąd w tym miejscu uzupełniająco zaznacza, że wyrażając powyższe stanowisko nie przesądza o zasadności bądź niezasadności posiadania przez J. I. samochodu osobowego i ponoszenia związanych z tym kosztów. Podkreśla natomiast, że racje, które skłoniły skarżącego do nabycia pojazdu powinny być wnikliwiej zbadane i rozważone w kontekście jego indywidualnej sytuacji osobistej i zdrowotnej. Sam argument, że J. I. może korzystać z komunikacji miejskiej", nie poparty dodatkowymi ustaleniami, jest w okolicznościach sprawy niewystarczający. Końcowo Sąd zwraca organom uwagę, że przedmiotem wniosku J. I. było między innym pokrycie kosztów zakupu leków. Jest to potrzeba, która może mieć znaczenie priorytetowe z punktu widzenia zdrowia skarżącego. Rozstrzygając o zasadności wniosku w części dotyczącej leków należy więc zweryfikować o sfinansowanie jakich środków skarżący się ubiega, czy są one zalecone przez lekarza i czy musi je regularnie przyjmować. Z wymienionych w niniejszym uzasadnieniu powodów Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – uchylił decyzje obu instancji ze względu na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego dotyczące postępowania wyjaśniającego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.