II SA/Po 876/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 sierpnia 2019 r. ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę W dniu [...] r. Kierownik Działu Pomocy Społecznej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając z upoważnienia Burmistrza J., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 - 4, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 9 ust. 7, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i ust. 4, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1, 3, 4, art. 147 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.; dalej: "u.p.s.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.") wydał decyzję nr [...], w której odmówił W. G. przyznania zasiłku okresowego z powodu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] r. W. G. złożył dwa wnioski o przyznanie zasiłku okresowego. Wobec tego w dniu [...] r. pracownicy socjalni Ośrodka Pomocy Społecznej podjęli próbę przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, lecz nie zastali wnioskodawcy. W związku z tym wysłano do wnioskodawcy wezwanie z dnia [...] r., nr [...] o umożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. o godz. 9:00. Powyższe wezwanie zostało odebrane w dniu [...] r. Pracownicy kolejny raz udali się do wnioskodawcy w dniu [...] r. i [...] r., lecz nie zastali go w mieszkaniu. W dniu [...] r. ponownie pracownik socjalny wysłał do wnioskodawcy wezwanie o umożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. o godz. 9:00. Powyższe wezwanie wnioskodawca odebrał w dniu [...] r. Pracownicy socjalni udali się do wnioskodawcy w wyznaczonym terminie w wezwaniu, lecz nie zastali wnioskodawcy w domu. Przechodząc do meritum organ I instancji wskazał, że w celu ustalenia dokładnej sytuacji wnioskodawcy oraz wyliczenia odpowiedniej kwoty zasiłku okresowego niezbędne jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy oraz zebranie przy współpracy świadczeniobiorcy odpowiedniej dokumentacji. W związku z brakiem współdziałania z pracownikiem socjalnym oraz z powodu braku możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania i ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy, tj. ustalenia wystąpienia przesłanek lub okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zasadne było odmówienie przyznania zasiłku okresowego. W odwołaniu z dnia [...] r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. G. wskazał, że nie zgadza się z ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez organ I instancji. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 17 ust. 1, 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji w zakresie braku współdziałania odwołującego z pracownikiem socjalnym poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wobec tego organ odwoławczy uznał postawę W. G. za wyłącznie bierną i roszczeniową. Kolegium podkreśliło, że strona od długiego czasu nie czyni żadnych kroków, by poprawić swoją sytuację materialno-bytową, a instytucję pomocy społecznej traktuje jako stałe i regularne źródło dochodów. Nie współpracuje przy tym z pracownikami socjalnymi, bowiem nie przedstawia (chociażby do wglądu) żądanych dokumentów. Nie ulega przy tym także wątpliwości, że środki finansowe dostarczane na realizowanie przez organy administracji publicznej zadań z zakresu pomocy społecznej są niewystarczające w porównaniu ze stosunkowo dużą liczbą osób korzystających z tego typu wsparcia. W konsekwencji tego organy pomocy społecznej nie są w stanie realizować wszystkich potrzeb swych beneficjentów. Tym bardziej więc pomocą społeczną należy objąć te osoby, których sytuacja materialno-bytowa jest ciężka, ale które współpracują z pracownikami socjalnymi i nie prezentują jedynie roszczeniowej postawy. Z przyczyn powyższych organ odwoławczy stwierdził, iż zasadna była odmowa przyznania wnioskowanej pomocy w formie zasiłku okresowego W. G. z powodu jego postawy. Organ pierwszej instancji wykonał wszystko, co było w zakresie jego możliwości, by w pełni ustalić stan faktyczny sprawy. Z uwagi jednak na brak pełnej współpracy ze strony samego wnioskodawcy nie było to możliwe. W skardze z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W. G. wniósł o przyznanie pomocy społecznej wskazując, że dowody, na których oparto decyzję są sfałszowane. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2019 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 7, 77 i 80 K.p.a., albowiem organ nie ustalił wszystkich okoliczności sprawy, co doprowadziło do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. W rozpatrywanej sprawie oś sporu koncentruje się wokół ustalenia, czy Kierownik Działu Pomocy Społecznej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając z upoważnienia Burmistrza J., zasadnie odmówił W. G. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego, z powodu braku współdziałania strony z pracownikiem socjalnym. Rozpoczynając rozważania prawne w tym zakresie wskazać należy, że stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei art. 3 ust. 1 ustawy stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przepis ten jednoznacznie zatem wskazuje, że zadaniem pomocy społecznej jest jedynie wspieranie osób i rodzin, nigdy zaś zastępowanie ich w dążeniu do osiągnięcia rezultatu określonego w powołanym przepisie. Zasada ta nazywana zasadą subsydiarności w sposób oczywisty oparta jest na konstrukcji współdziałania osoby ubiegającej się o taką pomoc, o czym zresztą wprost stanowi art. 4 ustawy. Zgodzić się zatem należy, że brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do zaniechania udzielenia żądanego świadczenia. Z brzmienia art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej jasno wynika, że brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego i inne wskazane w tym przepisie okoliczności mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Przepis ten nie zakłada przy tym konieczności spełnienia innych jeszcze warunków, poza tymi, które zostały w nim wskazane, aby odmowa ta była możliwa. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy jest odmowa lub uniemożliwianie pracownikom socjalnym przeprowadzenia środowiskowego wywiadu rodzinnego w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. Wniosek ten opiera się na znaczeniu wywiadu dla oceny rzeczywistej sytuacji bytowo – majątkowej wnioskodawcy, co potwierdza art. 106 ust. 4 ustawy, ustanawiający wymóg jego przeprowadzenia przed wydaniem decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia. Z treści § 2 ust. 4 i 5 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1788) wynika przy tym, że to właśnie na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające stanowiące podstawę planowania pomocy. Z powyższego wynika, że w celu rozstrzygnięcia, czy wnioskodawca spełnia kryteria uprawniające go do przyznania pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej, obowiązkiem organu jest ustalenie sytuacji materialno-bytowej osoby ubiegającej się o jej przyznanie w zgodzie z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W szczególności obowiązkiem organu jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, albowiem w sprawach z zakresu pomocy społecznej regulacje art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s. pozwalają przyjąć, że wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu, pozwalającym na zebranie informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji czterokrotnie podejmował próby przeprowadzenia w miejscu zamieszkania skarżącego wywiadu środowiskowego, jednak wszystkie okazały się bezskuteczne. O ile w aktach sprawy nie ma dowodów, aby pierwsze dwie wizyty pracowników socjalnych – w dniu [...] r. i w dniu [...] r. były zapowiedziane (k. 33 i 44 akt adm.), wobec czego nie można czynić stronie zarzutu, iż uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego we wskazanych dniach, o tyle wezwanie do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. (k. 37 akt adm.), zostało odebrane przez skarżącego osobiście w dniu [...] r. (k. 38 i 39 akt adm.). Niemniej jednak i w tym dniu nie doszło do przeprowadzenia wywiadu, choć skarżący został pouczony, że istnieje możliwość wcześniejszego umówienia się telefonicznie na inny termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, a jego uniemożliwienie w wyznaczonym terminie spowoduje wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Podkreślenia przy tym wymaga, że choć skarżący próbował usprawiedliwić swoją nieobecność, złożone przez niego wyjaśnienia wydają się niewiarygodne. Zauważyć bowiem należy, że jako powód niemożności przyjęcia pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania skarżący wskazał zły stan zdrowia i zażywane leki, choć przygotowane na komputerze pismo z wyjaśnieniami złożył w siedzibie organu w tym samym dniu, w którym miało dojść do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, tj. w dniu [...] r. (k. 18 akt adm.). Stan zdrowia i zażywane leki nie uniemożliwiły więc skarżącemu zredagowania pisma i udania się do siedziby organu, choć mieszkanie skarżącego od siedziby organu dzieli ponad 7 km. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że skarżący nie skorzystał z możliwości zmiany terminu spotkania, choć mógł telefonicznie uzgodnić inny termin z pracownikiem ośrodka. Osoba występująca o świadczenia z pomocy społecznej nie może bowiem pozostawać bierna w ustaleniu okoliczności, które mogą świadczyć na jej korzyść. Wręcz przeciwnie, to od klienta pomocy społecznej należy oczekiwać chociażby minimum współpracy z pracownikiem socjalnym. W świetle powyższych okoliczności organy zasadnie uznały, że uniemożliwienie przez skarżącego przeprowadzenia wywiadu, a tym samym weryfikacji informacji co do jego sytuacji majątkowej, stanowi naruszenie przez skarżącego obowiązku współdziałania z organem pomocowym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co skutkowało odmową jej przyznania. Końcowo wskazać można, że Sądowi z urzędu wiadomo, że skarżący jest wieloletnim klientem MGOPS w J., wobec czego jest on w pełni świadomy procedur związanych z ustaleniem jego sytuacji bytowej, w szczególności koniecznością przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Co więcej, organ w przeszłości odmawiał przyznania skarżącemu pomocy z powodu uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 379/18, dostępny pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl), wobec czego skarżący zna konsekwencje braku współpracowania z pracownikiem socjalnym. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), oddalił skargę.