II SA/Po 878/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elwira Brychcy po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu I.K. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 września 2017 r. sygn. akt II SA/Po 878/16 o odmowie przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2016r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie wyłączenia gruntów rolnych z produkcji postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. /-/ E. Brychcy Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 września 2017 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił I. K. (zwanemu dalej również "wnioskodawcą") przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych w części oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369, zwanej dalej "p.p.s.a.") wnioskodawca nie złożył żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go chociażby na uiszczenie kosztów postępowania chociażby w części. Wyjaśnienia i sprecyzowania wymagało, jakie rzeczywiście uczestnik uzyskuje dochody, czy mają one charakter stały, a w szczególności jakie ponosi koszty swojego utrzymania, skoro mieszka z innymi osobami. Korespondencję skierowaną do wnioskodawcy odebrał dorosły domownik oraz posiada wspólny adres zamieszkania z rodzicami. Partycypuje zatem chociażby w kosztach utrzymania domu, co obniża jego osobiste koszty koniecznego utrzymania. Wobec powyższego opierając się o treść formularza referendarz przyjął, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej uczestnika. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa uczestnika i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej. Z tych powodów referendarz odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od ww. postanowienia wnioskodawca podniósł, że błędnie ustalił stan faktyczny i nie ustalił rzeczywistej sytuacji majątkowej. W ocenie wnioskodawcy wszystkie dane zawarte we wniosku są zgodne z prawdą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Słusznie wskazuje referendarz, że stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej generalnej zasady stanowi art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi wyjątek od reguły ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy strona wnioskodawca rzeczywiście nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania udziału w postępowaniu, a przez to nie może zrealizować przysługującego jej prawa do sądu. Jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na Stowarzyszeniu spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 §2 p.p.s.a. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienie NSA z 9 stycznia 2015 r., II GZ 886/14, LEX nr 1634804). Takich okoliczności, jak słusznie wskazał referendarz, wnioskodawca nie wskazał. Podkreślić trzeba, iż celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 1166/12, z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 316/14, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl). Wnioskodawca pomimo wezwania nie przedstawił żądanych informacji ani wyjaśnień dotyczących sytuacji majątkowej. Dokumentów tych nie przedłożył również wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza. Dla ustalenia stanu majątkowego wnioskodawcy niezbędne było sięgnięcie do dokumentów źródłowych. Nieprzedstawienie przez wnioskodawcę żądanych dokumentów uniemożliwiało ustalenie jego sytuacji majątkowej. Referendarz trafnie zwrócił uwagę, że oświadczenia złożone w treści formularza nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Z uwagi na to, że wnioskodawca nie uczynił zadość wskazanym wymogom, nie nadesłał wszystkich dokumentów pozwalających na wszechstronną ocenę jego sytuacji finansowej, referendarz sądowy nie mógł wydać innego rozstrzygnięcia, aniżeli postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Brak współpracy wnioskodawcy skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. /-/ E. Brychcy