II SA/Po 865/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi A.K. na akt Starosty L. z dnia [...] września 2009r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu opłaty za kartę pojazdu; I. uchyla zaskarżony akt, II. zasądza od Starosty L. na rzecz skarżącego kwotę [...],- zł. ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżony akt nie może być wykonany. /-/ E. Brychcy /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ J. Szaniecka Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. A. K. zwrócił się do Starosty L. o zwrot nienależnie pobranej opłaty w kwocie 425,- zł, za kartę pojazdu wystawioną dla zakupionego w Niemczech samochodu osobowego marki Opel Corsa o nr rej. [...], powiększonej o ustawowe odsetki naliczone od dnia jej uiszczenia. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, są niezgodnie zarówno z prawem Wspólnot Europejskich (art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską - orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C 134/07) jak również z art. 77 ust. 4 pkt i ust. 5 ustawy Prawo o ruchy drogowym oraz art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04). Pismem z dnia [...] września 2009 r. nr [...], Starosta L. odmówił skarżącemu zwrotu żądanej kwoty stwierdzając, że oplata za kartę pojazdu została pobrana w dniu 29 lipca 2004 r., w wysokości zgodnej z określoną w § 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., a obowiązującym do dnia 14 kwietnia 2006 r. W dniu [...] września 2009 r., A. K. wezwał Starostę L. do usunięcie naruszenia prawa polegającego na niezgodnym z prawem pobraniu kwoty 500,- zł z tytułu wydania karty pojazdu, poprzez zwrot kwoty 425 zł powiększonej o ustawowe. odsetki. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał swoją argumentację zwartą we wniosku z dnia [...] sierpnia 2009 r. W odpowiedzi na wezwanie organ wskazał, że nie jest stroną właściwą do zwrotu opłaty, ponieważ zgodnie z orzecznictwem sądowym właściwym wydaje się być Skarb Państwa statio fisci Minister Infrastruktury. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] października 2009r, (sprostowanej pismem procesowym z dnia [...] kwietnia 2010 r.) A. K. wniósł o uchylenie aktu Starosty L. z dnia [...] września 2009 r. nr [...] oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący zarzucił Staroście naruszenie przepisu art. 190 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie się do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04 oraz art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (dalej TWE). W odpowiedzi na skargę Starosta L. wniósł o jej oddalenie. Zaznaczył, iż chybione są zarzuty naruszenia art. 190 Konstytucji RP oraz art. 90 TWE gdyż w dacie pobrania przedmiotowej opłaty Starosta był związany treścią obowiązującego wówczas Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. Podtrzymał również swoje stanowisko wyrażone w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, iż nie jest on organem właściwym do zwrotu różnicy zawyżonej opłaty. Przytoczył jednocześnie orzeczenie Sądu Okręgowego w Bielsku Białej z dnia 15 stycznia 2009 r. sygn. akt II Co 612/08, w którym to Sąd wskazał, iż art. 4171 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi podstawę dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa - Ministra Infrastruktury za wydanie aktu normatywnego niezgodnego z prawem, którego stosowanie powodowało powstanie szkody po stronie osób płacących zawyżoną opłatę za kartę pojazdu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przed przystąpieniem do oceny legalności zaskarżonego aktu zauważyć należy, że w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 3/07 stwierdzono, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr 137 poz. 1310 ze zm.) jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności. Na tego rodzaju akt lub czynność przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej P.p.s.a.). W omawianej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że opłata za wydanie karty pojazdu nie ma charakteru podatkowego, gdyż jej głównym celem jest zrekompensowanie poniesionych przez organ kosztów wytworzenia i wydania karty pojazdu. Skoro uiszczona opłata nie stanowiła realizacji obowiązku o charakterze podatkowym, do załatwienia sprawy o zwrot opłaty nie mogą mieć zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej o zwrocie podatku. Nie ma również podstaw do przyjęcia, iż taką sprawę organ może załatwić w drodze decyzji administracyjnej, stosując przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ ustawa Prawo o ruchu drogowym w ogóle nie reguluje spraw dotyczących zwrotu uiszczonych opłat, a z przepisów Kodeksu nie można wyprowadzić zasady, iż każde żądanie skierowane do organu wymaga rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej. Ponieważ obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdu powstaje w toku indywidualnej sprawy administracyjnej o rejestrację pojazdu, rozstrzyganej przez organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej, to obowiązek uiszczenia opłaty ma charakter obowiązku administracyjnego, który wynika z przepisów prawa. Organ administracji publicznej jest uprawniony do orzekania w przedmiocie tego obowiązku z tym, że nie ma podstawy do rozstrzygania o tym w drodze decyzji administracyjnej. Dlatego odnosząc się do żądania zwrotu opłaty za kartę pojazdu organ odnosi się do obowiązku wynikającego z przepisów prawa, a więc podejmuje akt lub czynność, które nie są decyzją lub postanowieniem, na które jednak przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 ust. 4 ustawy P.p.s.a. Należy jednak zaznaczyć, że przyjęcie wyżej zaprezentowanego stanowiska nie oznacza, że niedopuszczalna jest droga sądowa przed sądem powszechnym dla dochodzenia roszczenia o zapłatę, którego podstawę stanowi nienależne pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu. W wyżej przytoczonej uchwale z dnia 4 lutego 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił jednocześnie stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt III CZP 35/07, że o dopuszczalności drogi sądowej przed sądem powszechnym decyduje przede wszystkim podstawa prawna wskazana przez powoda, a nie to, czy rzeczywiście roszczenie istnieje. Stwierdzenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, iż w oznaczonym zakresie powstaje obowiązek administracyjny lub nie, nie wyklucza dochodzenia przez stronę roszczenia o zapłatę w zakresie dotyczącym tego obowiązku, jeżeli organ nie wykona świadczenia. Rozstrzygnięcie sądu administracyjnego o istnieniu lub nieistnieniu takiego obowiązku może mieć zasadnicze znaczenie w toku rozpoznawania sprawy cywilnej o zapłatę. W świetle powyższego nieuprawnione jest stanowisko Starosty L., kwestionujące w istocie dopuszczalność drogi administracyjnej w załatwieniu żądania zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu. Odnosząc się do istoty skargi, należy w pełni podzielić stanowisko skarżącego, iż zwrot opłaty za wydanie karty pojazdu znajduje swoje uzasadnienie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. sygn. akt U 6/04, który wszedł w życie w dniu 1 maja 2006 r. Trybunał Konstytucyjny przesądził w nim, że określenie w drodze rozporządzenia opłaty za wydanie karty pojazdu, której wysokość nie pozostaje w związku z kosztami świadczonej usługi, jest sprzeczne z art. 217 Konstytucji. Uznanie takiego rozwiązania oznacza uregulowanie przez organ wydający akt wykonawczy materii zastrzeżonej do regulacji ustawowej. Zdaniem Trybunału niezgodność rozporządzenia z ustawą polegała na tym, że przez zawyżenie wysokości opłaty wykracza ono poza zakres upoważnienia zawartego w ustawie. W ocenie Sądu, pomimo że Trybunał Konstytucyjny uznał za niezbędne odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu do dnia 1 maja 2006 r., przepis ten był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. Zgodnie z art. 178 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu swego urzędu są niezawiśli i podlegają jedynie Konstytucji i ustawom. Oznacza to, że jeżeli sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej niż ustawa rangi, może odmówić z tego powodu jego stosowania. Nie ma rozbieżności zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie co do tego, że sąd może w toku rozpoznawania sprawy ocenić, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy (por. wyrok z 24 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 418/08, LEX nr 518241; uchwała z 30 października 2000 r. sygn. akt OPK 13/00, publ. ONSA z 2001 r. Nr 2, poz. 63 oraz wyrok z dnia 16 stycznia 2006 r. sygn. akt I OPS 4/05, publ. ONSAiWSA Nr 2, poz. 39). To uprawnienie sądów nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który na podstawie art. 188 Konstytucji RP jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa, wydanych przez centralne organu państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. W przypadku stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją i ustawą różnica polega na tym, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające taką niezgodność wywołuje ten skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc z chwilą wskazaną przez Trybunał, podczas gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez Sąd jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje w systemie prawnym (ponownie wyrok z 24 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 418/08, LEX nr 518241). W konsekwencji należało uznać, że objęty kontrolą sądową akt Starosty L. z dnia [...] września 2009 r. wydany został bez podstawy prawnej, bowiem odwołuje się do mocy obowiązującej przepisu rozporządzenia, którego zastosowania Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę odmawia. Sąd miał również na uwadze fakt, że wydanie przez Starostę zaskarżonego aktu miało miejsce nie tylko po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku orzekającego o niekonstytucyjności przepisu rozporządzenia, ale także po upływie terminu, do którego Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej tego przepisu. Za słuszny należy uznać zarzut naruszenia art. 90 TWE przez zastosowanie przepisów sprzecznego z nim Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Postanowienia Traktatu są bezpośrednio stosowane i mają walor nadrzędności nad prawem krajowym państw członkowskich, co znajduje odzwierciedlenie w art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3 i art. 91 Konstytucji RP oraz Traktatu akcesyjnego dotyczącego przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2 Aktu o warunkach przystąpienia stanowiącego część Traktatu, od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej Polska jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot. Art. 90 TWE stanowi, że żadne Państwo Członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych Państw Członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Zgodność krajowych regulacji prawnych odnoszących się do opłat za wydanie karty pojazdu z powołanym przepisem TWE stała się przedmiotem postanowienia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007 r. w sprawie C-134/07 (Dz.U.UE.C 2008/64/15) wydanego w związku z pytaniem prejudycjalnym Sądu Rejonowego w Jaworznie. W orzeczeniu tym Europejski Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że sporna opłata jest objęta zakazem z art. 90 akapit pierwszy TWE. Stwierdził też, że "art. 90 akapit pierwszy TWE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie, takiej jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany". W świetle przytoczonego wywodu nie ulega wątpliwości, że prawidłowość kierunku wykładni art. 90 TWE została przesądzona przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że skoro sprzeczność polskiej regulacji z normą prawa wspólnotowego nie budziła wątpliwości Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, to Sąd orzekający w niniejszej sprawie był w pełni uprawniony do odmowy zastosowania tego przepisu. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego Starosta L. powinien uwzględnić powyższe stanowisko Sądu i określić kwotę nadpłaty za wydanie karty pojazdu z uwzględnieniem kosztów i nakładów poczynionych przez organ na ich wydanie. W zakresie tym pomocne mogą okazać się ustalenia Trybunału Konstytucyjnego oraz wyjaśnienia przytoczone w ramach sprawy przez Ministra Infrastruktury, a zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału z dnia 17 stycznia 2006 r. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a. uchylono zaskarżony akt Starosty L. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 i art. 205 § 2, a o wykonalności aktu - na mocy art. 152 ustawy P.p.s.a. /-/ E.Brychcy /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Szaniecka MK