II SA/Po 865/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Robert Talaga Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2025 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 14 listopada 2024 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO", "Kolegium") decyzją z 14 listopada 2024 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania G. M. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z 1 sierpnia 2024 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Prezydent Miasta P. decyzją z 1 sierpnia 2024 r., nr [...], na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7 pkt 5, 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 i 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej: "u.p.s.") w zw. z § 1 uchwały Rady Miasta P. z 28 stycznia 2014 r., nr [...], w sprawie zasad zwrotu wydatków na posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe, przyznane pod warunkiem zwrotu będące w zakresie zadań własnych gminy (tekst jedn. Dz. Urz. Woj. Wlkp. z 2023 r., poz. 3590, dalej: "uchwała w sprawie zasad zwrotu"), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296) oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "K.p.a."), odmówił stronie przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, celowego specjalnego, celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości zasiłku na: schorzenia i leczenie w wys. [...] zł, remontu mieszkania (domu) w wys. [...] zł, farb oraz usług malowania w wys. [...] zł, materaca ortopedycznego, poduszki, łóżka w wys. [...] zł, zakupu telefonu w wys. [...] zł, żywności w wys. [...] zł oraz klimatyzatora w wys. [...] zł. Kolegium, w decyzji przywołanej na wstępie niniejszego uzasadnienia, wskazało, że strona w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, a więc w czerwcu 2024 r., osiągnęła dochód w wys. [...] zł (emerytura ZUS) oraz pożyczka gotówkowa w wys. [...] zł (kwota przypadająca na miesiąc kalendarzowy). W dniu 6 maja 2024 r. strona podpisała z [...] Bankiem umowę pożyczki kredytu na kwotę [...]zł, co daje [...] zł na miesiąc kalendarzowy. Tak obliczony dochód wyniósł [...] zł i przekracza kryterium dochodowe, co może stanowić podstawę odmowy udzielenia pomocy finansowej na wnioskowane cele. Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego zdaniem SKO wniosek powinien być rozpatrzony na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Przesłankami udzielenia świadczenia jest przekroczenie kryterium dochodowego i wystąpienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Organ I instancji wnikliwie odniósł się do kwestii zasiłku na leki i leczenie, wskazując – jak w dalszej kolejności spostrzegło Kolegium – że strona jest w stanie zakupić leki z własnych środków finansowych. W przypadku zgłoszenia potrzeby dofinansowania zakupu leków samo złożenie wniosku i dostarczenie specyfikacji leków nie jest wystarczające do ustalenia zakresu i niezbędności tej potrzeby. Organ pomocy społecznej nie może systematycznie, co miesiąc pokrywać kosztu zakupu leków w pełnej wysokości. Nie ma przeszkód, by posiadając ważne skierowanie na rehabilitację strona skorzystała z zabiegów w ramach NFZ, stąd brak zasadności opłacenia prywatnej rehabilitacji. Odnosząc się do remontu domu SKO podzieliło stanowisko, iż nie stanowi to zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, zaś jego przeprowadzenie nie wynika z wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Także środki finansowe na zakup farby i usługi malowania nie mieszczą się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej. Wobec ustaleń organu I instancji w zakresie sfinansowania materaca ortopedycznego, poduszki i łóżka organ II instancji uznał, że są one prawidłowe. Zakup ten w powołaniu na problemy zdrowotne związane z kręgosłupem musi zostać potwierdzony przez lekarza. W toku postepowania nie stwierdzono, by zakup ten był niezbędny. Również zakup telefonu nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej. Rozpatrując możliwość przyznania zasiłku celowego na zakup żywności organ odwoławczy zaznaczył, że zgodnie z § 1 uchwały w sprawie zasad zwrotu wydatki na zasiłki celowe przyznane pod warunkiem zwrotu na zakup posiłku lub żywności nie podlegają zwrotowi, jeżeli dochód na osobę w przypadku samotnego gospodarstwa domowego nie przekracza 200% kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczeń z pomocy społecznej, co dla jednoosobowego gospodarstwa stanowi kwotę [...]zł. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód strony przekroczył to kryterium o [...] zł. Odnosząc się do pomocy finansowej na zakup klimatyzatora organ II instancji stanął na stanowisku, że wykracza to poza zakres niezbędnej potrzeby życiowej. Organ podniósł ponadto, że strona posiada swoje zasoby w postaci emerytury, pożyczki i majątku jakim jest dom z nieruchomością gruntową, jednak nie wykorzystuje własnych zasobów celem poprawy sytuacji materialnej. Brak jest przeszkód by część domu została wynajęta i przyniosła dochód, ewentualnie by całą nieruchomość sprzedać i uzyskać środki na kupno adekwatnego do potrzeb i możliwości finansowych mieszkania oraz zabezpieczenia środków na zaspokojenie codziennych potrzeb. Strona od kilku lat regularnie korzysta z pomocy finansowej z pomocy społecznej, jednak nie podjęła działań, by poprawić swoją sytuację mieszkaniową i finansową. Wnioskujący o świadczenie z pomocy społecznej ma obowiązek współdziałania w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej, czego strona nie czyni. Sytuacja strony jest stabilna. Słusznie zdaniem Kolegium stwierdzono, że w okolicznościach sprawy nie znajduje się w takiej sytuacji, która może zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek". W skierowanej do tut. Sądu skardze G. M. wskazała na zachodzące w jej ocenie od wielu lat nieprawidłowe działanie organów wobec jej osoby i wieloletnie błędy. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. W piśmie z 19 marca 2025 r. skarżąca podniosła, że odpowiedź na skargę nie dotyczy jej osoby i jest rażąco nierzetelna. Skarżąca wnosi o uchylenie obu instancji lub zasądzenie kwoty pieniężnej. Zarzuca naruszenie prawa materialnego i praw człowieka, Konstytucji, przepisów prawa. Skarżąca wskazała na podawanie w kolejnych sprawach jej innego nazwiska, zwróciła uwagę na błędne określenie jej dochodu i brak wpływu na odmianę życia kredytu. Na rehabilitację skarżąca czeka ok. 15 lat. Na materac ok. 12 lat. W sprawie telefonu nie otrzymała rzetelnej odpowiedzi. Zarzuciła także błąd w przyjęciu systematycznego korzystania z pomocy. Na rozprawie przed tut. Sądem, która odbyła się 19 marca 2025 r., skarżąca podtrzymała skargę. Podniosła, że organ źle zinterpretował kwestię kredytu, ponieważ musiała go zaciągnąć na spłatę wcześniejszych długów, które powstały, ponieważ organ odmawia pomocy. Stwierdziła, że organ znęca się nad nią psychicznie. Wskazała, że przekręcanie jej nazwiska jest elementem represji ze strony organu. Organ, sądy i policja prześladują ją, utrudniają kontakty z przebywającym w zakładzie karnym synem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 14 listopada 2024 r., nr [...], nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który w świetle art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uzasadniałby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Podkreślić trzeba, że sądy administracyjne powołane zostały do sprawowania kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta ogranicza się do badania zgodności tejże działalności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Odnosząc się do argumentacji skarżącej tut. Sąd nie jest kompetentny do tego, by zająć stanowisko względem ogólnych uwag skarżącej wskazujących na jej niezadowolenie z działalności Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P., czy innych instytucji, o ile niezadowolenie to nie znajdzie odzwierciedlenia w możliwości przypisania istotnego naruszenia prawa przy wydaniu zaskarżonego do tut. Sądu aktu. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z perspektywy tej regulacji nie każde naruszenie prawa może stanowić podstawę uwzględnienia skargi, lecz jedynie takie naruszenie, które - jak w przypadku prawa materialnego - ma bądź - jak w przypadku prawa procesowego - może mieć wpływ na rozstrzygnięcie wydane przez organy administracji publicznej. W kontrolowanej sprawie Sąd dopatrzył się wprawdzie naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania, jednak żadne z tych naruszeń nie miało wpływu na wynik sprawy, o czym będzie mowa poniżej. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W pierwszym rzędzie zauważyć trzeba, że ustalając stan faktyczny sprawy organy prawidłowo przyjęły, iż skarżąca przekracza określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowe. Ten ostatni przepis stanowi bowiem, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 tej ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej: "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Co istotne, przekroczenie tego kryterium dochodowego w sprawie występuje niezależnie od tego, czy uwzględniony zostanie sporny w niej kredyt, który w ocenie Sądu został wzięty pod uwagę w zgodzie z art. 8 ust. 3 w zw. z ust. 11 u.p.s., a nawet niezależnie od tego, w jaki sposób wyliczony zostanie dochód skarżącej z tytułu emerytury, przy wyliczeniu którego Sąd doszukał się już naruszenia art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s. W najkorzystniejszym dla skarżącej wariancie – to jest przy uwzględnieniu jedynie dochodu ze świadczenia emerytalnego i po odliczeniu zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s. składki zdrowotnej – dochód w gospodarstwie domowym skarżącej wynosił [...] zł, a więc i tak przekraczałby powyższe kryterium dochodowe. Wyjaśniając powyższe stanowisko wskazać trzeba, że zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Organy błędnie zastosowały powyższą regulację określają dochód miesięczny skarżącej z tytułu emerytury. Przyjęły bowiem kwotę brutto wynoszącą [...] zł. Tymczasem uwzględnić trzeba stosownie do art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s. potrącenia składek zdrowotnych wynoszące [...] zł (zob. informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 maja 2024 r., k. 1 akt administracyjnych), co organy pominęły. Prawidłowo ustalony dochód skarżącej z tytułu emerytury, biorąc pod uwagę art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s., wynosił wobec tego [...] zł. W badanej sprawie prawidłowo zastosowano natomiast art. 8 ust. 3 w zw. z ust. 11 u.p.s. zaliczając do dochodu skarżącej wypłaconą pożyczkę. Ten ostatni przepis przewiduje, że w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W sprawie bezsporne pozostaje to, że skarżącej w miesiącu maju 2024 r. wypłacono pożyczkę w kwocie [...]zł. Poczynając od tego miesiąca do dochodu skarżącej doliczyć trzeba zatem kwotę [...]zł, jak prawidłowo przyjęły organy administracji publicznej. W orzecznictwie zwraca się uwagę, iż warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest uzyskanie określonego przysporzenia finansowego. Ustawodawca definiując pojęcie dochodu nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie – traktuje go bardzo szeroko, niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód. Uzyskanie dochodu w wyniku pożyczki nie zostało wyłączone z art. 8 ust. 3 ani ust. 4 u.p.s. z oceny sytuacji dochodowej osób ubiegających się o pomoc lub z niej korzystających. Pomoc społeczna jest instytucją publiczną mającą na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego – w dacie ubiegania się o pomoc społeczną. Z tej przyczyny nie ma znaczenia tytuł ani źródło uzyskania tych środków, a pożyczka jest dochodem mogącym stanowić źródło utrzymania. Dlatego też pożyczka, z punktu widzenia u.p.s., stanowi dochód i musi być uwzględniona przy ustalaniu sytuacji dochodowej osoby ubiegającej się o świadczenie (por. wyrok NSA z 28 października 2016 r., sygn. akt I OSK 431/15, dostępny w CBOSA na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd nie znajduje wobec powyższego podstaw do tego, by pożyczka uzyskana przez skarżącą nie została uwzględniona przy określeniu wysokości jej dochodu. Kwestia przeznaczenia tak pozyskanych środków pieniężnych przez skarżącą ma charakter drugorzędny, nieistotny dla zastosowania przywołanych powyżej regulacji. Konkludując dochód skarżącej w kontrolowanej sprawie powinien być ustalony na łączną kwotę [...]zł, a w każdym przypadku przekracza kryterium dochodowe z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Przekroczenie kryterium dochodowego oznacza, że do skarżącej nie mógł znaleźć zastosowania art. 39 ust. 1 u.p.s., który stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Co za tym idzie odmowa przyznania skarżącej zasiłku celowego na tej podstawie nie budzi żadnych wątpliwości. Konieczne do rozważenia w okolicznościach sprawy było zaś to, czy może być przyznany skarżącej specjalny zasiłek celowy nie podlegający zwrotowi, bądź zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu, o których mowa w art. 41 u.p.s. Zgodnie z art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W judykaturze zwraca się uwagę, że kryterium odróżniającym świadczenia z art. 41 u.p.s. od innych świadczeń z tej ustawy jest okoliczność zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", którego nie powinno się utożsamiać z niezbędną potrzebą bytową ani uzależniać od wymogu zachowania kryterium dochodowego. Ustawodawca w u.p.s. nie zdefiniował zwrotu: "szczególnie uzasadnionych przypadków", pozostawiając w tym zakresie ocenę organowi wydającemu decyzję. O uprawnieniu do świadczeń z art. 41 ustawy nie decyduje bowiem dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się znalazła. Z regulacji powyższych nie można natomiast wyprowadzić wniosku, że przyznanie tego rodzaju zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego albo zasiłków okresowych i celowych pod warunkiem zwrotu uzależnione jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Musi to być zatem przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Takie zawężenie możliwości przyznania świadczeń z art. 41 u.p.s. do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z właśnie z faktem, że ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego (por. wyrok NSA z 13 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1840/21, CBOSA). W ocenie Sądu w realiach rozpatrywanego przypadku organy w przekonujący sposób wykazały, że w przypadku skarżącej nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 u.p.s. Odniosły się przy tym nie tylko do charakterystyki wydatków, na które skarżąca ubiega się o wsparcie, lecz także do sytuacji życiowej skarżącej. Jak wynika z zaskarżonej decyzji sytuacja skarżącej jest oceniana jako stabilna i brak w niej zdarzenia, które mogłoby być ocenione jako zaskakujące, czy - uwzględniając powyżej przywołaną wykładnię - jako szczególna okoliczność przemawiająca za skorzystaniem z art. 41 u.p.s. Zwrócono jednocześnie uwagę, że skarżąca posiada swoje zasoby nie tylko w postaci świadczenia emerytalnego i pożyczki, lecz także majątku, jakim jest dom z nieruchomością gruntową. Są to okoliczności niekwestionowane w sprawie. Jak wskazało Kolegium skarżąca nie wykorzystuje własnych zasobów celem poprawy swojej sytuacji materialnej. W tych okolicznościach zdaniem Sądu nie można czynić organom skutecznie zarzutu naruszenia art. 41 u.p.s., a co za tym idzie skarżącej prawidłowo odmówiono także przyznania specjalnego zasiłku celowego i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu. Skarżąca w postępowaniu przed tut. Sądem nie podniosła żadnych argumentów, które mogłyby prowadzić do odmiennej oceny tej kwestii. Na koniec odnieść trzeba się jeszcze do dostrzeżonego przez Sąd, a sygnalizowanego przez samą skarżącą, naruszenia prawa procesowego, które polegało na błędnym określeniu nazwiska skarżącej przez organ II instancji. Kolegium w sentencji zaskarżonej decyzji określiło skarżącą jako G. M.*, zamiast G. M.. Prowadzi to do naruszenia art. 107 § 1 pkt 3 w zw. z art. 7 K.p.a. z uwagi na błędne oznaczenie strony postępowania. W rozpatrywanym przypadku tożsamość osoby składającej odwołanie, a zarazem strony postępowania przed Kolegium, nie budzi jednak wątpliwości. Powyższe naruszenie, sprowadzające się do pominięcia w nazwisku skarżącej jednej z liter, poczytywać trzeba jedynie jako mający charakter oczywistej omyłki błąd pisarski, o którym mowa w art. 113 § 1 K.p.a., który pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Bez znaczenia pozostaje w tym względzie subiektywne przekonanie skarżącej o represyjnym, czy też złośliwym charakterze takiego działania Kolegium. Wobec powyższego na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalono.